Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Piri en Van der Lee over de ophanden zijnde juridische hervormingen in Israël

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 19 april 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met de ophanden zijnde juridische hervormingen in Israël waarin de invloed
van het Israëlische hooggerechtshof zal worden ingeperkt?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2 en 3

Wat betekenen de plannen, waarin politici de macht krijgen om rechters te benoemen
en voor rechtbanken het recht substantieel wordt ingeperkt om wetgeving en ministeriële
afspraken te controleren, voor de Israëlische democratie?

Hoe beoordeelt u deze ontwikkeling? Gaat u de hervormingen openbaar veroordelen?

Antwoord 2 en 3

Een onafhankelijke rechterlijke macht is het fundament voor een democratische rechtsstaat.
De door u genoemde hervormingen raken hier direct aan en zijn daarom zorgelijk. Als
gevolg van oplopende spanningen in de samenleving heeft premier Netanyahu op 27 maart
jl. de behandeling van de juridische hervormingen gepauzeerd om in gesprek te gaan
met de oppositie over een mogelijk compromis in de juridische hervormingsplannen.
Op langere termijn zal een meer structurele oplossing moeten worden gevonden, waarbij
het kabinet van mening is dat het in het belang van Israël zelf is om de fundamenten
van de Israëlische rechtsstaat te eerbiedigen.

Vraag 4

Hoe ziet u deze ontwikkelingen in de context van de achtergestelde positie van Palestijnen
in Israël en andere recente ontwikkelingen zoals de annexaties op de Westelijke Jordaanoever,
de overdracht van bevoegdheden over de bezette gebieden naar het Israëlische Ministerie
van Defensie, en het oplaaiende geweld tussen Israël en Palestina?

Antwoord 4

De voorgestelde hervormingen in de huidige vorm raken aan de rechtszekerheid voor
alle Israëliërs (inclusief de Arabische bevolking). Dit geldt ook voor de rechtszekerheid
van Palestijnen in de bezette gebieden. De exacte invloed is nu nog niet volledig
te overzien, mede doordat de dialoog met de oppositie over een mogelijk compromis
nog gaande is. De ontwikkelingen op dit gebied zetten de reeds bestaande en fragiele
context verder onder druk. Op 19 maart jl. hebben Israël en de Palestijnse Autoriteit,
gefaciliteerd door de VS, Jordanië en Egypte, in Sharm el-Sheikh afspraken gemaakt
om te komen tot de-escalatie. Het kabinet steunt deze afspraken en neemt de ontwikkelingen
in Israël en de Palestijnse Gebieden, inclusief de recente gebeurtenissen tijdens
de religieuze feestdagen, zeer serieus. Nederland heeft alle partijen tot kalmte en
de-escalatie opgeroepen, en Israël bovendien met klem aangespoord geen actieve opvolging
te geven aan de kabinetsplannen die een vreedzame en duurzame oplossing nog verder
op afstand zouden plaatsen. Nederland heeft tevens in EU-verband voorgesteld om deze
boodschap gezamenlijk aan Israël over te brengen, bijvoorbeeld ten aanzien van de
aanpassing van de 2005 Gaza Disengagement Law en de invoering van de doodstaf voor
terrorisme. Nederland staat in goed contact met de andere EU-lidstaten over deze ontwikkelingen
en blijft dit doen. Deze boodschap wordt ook publiekelijk uitgedragen, getuige de
verklaring van de hoge vertegenwoordiger Borrell en alle 27 lidstaten.1

Vraag 5

Wat betekenen de hervormingen voor een van de laatste officiële manieren voor Palestijnen
om onteigening of destructie van hun huis aan te vechten door middel van een petitie
bij het Hooggerechtshof in Israël?

Antwoord 5

Dat is op dit moment niet volledig te voorspellen, mede doordat de dialoog met de
oppositie over een mogelijk compromis in de juridische hervormingsplannen nog gaande
is, en premier Netanyahu eind maart heeft aangekondigd de behandeling van de verschillende
wetsvoorstellen – waaronder de zogenaamde «override» clausule – uit te stellen. De override clausule is één van de beoogde hervormingen, waarmee het mogelijk wordt om met een
meerderheid van stemmen in de Knesset uitspraken van het Hooggerechtshof naast zich
neer te leggen. Dat kunnen in potentie ook uitspraken zijn die raken aan onteigening
en destructie.

Vraag 6

Heeft u uw ambtsgenoot in Israël aangesproken op deze ontwikkeling? Zo nee, bent u
bereid dit te doen? Zo ja, welk effect heeft dit gehad en heeft dit gesprek een vervolg?

Antwoord 6

In de continue dialoog met Israël wordt op alle niveaus het belang van de fundamenten
van de democratische rechtsstaat onderstreept. Ik heb dit ook persoonlijk gedaan in
een gesprek met mijn Israëlische counterpart dat ik had op 17 april jl.

Vraag 7

Bent u bereid de aangekondigde hervormingen in EU-verband te bespreken en uw Europese
ambtsgenoten aan te moedigen zich eveneens uit te spreken tegen de aangekondigde hervormingen
en om diplomatieke stappen te zetten om deze problematische ontwikkelingen aan te
kaarten?

Antwoord 7

Zie antwoord op vraag 4.

Vraag 8

Wat zijn de consequenties voor de relatie met Israël als de hervormingen daadwerkelijk
worden ingevoerd?

Antwoord 8

Nederland blijft richting Israël zorg uitspreken over de huidige ontwikkelingen. De
brede bilaterale relatie met Israël biedt hier mogelijkheid toe.

Vraag 9

Welke stappen kunnen er (in EU-verband) genomen worden om ervoor te zorgen dat de
democratie in Israël niet verder afglijdt?

Antwoord 9

Onafhankelijke rechtspraak is onmisbaar in een democratische rechtsstaat. In de dialoog
tussen de EU en Israël wordt het belang hiervan onderstreept. Zie tevens het antwoord
op vraag 4.