Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Daniëlle Jansen en Van Hijum over de verkoop van vaccinontwikkelaar Intravacc met FDI BioSciences BV

Antwoord van Minister Helder (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 17 januari
2024).

Vraag 1

Klopt het dat de staat een voorlopige koopovereenkomst heeft gesloten over de verkoop
van vaccinontwikkelaar Intravacc met FDI BioSciences BV?1

Antwoord 1

De Staat is met de koper FDI BioSciences BV overeengekomen 100% van de aandelen van
Intravacc B.V. aan dit bedrijf te verkopen. Overeengekomen is de aandelen te verkopen
en over te dragen als aan de resterende voorwaarden die zijn gesteld, is voldaan.

Vraag 2

Kunt u aangeven waarom u het ontwikkelen en verbeteren van vaccins niet langer als
een publieke taak beschouwt, voortvloeiend uit artikel 22, lid 1, van de Grondwet
(«de overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid»)?

Antwoord 2

Zoals de voormalig Minister van VWS heeft aangegeven bij de schriftelijke beantwoording
van vragen uit de Tweede Kamer2 stelt artikel 22 van de Grondwet inderdaad dat de overheid maatregelen moet treffen
ter bevordering van de volksgezondheid. Ter invulling van die taak is voor de publieke
gezondheidszorg en de bestrijding van infectieziekten in de Wet publieke gezondheid
een stelsel met rollen voor onder andere het RIVM, gemeenten en de GGD’en voorzien.
Artikel 22 van de Grondwet laat onverlet dat ook marktpartijen een rol kunnen spelen
in het stelsel, zoals bij de ontwikkeling en productie van vaccins, geneesmiddelen
en hulpmiddelen. En zij pakken deze rol ook. Het publieke belang van beschikbaarheid
van vaccins betekent dus niet dat ook de ontwikkeling en het verbeteren van vaccins
als een publieke taak moet worden beschouwd.

Vraag 3

Kunt u toelichten waarom het verkoopproces rond Intravacc tijdens de coronapandemie
werd opgeschort? Welke voordelen bood staatseigendom op het gebied van vaccinontwikkeling
tijdens de pandemie?

Antwoord 3

In 2020 is het verkoopproces tijdelijk on hold gezet vanwege de coronapandemie. Dit
werd gedaan op verzoek van de Kamer, zoals aangegeven in de kamerbrief van 17 december
20203 met als primaire motivatie «zorgvuldigheid boven snelheid». Vervolgens is onderzocht
of er een noodzaak was om Intravacc B.V. niet te verkopen om mogelijk publieke belangen
rond vaccinontwikkeling te borgen. Gelijktijdig is per 1 januari 2021 een beleidsdeelneming
ingericht voor de duur van maximaal twee jaar. De intentie was altijd om Intravacc
B.V. op afstand te plaatsen van de Rijksoverheid, met behoud van de borging van de
publieke belangen, waarbij een nadere afweging aan het volgende kabinet werd gelaten.
Een belangrijke afweging in de besluitvorming was een mogelijke rol voor Nederland
bij het ontwikkelen van een toen nog niet bestaand COVID-19 vaccin. Daarom is in 2020
aan Intravacc een opdracht gegeven om een vaccin te ontwikkelen voor COVID-19. Deze
opdracht is echter eind 2021 beëindigd omdat er meerdere geschikte commerciële vaccins
op de markt waren en er nog geen zicht was op een Intravacc COVID-19 vaccin.

Vraag 4

Welke lessen trekt u uit de eerdere verkoop van de productietak van het Nederlands
Vaccinatie Instituut (NVI) in 2012 aan een partij uit India? In hoeverre is de staat
(te) afhankelijk geworden van de ontwikkeling en productie van vaccins door een beperkt
aantal commerciële partijen?

Antwoord 4

De productiediensten en faciliteiten van het NVI zijn destijds verkocht, omdat het
voor een kleine producent als NVI steeds moeilijker werd om tegen acceptabele kosten
te voldoen aan de steeds strenger wordende kwaliteitseisen en omdat voor een rendabele
vaccinproductie schaalgrootte van essentieel belang is. Deze schaalgrootte kan in
een publieke setting niet bereikt worden, maar in een private, meer internationaal
georiënteerde, setting wel. Vervolgens is BBIO (voormalig productie onderdeel van
NVI) afgelopen jaar in staat gebleken om als privaat bedrijf een succesvolle aanbieding
te doen voor een contract in het kader van pandemische paraatheid van de Europese
Commissie (EU-FAB). Voor het tweede deel van uw vraag verwijs in naar het antwoord
bij vraag 5, waarin de afweging tot het besluit tot verkoop wordt toegelicht.

Vraag 5

Kunt u aangeven wat u precies bedoelt met de opmerking in uw Kamerbrief van 6 juli
2022 over dat met de herstart van het verkoopproces aandeelhouderschap van de staat
niet nodig is om publieke belangen te borgen, maar wel «een goed functionerend ecosysteem»?
Uit welke bedrijven en kennisinstellingen bestaat dit ecosysteem? Hoe ondersteunt
de overheid dit ecosysteem concreet? En hoe behoudt de Nederlandse samenleving laagdrempelig
toegang tot de producten en diensten van dit ecosysteem?

Antwoord 5

In de brief aan de Tweede Kamer als antwoord op de motie Tielen van 30 maart 20234 heeft de voormalig Minister van VWS aangegeven dat de beschikbaarheid van en toegang
hebben tot vaccins een publiek belang is. In de brief staat onder andere dat het belang
het beste wordt behartigd door in EU-verband in te zetten op zowel een goed functionerend
vaccin-ecosysteem als door samenwerking in internationaal verband. In Nederland en
daarbuiten is een groot aantal bedrijven actief om vaccinconcepten te testen en gereed
te maken voor grootschalige eindproductie. Deze producten komen vervolgens via de
reguliere vaccinatieprogramma’s zoals het rijksvaccinatieprogramma beschikbaar voor
de Nederlandse samenleving. Vaccinontwikkeling vraagt veel kennisontwikkeling, kapitaal
en is een mondiaal proces. Het stimuleren hiervan geef ik op verschillende manieren
vorm. Zo draag ik onder andere bij aan CEPI (Coalition for Pandemic Preparedness and
Response). In CEPI komen overheden, bedrijven en andere organisaties samen om onderzoek
naar pandemiebestrijding mogelijk te maken. De nadruk ligt hierbij sinds de oprichting
in 2017 op de ontwikkeling van vaccins en daarvoor benodigde platformtechnologieën.
Belangrijke doelstelling is ook het breed beschikbaar krijgen van vaccins. CEPI biedt
mogelijkheden voor financiering van Nederlandse partijen en we verbinden Nederlandse
partijen ook aan CEPI. CEPI heeft tot op heden ongeveer 86 miljoen euro geïnvesteerd
in Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven. Binnen de EU wordt daarnaast samengewerkt
binnen HERA (Health Emergency Preparedness and Response Authority). HERA is een directoraat
generaal van de Europese Commissie, dat in noodsituaties zal zorgen voor de ontwikkeling,
productie en verdeling van geneesmiddelen, waaronder vaccins, en andere crisis gerelateerde
medische producten. Ook is het stimuleren van R&D/innovatie naar nieuwe medische tegenmaatregelen
bij een crisis, waaronder vaccins, één van de vijf kernprogramma’s van HERA. Voor
een sterk Life Science en Health (LSH) ecosysteem trek ik samen op met de Minister
van EZK en is door beide ministeries het expertisecentrum FAST (Future Affordable
and Sustainable Therapy development) opgericht. Daarnaast wordt vanuit het Nationale
Groeifonds via meerdere projecten bijgedragen aan de versterking van het ecosysteem
zoals via Oncode Accelerator dat een ontwikkelpijplijn heeft voor therapeutische vaccins
en via PharmaNL dat een programma heeft om het farmaceutische opleidingsaanbod te
versterken en waar mogelijk te voorzien van een internationale uitstraling en aantrekkingskracht.

Vraag 6

In welke mate is er op het gebied van vaccinontwikkeling en -productie na deze verdere
privatisering sprake van publieke financiering van onderzoek/innovatie en private
winsten door de exploitatie van deze kennis?

Antwoord 6

Aan vaccinontwikkeling wordt zowel vanuit de publieke als vanuit de private sector
een bijdrage geleverd, vaak ook in de vorm van een samenwerking. Hiervoor vindt onderzoek
plaats bij zowel kennisinstellingen als bij bedrijven. Voor vaccinontwikkeling is
veel onderzoeks-kapitaal nodig. Vooral in de vroege (vaak academische) fase is er
veelal sprake van publiek gefinancierd onderzoek. Om onderzoeksresultaten te vertalen
naar een toepassing in de praktijk wordt er samengewerkt met private partijen. Uiteindelijk
moet de samenwerking leiden tot beschikbaarheid van vaccins die betaalbaar en bereikbaar
zijn voor het publiek.

De Nederlandse federatie van Universiteiten (NFU) formuleerde hiervoor in overleg
met vele partners 10 principes voor maatschappelijk verantwoord licentiëren.5 De NFU heeft hier onlangs een leidraad over gepresenteerd.6 Hiermee kunnen kennisinstellingen tegenprestaties vragen van bedrijven die mogelijk
winst maken met de publiek gefinancierde kennis.

Vraag 7

Kunt u aangeven waarom u FDI BioSciences BV, dat pas onlangs is opgericht, beschouwt
als een geschikte overnemende partij, passend bij de publieke waarborgen? Welke rol
vervult FDI in het «ecosysteem»?

Antwoord 7

De koper is onderdeel van First Dutch Innovations B.V. («FDI»), dat is ontstaan uit
de samenvoeging van de bedrijvenportefeuille van het internationaal gerenommeerde
onderzoeksinstituut TNO en het innovatieplatform van First Dutch. FDI is actief binnen
drie kernthema’s: de energietransitie, klimaatverandering en de gezondheidszorg. Innovaties
en innovatieve ondernemingen die binnen deze thema’s vallen worden binnen de FDI-structuur
verder ontwikkeld en tot wasdom gebracht. Hierbij stelt FDI financieel rendement ten
dienste van het maatschappelijk rendement en investeert zij voor de lange termijn.
FDI streeft ernaar Intravacc B.V. binnen de FDI-groep als een zelfstandige Nederlandse
onderneming te laten doorgroeien en zich verder te ontwikkelen als partner van publieke
en private partijen en NGO’s.

Ook zijn andere ondernemingen binnen FDI actief (geweest) in de ontwikkeling tot (pre-)klinische
fase van het onderzoek binnen de farmaceutische sector en heeft FDI ervaring op het
gebied van vaccinontwikkeling.

Vraag 8

Welke waarborgen zijn er ten aanzien van het behoud van de betreffende kennis en hoogwaardige
werkgelegenheid in Nederland? Heeft de staat aan FDI beperkingen opgelegd met betrekking
tot het doorverkopen van het bedrijf of verplaatsing naar het buitenland? Zo ja, welke?

Antwoord 8

De toekomstige koper is bereid zich in te zetten voor de versterking van de positie
van Intravacc B.V. in het Europese ecosysteem van vaccinontwikkeling en hoogwaardige
werkgelegenheid te stimuleren. De Staat heeft met de koper een beding afgesproken
t.a.v. het voor een bepaalde termijn niet doorverkopen van Intravacc B.V.

Vraag 9

Op welke wijze denkt u de zelfvoorzienendheid van Nederland op het gebied van de ontwikkeling
en productie van vaccins te kunnen waarborgen?

Antwoord 9

Zoals de voormalig Minister van VWS heeft aangegeven in de schriftelijke beantwoording
van vergelijkbare vragen van de Tweede Kamer7 is het van belang dat publieke en private belangen met elkaar te verbinden. Geneesmiddelenontwikkeling
is complex en kostbaar, en vraagt kennis en expertise van alle betrokken partijen.
Het publieke belang is zeker gediend met de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen,
waaronder vaccins. Er wordt daarom nu ingezet op leveringszekerheid en het verminderen
van ongewenste afhankelijkheden, omdat we als Nederland en de EU niet volledig zelfvoorzienend
kunnen worden voor de ontwikkeling, productie en levering van alle medische producten.

Vraag 10

Kunt u het verkoopbesluit nog terugdraaien, gelet op het feit dat de nieuwe Tweede
Kamer in meerderheid (zeer) kritisch is over de verkoop van Intravacc?

Antwoord 10

Nee, daartoe ben ik niet bereid gezien de mogelijke financiële en juridische gevolgen.
Het getuigt daarnaast niet van een betrouwbare overheid als de verkoop nu teruggedraaid
zou worden. Daarmee zou eveneens het aanzien van de Staat als betrouwbare partij geschaad
kunnen worden.

Vraag 11

Kunt u deze vragen binnen twee weken beantwoorden?

Antwoord 11

De vragen zijn binnen de reguliere termijn beantwoord.