Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Beertema en Wilders over het bericht 'Saudische universiteit betaalde Nederlandse wetenschappers voor prestige'

Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 4 juli
2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Saudische universiteit betaalde Nederlandse wetenschappers
voor prestige»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u ermee bekend dat het internationale prestige van Saudi-Arabië zeer slecht is
door de sharia-wetgeving op basis waarvan vrouwen institutioneel onderdrukt worden,
zelfs geen bezittingen mogen hebben, er geen vrijheid van meningsuiting is, er tientallen
onthoofdingen en verminkingen plaatsvinden, er nog veel meer gruwelijke mensenrechtenschendingen
systematisch en geïnstitutionaliseerd plaatsvinden, kortom dat Saudi-Arabië een barbaars
land is? En begrijpt u dat Saudi-Arabië door ondermeer de reputatie van de eigen universiteiten
op oneigenlijke wijze op te krikken haar internationale prestige tracht te verbeteren?

Antwoord 2

Een kritische dialoog over mensenrechten is altijd onderdeel van het gesprek met Saoedi-Arabië.
Nederland onderhoudt als enige land, naast de EU, een structurele mensenrechtendialoog
met dit land. Deze dialoog biedt de gelegenheid om zorgen te uiten over ontwikkelingen
in Saoedi-Arabië op het gebied van mensenrechten, zoals de uitvoering van de doodstraf.
Dat gesprek vindt voortdurend plaats, bijvoorbeeld eerder deze maand toen de president
van de Saoedische mensenrechtencommissie een bezoek bracht aan Nederland evenals tijdens
het bezoek van de Minister van Buitenlandse Zaken in april jl. waarbij hij onder meer
heeft gesproken met de president van de Saoedische mensenrechtencommissie.

De totstandkoming van constructies waarbij Nederlandse wetenschappers de King Saud
Universiteit (KSU) in Riyad ten onrechte te vermelden als hun eerste werkgever acht
ik zorgelijk. Het is mij niet bekend in hoeverre Saudi-Arabië met dit soort constructies
probeert haar internationale prestige te verbeteren.

Vraag 3

Deelt u de mening dat het dus volstrekt ongewenst is dat een Saudische universiteit
Nederlandse wetenschappers als het ware koopt om het aanzien van het islamitische
Saudische regime internationaal te verbeteren? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

Ik vind het in alle gevallen zeer kwalijk als wetenschappers in Nederland aan constructies
meewerken waarbij ze ten onrechte een buitenlandse universiteit vermelden als hun
eerste werkgever, zoals hier gebeurd lijkt te zijn. Allereerst doen ze de Nederlandse
universiteiten, die hun echte werkgever zijn, hiermee tekort. Wetenschappers kunnen
topprestaties leveren mede dankzij de financiering en steun van Nederlandse universiteiten.
Ten tweede ondermijnen ze op deze manier het vertrouwen in de wetenschap.

Vraag 4

Deelt u de zorgen dat wetenschappelijke publicaties blijkbaar te koop zijn voor islamitische
landen waar mensenrechten op geen enkele manier worden nageleefd? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Het is in alle gevallen zorgelijk als wetenschappers de wetenschappelijke integriteit
schenden, ongeacht de context van de daardoor begunstigde partij.

Vraag 5

Als u de zorg en verontwaardiging deelt, wat bent u van plan te doen om dit soort
verbintenissen tussen Saudi-Arabië en Nederlandse wetenschappers in de toekomst te
voorkomen?

Antwoord 5

Dit soort gevallen onderstreept opnieuw het belang van transparantie van universiteiten
en wetenschappers als het gaat om hun financiering en de belangen van hun financiers.
Daarvoor hebben universiteiten verschillende acties in gang gezet. Ik verwijs uw Kamer
in dit verband naar de Kamerbrief over transparante financiering.2 Daarnaast laat dit soort voorbeelden zien dat rankings kwetsbaar zijn als het gaat
om de vraag in hoeverre zij een goed beeld geven van de kwaliteit van universiteiten
en onderzoekers. Deze kwetsbaarheid onderstreept voor mij het belang van de internationale
beweging van het breder erkennen en waarderen van onderzoekers, niet alleen op basis
van rankings. Verder heb ik de KNAW, UNL, VH, NWO, NFU en TO2-Federatie gevraagd de
Nederlandse Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit (NGWI) te evalueren. Ik heb
uw Kamer eerder geïnformeerd dat ik de uitkomsten hiervan eind dit jaar verwacht.
Op basis van de laatste informatie hierover verwacht ik dat ik uw Kamer voor de zomer
van 2024 hierover kan informeren. Aan de hand daarvan zal ik beoordelen of er nog
verdere stappen nodig zijn wat betreft beleid op dit terrein.

Vraag 6

Deelt u de mening dat de Nederlandse wetenschappers die wel akkoord zijn gegaan met
het aannemen van het Saudische bloedgeld net zoals in Spanje geschorst zouden moeten
worden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

De universiteiten zijn in dit soort situaties aan zet. Zij zijn namelijk de werkgever
van de onderzoekers. Ik vind dat Nederlandse universiteiten in hun rol als werkgever
van de onderzoekers scherp moeten zijn op dit soort acties van hun onderzoekers. Allereerst
doen onderzoekers in voorkomende gevallen de Nederlandse universiteiten, die hun echte
werkgever zijn, hiermee tekort. Ten tweede ondermijnen ze op deze manier het vertrouwen
in de wetenschap. Het is aan de universiteiten om in hun hoedanigheid als werkgever
te bepalen wat in voorkomende gevallen een gepaste sanctie is. Ik ben ervan op de
hoogte dat Wageningen UR hoogleraar levensmiddelentechnologieën Vincenzo Fogliano
per direct voor twee jaar uit zijn leerstoelgroep heeft gezet. Ik vertrouw erop dat
deze sanctie het resultaat is van een weloverwogen besluit.