Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Ginneken over het bericht “NS trapt op de rem vanwege drukte in buitenlandse treinen, reizigers woedend

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 25 mei
2023).

Vraag 1

Wat is uw appreciatie van het nieuwsbericht «NS trapt op de rem vanwege drukte in
buitenlandse treinen, reizigers woedend»?1

Antwoord 1

Mijn inzet is dat voor internationale reizen meer gebruik wordt gemaakt van de trein.
Ik hecht daarom sterk aan het verbeteren van het treinproduct over de grens heen,
onder meer door het bieden (en uitbreiden) van vervoerscapaciteit. De capaciteit op
het spoor en van treinen is echter niet onbeperkt en kan ook niet altijd op de korte
termijn zomaar worden uitgebreid. Dat ligt overigens niet alleen in de beschikbaarheid
van infrastructuur, materieel en personeel, maar ook in bijvoorbeeld de benodigde
afstemming met partijen over de grens.

Afgelopen zomer hebben we gemerkt dat steeds meer mensen de trein weten te vinden
voor het maken van een internationale reis. Ik ben blij deze ontwikkeling te zien,
dat sluit goed aan bij ambities om de trein over de grens een volwaardig alternatief
te maken. Met meer reizigers in de trein is het echter ook noodzaak om te kijken hoe
de extra vraag kan worden gefaciliteerd. Helaas werden we juist afgelopen zomer door
een samenloop van technische problemen en een personeelstekort geconfronteerd met
overvolle treinen, uitval en veel vertraging voor de reiziger. Dit was met name in
de Intercity Express (ICE) Amsterdam-Frankfurt/Basel.

Dit geeft reizigers niet de ervaring die nodig is om meer mensen aan de trein te blijven
binden. Ik ben daarom blij dat NS en Deutsche Bahn (DB) voornemens zijn om de capaciteit
van de ICE te verhogen per 2024; een maatregel die sowieso al in beeld was. Voor aankomende
zomer verwachten NS en DB echter in aanloop naar deze capaciteitsuitbreiding topdrukte
op met name het traject tussen Amsterdam-Frankfurt/Basel. De vervoerders hebben daarom
een aantal beheersmaatregelen aangekondigd, zoals de tijdelijke stoelreserveringsplicht,
waarmee zij een deel van de problemen willen voorkomen.

Vraag 2

Kunt u bevestigen dat de NS vanaf juni een reservering eist voor treinreizen naar
Duitsland en België? Geldt dit voor alle vervoerders (dus ook treinen van bijvoorbeeld
Deutsche Bahn) en bestemmingen?

Antwoord 2

NS en haar internationale partners hebben mij bevestigd dat zij komende zomer maatregelen
treffen om de drukte in internationale treinen te beperken en om situaties als in
zomer 2022 te voorkomen. Onderdeel van de maatregelen is een tijdelijke reserveringsplicht
voor reizigers in de ICE naar Duitsland (Amsterdam Frankfurt/Basel). Daarnaast is
NS voornemens om de kortingskaartjes (Early Bird-ticket) voor de IC Brussel te koppelen
aan een specifieke trein, in plaats van dat reizigers met een Early Bird-ticket met
elke trein op een bepaalde dag kunnen reizen. Reizigers met een regulier IC Brussel
ticket kunnen gebruik maken van elke trein van de dag. De zomermaatregelen hebben
alleen betrekking op de internationale treinen ICE International en IC Brussel. Bij
enkele andere internationale treinen, zoals Eurostar en Thalys, was al een reserveringsplicht.

Vraag 3

Hoe kijkt u naar de communicatie vanuit de NS richting reizigers rond deze maatregel?
Wat vindt u ervan dat dit nieuws een maand van te voren pas wereldkundig wordt gemaakt?

Antwoord 3

Vanzelfsprekend verwacht ik dat NS goed, zorgvuldig en tijdig de reiziger informeert
over wijzigingen, tijdelijke maatregelen, ticketing of verstoringen. Het is wel aan
NS hoe en wanneer zij richting reizigers over een maatregel als een reserveringsplicht
communiceert. Ik hecht er waarde aan dat NS consumentenorganisaties consulteert, zoals
afgesproken in de concessie. Mijn ministerie vervult daarbinnen geen formele rol,
maar ik heb begrepen dat NS, zoals gebruikelijk, advies heeft ingewonnen bij de consumentenorganisaties2.

Vraag 4

Wanneer bent u geïnformeerd over deze maatregel?

Antwoord 4

NS heeft mij diverse malen geïnformeerd dat zij voornemens waren samen met DB maatregelen
te overwegen om de te verwachte drukte komende zomer te kunnen opvangen. In april
ben ik geïnformeerd over de definitieve besluiten en de maatregel van een reserveringsplicht.

Vraag 5

Verwacht u vergelijkbare problemen als vorige zomer op de verbindingen naar Duitsland,
bijvoorbeeld door defecte treinen, personeelstekort of anderszins?

Antwoord 5

NS heeft mij geïnformeerd dat ze, samen met haar partner Deutsche Bahn (DB), diverse
maatregelen heeft getroffen om deze zomer een goede dienstverlening aan reizigers
te bieden vanwege de verwachte drukte en de verwachte uitbreiding van capaciteit die
in 2024 beschikbaar komt. Op dit moment is er geen sprake van (verwachte) personeelstekorten
of onderhoudsachterstanden met impact op deze internationale verbindingen. Op basis
hiervan en in combinatie met de tijdelijke maatregelen is er voor de vervoerders op
dit moment geen reden om er vanuit te gaan dat er vergelijkbare problemen als vorige
zomer ontstaan. Uiteraard is de uiteindelijke situatie afhankelijk van de vraag naar
internationale treinen deze zomer. Vanzelfsprekend sta ik in nauw contact met NS hierover.

Vraag 6

Bent u of de NS in contact met Deutsche Bahn en/of uw Duitse evenknie om deze problemen
te verhelpen en de capaciteit te vergroten?

Antwoord 6

NS heeft mij laten weten dat ze in nauw contact met DB staat over verbeteringen van
haar grensoverschrijdende productaanbod. Met de instroom van nieuw ICE-materieel (ICE
3neo) voor de verbinding Amsterdam – Frankfurt en ICE-L materieel (Talgo) voor de
verbinding Amsterdam – Berlijn neemt de betrouwbaarheid en het comfort van het aanbod
naar verwachting van NS sterk toe. De instroom van dit nieuwe materieel is volgens
NS voor de periode 2024 – 2025 voorzien.

Vraag 7

Welke mogelijkheden heeft u om aanvullende capaciteit beschikbaar te stellen richting
België en Duitsland deze zomer, bijvoorbeeld maar niet uitsluitend met andere vervoerders?

Antwoord 7

ProRail heeft mij geïnformeerd dat er voor de reeds aangevraagde treinpaden in alle
richtingen nog ruimte op het spoor is om langere treinen te rijden, uiteraard mits
het daarvoor geschikte treinmaterieel en personeel beschikbaar is en wordt voorzien
in andere daarvoor geldende voorwaarden. Daarnaast geeft ProRail aan dat er zowel
op de HSL-Zuid als op de route richting Frankfurt nog onbenutte internationale spoorcapaciteit
in Nederland is. In samenspraak met de beheerorganisatie in de buurlanden (Infrabel
en DB Netz) kan ProRail bezien of er ook in Duitsland en België nog capaciteit is.
Het is aan vervoerders om te bepalen of zij deze onbenutte spoorcapaciteit benutten.
Ik wil benadrukken dat in een aantal gevallen hier prioritering van verschillende
vervoersstromen nodig kan zijn, onder meer ten opzichte van het goederenvervoer.

Vraag 8

In hoeverre biedt open toegang op treinpaden richting Duitsland hier (nog) een uitkomst?

Antwoord 8

Zie antwoord op vraag 7. Het staat vervoerders vrij om een capaciteitsaanvraag in
te dienen en, na eventuele toekenning van die capaciteit, onder open toegang een internationale
treindienst aan te bieden.

Vraag 9

Welke mogelijkheden heeft de NS om aanvullende capaciteit beschikbaar te stellen richting
België en Duitsland deze zomer?

Antwoord 9

De NS heeft de mogelijkheid om aanvullende treinen richting België en Duitsland te
rijden als dit past binnen financiële, technische en logistieke kaders. Zeker voor
verbindingen de grens over is specifiek materieel en personeel nodig, dat niet altijd
direct beschikbaar is. NS heeft mij geïnformeerd dat de mogelijkheden voor de korte
termijn beperkt zijn, in afwachting van het nieuwe internationale materieel dat in
2024 en 2025 instroomt naar zowel België als Duitsland.

Vraag 10

Kunt u aangeven in hoeverre de NS bijvoorbeeld treinen heeft verlengd of extra treinen
laat rijden?

Antwoord 10

NS geeft aan niet over voldoende materieel te beschikken om alle treinen te verlengen.
NS onderzoekt of richting België op piekmomenten een extra trein gereden kan worden,
maar door onder andere beperkte capaciteit van materieel en benodigd personeel is
het niet zeker dat dit mogelijk is.

Vraag 11

Welke opties heeft de NS om de Intercity Nieuwe Generatie eerder, bijvoorbeeld deze
zomer, zonder veiligheidsrisico’s te doen instromen op deze verbindingen?

Antwoord 11

NS heeft mij geïnformeerd dat de leverings-, test- en toelatingstrajecten van ICNG-België
op dit moment in volle gang zijn. Inzet van ICNG tussen Nederland en België kan pas
als deze trajecten zijn afgerond. Dit zal naar verwachting niet voor (of in) de aankomende
zomer het geval zijn.

Vraag 12

Bent u het eens dat een reiziger minstens de keus moet hebben om gedurende de treinreis
te staan, in plaats van de capaciteit terug te schroeven en de reis daarmee onmogelijk
te maken?

Antwoord 12

In de HRN-concessie heb ik met NS afspraken gemaakt over reizigerscomfort en zitplaatskans.
Ik hecht er waarde aan dat NS haar materieelinzet plant op basis van de verwachte
vervoervraag, zodanig dat er geen reizigers op het perron achterblijven en de reizigers
met voldoende comfort kunnen reizen. Ook heb ik met NS prestatieafspraken over de
zitplaatskans in treinen. De verdere invulling hiervan en het plannen van de materieelinzet,
is aan NS.

Vraag 13

Hoe rijmt u deze maatregel met de ambitie uit het coalitieakkoord dat internationale
treinreizen gestimuleerd moeten worden om Nederland duurzaam te verbinden?

Antwoord 13

Het instrument reserveringsplicht wordt op heel veel plaatsen in Europa juist gebruikt
om comfort en zitplaatsgarantie te kunnen bieden aan de reiziger. Met deze maatregel
beoogt de NS samen met DB vooruitlopend op de verwachte instroom van nieuw materieel
en extra capaciteit in 2024 deze garanties te bieden en tegelijk ook komende zomer
de drukte te kunnen beheersen. NS kijkt naar mogelijkheden om de capaciteit van het
aanbod uit te breiden. Dit is een vraagstuk dat breder gaat dan de Nederlandse situatie.
Over de grens hebben vervoerders vaak te maken met andere regels voor capaciteitsverdeling,
een vrije markt voor internationale treinen en verschillen qua systemen of techniek.
Ik ben daarom blij dat we de samenwerking over de grens aan het intensiveren zijn
en dat er Europese initiatieven zijn om bijvoorbeeld de beschikbare capaciteit beter
op elkaar af te stemmen. De reeds aangekondigde strategie voor internationaal spoor
wil ik benutten om hierin extra stappen te zetten.

Vraag 14

Hoe kijkt u naar de kritiek van reizigersorganisaties dat de NS deze problemen voor
had kunnen zijn vanwege aanhoudende groei in de vraag naar deze verbindingen, alsook
onderdeel is van de groeistrategie van de NS?

Antwoord 14

Ik vind het belangrijk dat NS en reizigersorganisaties samen vanuit hun rol samen
werken aan de verbetering van het internationaal reisproduct, onder meer ook in het
Locov. Juist als er beheersmaatregelen nodig zijn om (te grote) drukte te voorkomen
is de inbreng van vervoerders en reizigers noodzakelijk om tot een afgewogen en realistisch
pakket van maatregelen te komen.