Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Inge van Dijk over het bericht 'Experts: adviesbureaus nemen taak ambtenaren over bij energietransitie’

Antwoord van Minister De Jonge (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
5 oktober 2023).

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het bericht «Experts: adviesbureaus nemen taak ambtenaren
over bij energietransitie»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Herkent u het probleem, dat gemeenten en provincies moeite hebben met de uitvoering
van de energietransitie wegens kennis- en personeelstekort, en daarom commerciële
adviesbureaus inschakelen?

Antwoord 2

Ja.

Vraag 3

Welke maatregelen hebt u genomen om lokale overheden te ondersteunen bij het verkrijgen
en behouden van de benodigde expertise en menskracht voor de energietransitie?

Antwoord 3

Lokale overheden hebben voldoende capaciteit nodig voor de uitvoering van hun taken
op het gebied van klimaat en energie, en daarmee de middelen om deze capaciteit op
te bouwen. Om duidelijkheid te krijgen over de hoeveelheid benodigde middelen heeft
de Raad voor het Openbaar Bestuur in 2020 en 2021 onderzoek gedaan.2

Op basis van dit onderzoek is in het Coalitieakkoord afgesproken om voor de jaren
2023 t/m 2030 in totaal € 5,6 miljard beschikbaar te stellen zodat gemeenten en provincies
hun taken op dit gebied goed uit kunnen voeren. Op deze basis heeft het kabinet met
de Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid
(CDOKE) tot en met 2025 € 1,04 miljard uitgetrokken om gemeenten en provincies hierbij
te ondersteunen. Met dit geld kunnen zij extra personeel aantrekken, kennis vergroten
en externe expertise in huis halen. De aanvraagperiode liep tot 28 april jl. Alle
gemeenten en provincies hebben een aanvraag ingediend en op al die aanvragen is positief
beschikt.

Rijk, provincies en gemeenten gaan met elkaar in overleg hoe de langjarige zekerheid
voor na 2023 vorm te geven. In de bestuurlijke afspraken met provincies en gemeenten
is vastgelegd dat in 2024 een herijking van het ROB-advies zal worden opgeleverd.
Deze herijking is inmiddels in gang gezet en de ROB verwacht in het eerste kwartaal
van 2024 zijn advies te publiceren. In deze herijking worden, mede naar aanleiding
van de opgedane ervaring in de uitvoering, de activiteiten en het bijbehorend middelenbeslag
voor de uitvoering van de taken geactualiseerd ten behoeve van de periode 2025–2030.

Daarnaast zal het op 1 januari 2023 opgestarte Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie
inclusief regionale ondersteuningsstructuur gemeenten ondersteunen bij de energietransitie
in de gebouwde omgeving. Dit maakt de afhankelijkheid van externe partijen ook kleiner.

Vraag 4

Klopt het dat veel opdrachten aan adviesbureaus niet openbaar worden aanbesteed, maar
onderhands worden gegund? Hoe beoordeelt u deze situatie?

Antwoord 4

We kunnen niet beoordelen hoe vaak dit voorkomt, maar dit zal geregeld voorkomen.
Het klopt dat dit voor opdrachten onder de Europese aanbestedingsdrempels mogelijk
is. Voor de levering van diensten aan de centrale overheid is het drempelbedrag 140.000
euro en aan de decentrale overheid 215.000 euro. Onder deze drempels geldt er geen
verplichting om opdrachten vooraf bekend te maken. Wel dienen aanbestedende diensten
op grond van de Gids Proportionaliteit te bezien welke aanbestedingsprocedure (enkelvoudig
of meervoudig) het meest geschikt en proportioneel is. Daarbij geldt dat voor relatief
kleine opdrachten (<50.000 euro) vanuit het oogpunt van administratieve lasten de
één-op-één gunning (enkelvoudig) het meest geschikt is. Daarbij moeten aanbestedende
diensten hun keuze voor de gekozen procedure goed motiveren. Ondernemers kunnen een
klacht indienen als ze van mening zijn dat de keuze voor een aanbestedingsprocedure
onvoldoende is onderbouwd.

Vraag 5

Klopt het dat adviesbureau Klimaatroute een dochter is van energiebedrijf Essent?
Hoe beoordeelt u de claim van dit adviesbureau dat het «onafhankelijk» en «zonder
commercieel belang in de uitvoering van maatregelen» opereert?

Antwoord 5

Klimaatroute is een dochteronderneming van Essent.

Huishoudens moeten er op kunnen vertrouwen dat hen onafhankelijk en goed advies wordt
gegeven – zeker indien dit onder de verantwoordelijkheid van een gemeente wordt uitgevoerd.
Dit vertrouwen in de markt en de overheid is essentieel voor het slagen van de transitie.
Het is in beginsel aan gemeente en leverancier om afspraken te maken over de wijze
van uitvoering van werkzaamheden uit het contract, het toezicht erop en de tarieven
zolang het binnen de voorwaarden van de RREW regeling past. Bij onrechtmatigheden
door een leverancier kunnen gemeenten een procedure starten.

Vraag 6

Deelt u de mening van de Autoriteit Consument & Markt, dat er sprake kan zijn van
misleiding als de suggestie wordt gewekt dat er geen enkele (financiële) band bestaat
tussen de adviseur en uitvoerende partijen?

Antwoord 6

De toezichthouder Autoriteit Consument & Markt geeft in het bericht aan dat het in
veel sectoren gebruikelijk is dat er commissie wordt betaald voor het aandragen van
opdrachten of overeenkomsten. Maar dat er mogelijk sprake zou kunnen zijn van misleiding
als de suggestie wordt gewekt dat er geen enkele (financiële) band bestaat tussen
de adviseur en uitvoerende partijen. Als eerder gezegd: huishoudens moeten er op kunnen
vertrouwen dat hen onafhankelijk en goed advies wordt gegeven, zeker indien dit onder
de verantwoordelijkheid van een gemeente wordt uitgevoerd.

Vraag 7

Onderkent u het risico dat commerciële adviesbureaus de rol van lokale ambtenaren
overnemen? Bent u het eens met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) dat het
beter is als gemeenten zelf de expertise voor de uitvoering van de energietransitie
in huis hebben? Zo ja, welke maatregelen neemt u om gemeenten hierin te ondersteunen?

Antwoord 7

De verhouding van eigen capaciteit en inhuur moet uiteraard in balans zijn. Zoals
in antwoord 3 aangegeven, hebben we een aantal maatregelen genomen waarvan ik verwacht
de komende jaren verbetering te zien. Neemt niet weg dat de arbeidsmarkt onder druk
staat en gemeenten ondanks het beschikbaar komen van de middelen, nog steeds moeite
kunnen hebben om geschikt personeel te vinden. Om gemeenten te ondersteunen in het
vormgeven van de lokale warmtetransitie is het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie
(NPLW) opgericht, waarbij ook is voorzien in een regionale ondersteuningsstructuur
waarin gemeenten worden gestimuleerd regionaal samen te werken met o.a. andere gemeenten,
netbeheerders, bouwers en corporaties.