Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bromet over het bericht ‘Microsoft bouwt al een jaar aan een datacentrum zonder bouw- en stikstofvergunningen’

Antwoord van Minister De Jonge (Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening) mede namens
de Minister van Natuur en Stikstof (ontvangen 30 mei 2023).

Vraag 1

Kent u het bericht «Microsoft bouwt al een jaar aan een datacentrum zonder bouw- en
stikstofvergunning»?1

Antwoord 1

Ja, daar ben ik mee bekend.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het niet de bedoeling is dat een bedrijf zonder de benodigde
vergunningen een datacentrum en een hoogspanningsstation aan het bouwen is? Zo nee,
waarom niet?

Antwoord 2

Deze mening deel ik.

Vraag 3

Kunt u toelichten hoe het kan dat er, ondanks dat de benodigde vergunningen ontbreken,
toch verder wordt gegaan met de bouw? Kunt u hierbij ook ingaan op de vraag waarom
de bouw – sinds de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
in november 2022 – niet door het bevoegde gezag stilgelegd is, zolang de benodigde
vergunningen niet verstrekt zijn?

Antwoord 3

De provincie geeft aan dat de start van de bouwwerkzaamheden door Microsoft is toegestaan
op basis van twee gedoogbeslissingen2 die de omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied heeft genomen. Het gaat om een gedoogbeslissing
om te mogen starten met bouwen en een gedoogbeslissing om te mogen starten met bouwen
van een onderstation ten behoeve van het datacentrum. De provincie geeft aan dat een
beslissing tot gedogen alleen wordt genomen als er concreet zicht is op legalisatie
(in dit geval het verlenen van de omgevingsvergunning). Dit is in lijn met de landelijke
handhavingsstrategie3.

De gedoogbeslissingen zijn verleend vóór de uitspraak van afgelopen november door
de Raad van State over het project «Porthos». Uit die uitspraak bleek dat de stikstofdepositie
over de gehele bouwfase moet worden beoordeeld. Daarop is Microsoft verzocht deze
informatie alsnog aan te leveren. Dit heeft Microsoft gedaan en deze informatie is
door omgevingsdiensten Noordzeekanaalgebied en Noord-Holland Noord beoordeeld. De
omgevingsdienst Noord-Holland Noord voert namelijk de VTH-taken namens de provincie,
het bevoegd gezag, uit op het gebied van de Wnb (Wet natuurbescherming), waaronder
de depositie van stikstof. De omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied voert deze taken
uit op het gebied van de Wabo (Wet algemene bepalingen omgevingsrecht) op gebied van
«oprichten en in werking hebben van een inrichting» («milieu»), «bouwen van een bouwwerk»
(«bouw») en «het gebruik in strijd met het bestemmingsplan» («ruimtelijke ordening»).
Een oordeel over de definitieve vergunning of het stilleggen van de bouw is pas gegeven
nadat de aanvullende informatie is beoordeeld. De gedoogbeslissingen golden tot die
tijd daarom nog steeds.

De omgevingsvergunning is inmiddels op 19 april jl. verleend. De vergunning is nog
niet onherroepelijk. De provincie geeft aan dat het risico van het bouwen, vooruitlopend
op de onherroepelijke omgevingsvergunning, bij Microsoft ligt. Dat risico is dat bijvoorbeeld
de bouw wordt stilgelegd, indien de vergunning door de rechter wordt vernietigd. De
keuze om in die situatie te gaan handhaven en op welke manier ligt bij het bevoegd
gezag (provincie Noord-Holland).

Vraag 4

Welke natuurgebieden in de omgeving van het datacentrum en het hoogspanningsstation
in aanbouw lijden onder een stikstofoverschot?

Antwoord 4

Wanneer het niet is uit te sluiten dat een project leidt tot significant negatieve
effecten voor een Natura 2000-gebied moet een worden aangevraagd. Het bevoegd gezag
provincie Noord-Holland heeft op 19 april jl. de omgevingsvergunning verleend en daarin
geconcludeerd dat er geen sprake is van een vergunningplicht op grond van artikel
2.7, tweede lid, van de Wnb voor het oprichten en exploiteren van het datacentrum.
Er is namelijk sprake dat er geen toename plaatsvindt van de stikstofdepositie die
op grond van een eerdere milieutoestemming voor die locatie was toegestaan en als
referentiesituatie geldt (intern salderen).

Vraag 5

Heeft het Rijk, in het geval dat het decentrale bevoegde gezag de voortgang van de
bouw zonder benodigde vergunningen gedoogt, in het uiterste geval de mogelijkheid
om de bouw stil te leggen zolang de benodigde vergunningen niet zijn verstrekt? Kunt
u dit antwoord toelichten met verwijzing naar de relevante juridische bronnen?

Antwoord 5

Het Rijk heeft als kadersteller (nationale wetgever) geen rol bij de uitvoering van
vergunningverlening en het toezichthouden op de bouw- en natuurvergunningen. Wel stuurt
het Rijk actief op een aantal grote impactvolle ontwikkelingen, bijvoorbeeld hyperscale
datacentra. Via een AMvB leggen we in nationale regels vast dat er, buiten twee uitzonderingslocaties,
nergens meer nieuwe hyperscale datacentra gerealiseerd mogen worden. Provincies en
gemeenten voeren hun taken uit binnen de kaders van vastgestelde wetgeving op nationaal
niveau.

Het Rijk is vanuit het interbestuurlijk toezicht toezichthouder op de bestuursorganen
van de provincies (waaronder gedeputeerde staten) als het gaat om de uitvoering van
provinciale medebewindstaken. Als een provincie een medebewindtaak verwaarloost kan
het Rijk die taak in het uiterste geval overnemen. In dat kader bepaalt artikel 121
van de Provinciewet dat wanneer provinciale staten, gedeputeerde staten of de commissaris
van de Koning een bij of krachtens een andere dan deze wet gevorderde beslissing niet
of niet naar behoren nemen dan wel een bij of krachtens een andere dan deze wet gevorderde
handeling niet of niet naar behoren verrichten, of anderszins een bij of krachtens
een andere dan deze wet gevorderd resultaat niet, niet tijdig of niet naar behoren
tot stand brengen, de Minister wie het aangaat besluit daarin namens provinciale staten,
gedeputeerde staten of de commissaris van de Koning te voorzien ten laste van de provincie.
Daarnaast heeft de Kroon op grond van de Provinciewet en Gemeentewet de mogelijkheid
om decentrale besluiten te vernietigen wegens strijd met het recht of algemeen belang
(artikel 261 Provinciewet, artikel 268 Gemeentewet).

In het kader van het interbestuurlijk toezicht wordt echter uitgegaan van het vertrouwen
dat een bestuurslaag zijn taken goed uitoefent en dat de horizontale verantwoording
– van gedeputeerde staten aan provinciale staten – op orde is. Het toezicht wordt
terughoudend uitgevoerd.

Vraag 6

Deelt u de mening dat het niet goed uit te leggen is dat bijvoorbeeld de bouw van
woningen vertraging oploopt vanwege de stikstofcrisis, maar dat een groot bedrijf
kennelijk gewoon door kan gaan met de bouw van een datacentrum en een hoogspanningsstation,
terwijl ook dat bedrijf de stikstof uitstoot onvoldoende heeft weten terug te dringen?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Deze mening deel ik niet, omdat ook Microsoft, net als ieder andere partij, dient
te voldoen aan de wettelijke vereisten en een omgevingsvergunning aan te vragen. Zodoende
heeft Microsoft inmiddels gegevens over stikstofuitstoot ingediend. De omgevingsdiensten,
gemandateerd door provincie Noord-Holland, heeft aan de hand van de aangeleverde gegevens
beoordeeld of er een bouw- en nodig is en zo ja of die vergunning kan worden verleend
en onder welke condities. Inmiddels is de omgevingsvergunning verleend op 19 april
jl.

Vraag 7

Hoe is de verwarring tussen de gemeente Hollands Kroon en de provincie (omgevingsdienst)
ontstaan over de vergunningverlening? Kunt u het juridisch kader schetsen van de betreffende
vergunningverlening? Is deze verwarring inmiddels geheel opgelost?

Antwoord 7

Provincie Noord-Holland heeft het volgende aangegeven: De gemeente Hollands Kroon
heeft in 2020 de eerste aanvraag van Microsoft in behandeling genomen volgens toen
geldende inzichten over de bevoegdheid om te beslissen over een aanvraag om een omgevingsvergunning
voor het «oprichten en in werking hebben van een inrichting» («milieu»). De belangrijkste
afweging daarbij was dat de aanwezige aggregaten alleen bij stroomstoringen zouden
worden gebruikt. Tijdens het vergunningverleningsproces heeft het Kenniscentrum InfoMil4, op zijn website een handreiking gepubliceerd in welke gevallen voor een datacenter
een omgevingsvergunning nodig is. Volgens deze nieuwe inzichten moeten noodstroomvoorzieningen
wel worden meegeteld bij het totaal nominaal thermisch ingangsvermogen van stookinstallaties.
In het geval van Microsoft komt het totaal opgesteld vermogen daarmee boven 50 MW,
waardoor de noodstroomvoorzieningen een zogenaamde IPPC-installatie worden en het
college van gedeputeerde staten van Noord-Holland het bevoegd gezag werd. In constructief
overleg tussen de provincie, de gemeente Hollands Kroon en Microsoft is vervolgens
gewerkt aan een compleet nieuw vergunningsproces.

Vraag 8

Klopt het dat doordat Microsoft zelf een tussenstation bouwt andere bedrijven minder
snel toegang krijgen tot het stroomnet? Zo ja, wat zijn de praktische gevolgen hiervan?

Antwoord 8

Nee dat klopt niet. Microsoft sluit direct aan op het hoogspanningsnet van TenneT
die volgens huidige wet- en regelgeving handelt op basis van het «first come, first
served»-principe (non-discriminatiebeginsel).

Vraag 9

Kunt u voorgaande vragen afzonderlijk van elkaar beantwoorden?

Antwoord 9

De voorgaande vragen zijn door mij op uw verzoek zo veel als mogelijk afzonderlijk
beantwoord.