Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Piri en Van Wijngaarden over het wetsvoorstel wat het verkrijgen van Servisch burgerschap makkelijker zou maken voor Russen

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 9 juni 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Serbia stalls plan to ease citizenship rules or Russians
amid EU backlash?»1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe beoordeelt u het feit dat er in Servië een wetsvoorstel ligt dat het voor o.a.
Russen die slechts één jaar in loondienst, als zzp’er of als ondernemer in Servië
werken mogelijk maakt om het Servisch burgerschap te krijgen? Welke veiligheidsrisico’s
ziet u als de invoering van de wet wordt doorgezet?

Antwoord 2

De Commissie heeft Servië aangesproken op het wetsvoorstel. Als de wet aangenomen
wordt, kan dit gevolgen hebben voor de veiligheid van lidstaten, aangezien daarmee
visumvrij reizen naar de EU mogelijk wordt voor Russen en andere nationaliteiten die
Servisch burgerschap krijgen. Indien de invoering van deze wet leidt tot een toegenomen
dreiging voor de veiligheid van de lidstaten kan de Commissie besluiten visumvrij
reizen voor Servische paspoorthouders op te schorten. Het kabinet verwelkomt de scherpe
reactie van de Commissie en volgt de ontwikkelingen nauwlettend.

Vraag 3

Wat is de huidige status van deze wet?

Antwoord 3

De behandeling van het wetsvoorstel is door het Servische parlement aangehouden. Het
is nog onduidelijk of en zo ja, wanneer het voorstel in behandeling zal worden genomen.

Vraag 4

Hoeveel Russen wonen op dit moment in Servië die door de genoemde wetswijziging nu
of over een jaar in aanmerking komen voor Servisch staatsburgerschap als de wet nu
in werking zou treden?

Antwoord 4

De Servische regering deelt geen officiële cijfers over het aantal Russen woonachtig
in Servië. Schattingen lopen uiteen van 150.000 tot 250.000 Russen die op meer of
minder permanente basis in Servië verblijven. De Servische overheid gaf in 2022 12.593
werkvisa af aan Russische burgers. Dit jaar zijn tot en met april meer dan 4500 werkvisa
verstrekt. Het is waarschijnlijk dat het grootste deel van de in Servië woonachtige
Russen er verblijft op Servische toeristenvisa. Die groep kan na deze wetswijziging
geen aanspraak maken op staatsburgerschap na een jaar.

Vraag 5

Hoe beoordeelt u de mogelijkheid dat een nieuwe stroom Russische burgers naar Servië
zou verhuizen, waartoe op sociale media kanalen al wordt opgeroepen, om zich na een
jaar over Europa te verspreiden?

Antwoord 5

Indien de wet wordt aangenomen zou de situatie kunnen ontstaan dat het aantal Russische
burgers dat naar Servië verhuist toeneemt. De mate waarin dit zou kunnen gebeuren
is moeilijk te voorspellen. Het kabinet blijft de ontwikkelingen op dit gebied nauwgezet
volgen.

Vraag 6

Is er sprake geweest van Russische invloed bij de ontwikkeling van dit wetsvoorstel?

Antwoord 6

Daar heeft het kabinet geen aanwijzingen voor.

Vraag 7

Sluit u zich aan bij het standpunt van de Europese Commissie dat een dergelijke wet
de consequentie heeft dat visumvrij reizen voor Servische burgers wordt opgeheven
en bent u bereid zich er persoonlijk hard voor te maken dat het opheffen van visumvrij
reizen een consequentie is als deze wet toch in werking dreigt te treden?

Antwoord 7

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 8

Welke stappen kunnen er nog bilateraal of op Europese Unie (EU)-niveau genomen worden
om aan Servië duidelijk te maken dat een dergelijke wet onwenselijk is?

Antwoord 8

Het aannemen van een dergelijke wet zou in de ogen van het kabinet evident een stap
in de verkeerde richting zijn. Zaken die raken aan migratie en burgerschap vallen
onder andere onder het «fundamentals» cluster van het EU toetredingsproces van kandidaat-lidstaten. Negatieve ontwikkelingen
op dit onderwerp kunnen de EU toetreding van kandidaat-lidstaten afremmen. Volledige
aansluiting bij het EU visumbeleid is uiteindelijk een voorwaarde voor toetreding
van een kandidaat-lidstaat.

Het kabinet spreekt Servië in bilaterale contacten aan op stappen die haaks staan
op de EU-ambitie van het land. Zo ook op deze wet. In Europees verband spoort het
kabinet de Commissie en andere Europese lidstaten aan dit ook doen. Daarnaast is tijdens
de JBZ-Raad van 9 en 10 maart door EU lidstaten overeenstemming bereikt over de noodzaak
om tot een herziening van criteria voor visumvrijstelling en de criteria voor opschorting
te komen, en is er brede steun voor een verbeterde monitoring van visumvrije landen.
Nederland zet zich in om de effectiviteit van het visum noodremmechanisme te vergroten.

Vraag 9

Op welke manieren wordt er op bilateraal en op EU-niveau gesproken met de Servische
regering om een nieuwe lijn te kiezen in haar relatie met Rusland?

Antwoord 9

Zie het antwoord op vraag 8.

Vraag 10

Hoe wordt de druk vergroot op Servië om sancties gezamenlijk met de EU tegen Rusland
in te voeren?

Antwoord 10

Servië wordt zowel bilateraal, als in EU verband aangesproken op de noodzaak om zich
gradueel aan te sluiten bij het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
(GBVB) en daarmee ook het overnemen van EU sancties. Ook verwacht het kabinet dat
Servië mogelijke omzeiling van sancties niet faciliteert. Op 11 mei bracht sanctiegezant
van de EU, David O’Sullivan, tijdens een bezoek aan Belgrado dezelfde boodschap over
aan de Servische president, premier en Minister van Buitenlandse Zaken.

Vraag 11

Wordt er al toegewerkt naar een verbod op directe vluchten tussen Belgrado en Moskou?

Antwoord 11

EU-sancties verbieden geen vluchten van en naar Rusland van nationale luchtvaartmaatschappijen.
De EU heeft Russische maatschappijen verbannen uit het luchtruim. Als tegenmaatregel
heeft Rusland EU maatschappijen geweerd. Mocht Servië sancties invoeren, dan zal Air
Serbia waarschijnlijk ook geweerd worden uit het Russische luchtruim. Servië heeft
geen sancties ingevoerd tegen Rusland. Het kabinet blijft er bilateraal op aandringen
dat Servië de sancties overneemt.

Vraag 12

Wat is de stand van zaken wat betreft de uitvoering van motie van Wijngaarden c.s.2 waarin wordt opgeroepen om consequenties te verbinden aan het gebrekkige afstemmingspercentage
van kandidaat-lidstaten met het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid
(GBVB) van de EU?

Antwoord 12

N.a.v. de motie van de heer Van Wijngaarden c.s. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2565) heeft het kabinet de Commissie verzocht om met voorstellen te komen op basis waarvan
er consequenties binnen het uitbreidingsproces verbonden kunnen worden aan gebrekkige
aansluiting bij het GBVB. N.a.v. de motie heb ik hier ook toe opgeroepen tijdens de
Raad Algemene Zaken van 13 december 20223. In gesprekken geeft de Commissie aan extra aandacht te zullen besteden aan GBVB-aansluiting
van kandidaat-lidstaten. Het kabinet zal hier dit najaar in haar kabinetsappreciatie
over het jaarlijkse uitbreidingspakket van de Commissie bij stil staan.