Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Smals over heldere en toegankelijke publiekscommunicatie over de Wet toekomst pensioenen

Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen) (ontvangen
23 augustus 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht ««Gevolgen toekomstige portemonnee groot»; Deskundigen:
meer communicatie pensioenwet»1 en een opiniepeiling inzake de bekendheid van de nieuwe pensioenwet?2

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2 en 8

Deelt u de zorgen over het feit dat het voor een groot deel van de Nederlanders nog
niet helder is wat de Wet toekomst pensioenen (Wtp) concreet voor hun pensioenvoorziening
betekent?

Wat is uw strategie ten aanzien van de publiekscommunicatie over de Wtp gedurende
de transitieperiode? Op welke manier gaat u ervoor zorgen dat heldere, feitelijke
informatie over bijvoorbeeld het invaren, de verschillende contractsvormen en compensatie
voor het afschaffen van de doorsneesystematiek gedurende die hele periode makkelijk
vindbaar en toegankelijk blijft?

Antwoord 2 en 8

De zorgen over de bekendheid van de Wtp deel ik. Pensioen is een belangrijke pijler
in de bestaanszekerheid van mensen en ik wil iedereen goed meenemen in de wijzigingen
die worden doorgevoerd. Samen met vakbonden, werkgeversorganisaties en de pensioenuitvoerders
heb ik een campagne ontwikkeld om personen van 18 jaar en ouder te informeren over
de nieuwe pensioenregels. We verwijzen telkens naar het centrale platform Pensioenduidelijkheid.nl.

De campagne bestaat uit de volgende fases:

• In 2023 (start 21 augustus) communiceren we dat regels voor pensioen gaan veranderen
en waarom (zodat voor alle generaties pensioen goed geregeld blijft). Deze boodschap
verkondigen we via radio, televisie en online video. Dat zijn alle drie media die
zeer geschikt zijn om een diverse groep burgers, waaronder ook laaggeletterden, goed
te bereiken.

• In 2024 gaan we de nieuwe regels voor pensioen uitleggen in publiekscampagnes. Dat
zal in gezamenlijkheid gebeuren met de werkgeversorganisaties, vakbonden en pensioenuitvoerders.
Daarbij zal, naast de eigen kanalen van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
ook gebruik gemaakt worden van de communicatie-inzet van de partners. Zij hebben veelal
een directe band met de deelnemers.

• In 2025 en 2026 volgt een herhaling van deze boodschappen. Zodra meer bekend is over
de invulling van de nieuwe pensioenregeling voor de individuele deelnemer, verschuift
het accent naar de informatie vanuit de pensioenuitvoerders.

In de campagne wordt rekening gehouden met een divers kennisniveau onder verschillende
groepen over pensioen. Uit de publieksmonitor van het ministerie, waarmee elk kwartaal
het vertrouwen, kennis en gedrag van het publiek ten aanzien van het pensioenstelsel
wordt gemeten, is bekend dat er in algemene zin beperkte kennis en interesse in pensioenen
is.3 Financieel hooggeletterden (mensen die met vertrouwen vrijwel alle financiële zaken
zelf kunnen regelen) en reeds gepensioneerden zijn over het algemeen beter op de hoogte
en de eerstgenoemde groep is meer met zijn eigen pensioen bezig.

Uit de publieksmonitor blijkt dat de basiskenmerken van het pensioen, zoals dat het
uit drie pijlers bestaat, bij een ruime meerderheid bekend zijn. 56% van de mensen
is bekend met het feit dat er dingen gaan veranderen aan het pensioen in Nederland.
Niet-gepensioneerden ouder dan 55 jaar en reeds gepensioneerden zijn vaker bekend
met deze verandering dan 55-minners. De bekendheid met het feit dat er dingen gaan
veranderen neemt toe naarmate men meer financieel geletterd is. Er leeft echter ook
een aantal misverstanden over pensioenen en de aankomende veranderingen.

De concrete persoonlijke berekeningen door de pensioenuitvoerders zijn nu nog niet
bekend. Deze volgen uit de afspraken over de nieuwe pensioenregeling tussen werkgevers
en werknemers, die tijdens de transitieperiode naar het nieuwe stelsel worden gemaakt.
De komende jaren gebruik ik om samen met vakbonden, werkgeversorganisaties en de pensioenuitvoerders
stapsgewijs en doelgericht iedereen van 18 jaar en ouder te infomeren over de nieuwe
regels voor pensioen.

Vraag 3

Deelt u de zorgen over het feit dat er hardnekkige misverstanden leven over wat de
Wtp voor mensen betekent, zoals dat de individuele pensioenpot «eindig» zou zijn?

Antwoord 3

Ik vind het van belang dat de juiste, feitelijke informatie over het nieuwe pensioenstelsel
in begrijpelijke taal beschikbaar is. Ook vind ik het van belang om waar nodig misvattingen
weg te nemen. Dit is ook onderdeel van de communicatie-aanpak. Samen met sectorpartijen
(werkgeversorganisaties, vakbonden, pensioensector) inventariseer ik welke vragen
en eventuele misverstanden er over pensioenen leven. Maandelijks worden de veel gestelde
vragen en antwoorden via Pensioenduidelijkheid.nl en Werkenaanonspensioen.nl gepubliceerd
en gedeeld via onze partners, zodat zij dit ook verder kunnen verspreiden. Op basis
van de gestelde vragen wordt ook de publiekscampagne verder aangescherpt.

Vraag 4

Kunt u toelichten welke andere vaak voorkomende misverstanden er leven over de Wtp
en wat deze wet voor individuele pensioenvoorziening van mensen betekent? En kunt
u daarbij deze misverstanden ontkrachten?

Antwoord 4

Met de genoemde sectorpartijen zijn misverstanden over de Wtp geïnventariseerd. Op
de websites Pensioenduidelijkheid.nl en Werkenaanonspensioen.nl zijn de antwoorden
opgenomen. De volgende misverstanden worden vaak genoemd:

Er is straks geen pensioen meer over voor jongeren.

Ook voor jongeren is er straks pensioen. Het opgebouwde pensioen is gebaseerd op de
voor en door hen ingelegde premies, plus het daarover gemaakte rendement.

Mensen kunnen zelf beschikken over hun «individuele pensioenpot».

Er is geen sprake van een individuele pensioenpot, die individuen zelf gaan beheren.
We blijven pensioen gezamenlijk opbouwen en de risico’s met elkaar delen. En het beheer
doen we ook nog steeds gezamenlijk, via een pensioenfonds of verzekeraar. Voor iedereen
wordt duidelijker wat je zelf hebt opgebouwd en ingelegd samen met je werkgever.

Het opgebouwde pensioenvermogen kan opraken waardoor er geen pensioen meer kan worden
uitgekeerd.

Nee. We blijven pensioen gezamenlijk opbouwen en de risico’s met elkaar delen. De
pensioenuitvoerder berekent welke premie nodig is om te zorgen dat alle deelnemers
levenslang een pensioenuitkering kunnen krijgen; dit hangt onder andere af van de
gemiddelde levensverwachting van de deelnemers.

Het pensioen gaat straks iedere maand omhoog of omlaag.

In het nieuwe pensioenstelsel wordt de hoogte van je pensioen één keer per jaar aangepast.
Je pensioen verandert dus niet elke maand.

Het pensioen kan ineens enorm omlaag.

Er zijn waarborgen om te zorgen dat het pensioen niet ineens enorm omlaag gaat. In
het nieuwe stelsel kunnen pensioenfondsen en verzekeraars de opbrengst van hun beleggingen
sneller gebruiken om de pensioenen te verhogen. Omgekeerd werkt het ook: als het tegenzit,
kunnen de pensioenen omlaag. De nieuwe pensioenwet regelt wel dat er reserves zijn
om dat zo veel mogelijk op te vangen. Ook mogen pensioenfondsen en verzekeraars de
verandering in de uitkering spreiden over meerdere jaren.

Politici en ambtenaren vallen straks niet onder het nieuwe pensioenstelsel.

Het nieuwe pensioenstelsel gaat ook gelden voor politici en ambtenaren. Ambtenaren
zijn aangesloten bij het ABP en volgen dus de nieuwe regels voor pensioenfondsen.
Voor politici geldt dat hun pensioen uit de begroting van de overheid wordt betaald.
Om dat te wijzigen zal de wet moeten worden aangepast. De Eerste Kamer heeft de motie
Crone aangenomen om hier zo snel mogelijk werk van te maken.4 Deze nieuwe (wettelijke) pensioenregeling zal ook voldoen aan de vereisten uit de
nieuwe pensioenwet.

Vraag 5

Bent u bereid om de inzet op heldere, laagdrempelige communicatie te intensiveren
in de periode na inwerkingtreding van de wet, om op deze manier deze veelgehoorde
misverstanden uit de wereld te helpen?

Antwoord 5

Dat ben ik zeker. Bij de vormgeving van de campagne wordt gebruik gemaakt van zeer
directe vragen en zorgen van Nederlanders over de nieuwe pensioenregels. Ons streven
is dat mensen een kort, eenvoudig en duidelijk antwoord krijgen. Op ons platform Pensioenduidelijkheid.nl
werken we met toegankelijke video’s, animaties en infographics.

Vraag 6

Hoe beoordeelt u de aanbevelingen van dhr. Visser ten aanzien van toegankelijke communicatie
richting bijvoorbeeld ouderen en de optie van een pensioenloket, waar mensen terechtkunnen
met vragen? Zou dit kunnen bijdragen aan goede informatievoorziening richting kwetsbare
ouderen? Zo nee, welke alternatieve vormen van informatievoorziening richt u op deze
specifieke groep?

Antwoord 6

De aanbeveling over toegankelijke communicatie onderschrijf ik. Het bieden van duidelijke,
eenvoudige en toegankelijke informatie is uitgangspunt van de publiekscampagne en
de website Pensioenduidelijkheid.nl. Hierin houden we ook rekening met verschillende
doelgroepen en mate van (financiële) geletterdheid. Nederlanders kunnen bij hun pensioenuitvoerder
terecht met meer persoonlijke vragen. Met deze partijen werk ik ook samen in de campagne
en bij het opstellen van veel gestelde vragen en antwoorden. Daarnaast kunnen mensen
ook bij het Informatiepunt Digitale Overheid hun algemene vragen over pensioen stellen.
Deze informatiepunten zijn onder andere te vinden in bibliotheken en buurthuizen;
zo zorgen we dat de informatie niet alleen online, maar ook fysiek op een laagdrempelige
manier beschikbaar is.

Vraag 7

Zal in de voorlichtingscampagne die in september moet gaan starten ook aandacht zijn
voor de mogelijkheden die de Wtp biedt voor het derdepijlerpensioen, zoals de fiscale
harmonisatie? Zo nee, bent u bereid om dit onderdeel ook terug te laten komen in de
publiekscommunicatie?

Antwoord 7

Ja, via Pensioenduidelijkheid.nl zal aandacht worden besteed aan de gevolgen van de
Wtp voor de derde pijler. Ook wordt deze informatie, waaronder ook over fiscale harmonisatie,
door de pensioenuitvoerders gericht onder de aandacht gebracht. De campagne via radio,
televisie en online video die in augustus van start gaat, staat in het teken van de
veranderingen in de tweede pijler.

Vraag 9

Hoe worden deelnemers aangespoord om gedurende de transitieperiode te controleren
of al hun aangeleverde gegevens bij de pensioenuitvoerder op orde zijn?

Antwoord 9

De oproep om je contactgegevens te controleren en zo nodig aan te passen wordt benoemd
op Pensioenduidelijkheid.nl. Ook is de oproep onderdeel van de veel gestelde vragen
en antwoorden die worden ingezet in de publiekscommunicatie. Het is daarnaast de taak
van de pensioenuitvoerders om de contactgegevens te verifiëren en zelf deelnemers
te benaderen.