Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van Wijgaarden en Rajkowski over het artikel ‘Draagvlak voor hulp Oekraïense vluchtelingen in Slowakije staat onder druk’

Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 13 april 2023).

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Draagvlak voor hulp Oekraïense vluchtelingen in Slowakije
staat onder druk»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe kijkt u naar het bericht dat Slowakije erg kwetsbaar blijkt voor desinformatie
vanuit Rusland? Hoe kijkt u hier naar de rol van sociale media in het verspreiden
van desinformatie?

Antwoord 2

De verspreiding van Russische desinformatie wereldwijd is zorgelijk en zeker ook de
verspreiding hiervan in EU lidstaten, waaronder Slowakije. Sociale media spelen een
grote rol bij het verspreiden van desinformatie. Berichten als dit onderstrepen het
belang om in EU-verband gezamenlijk op te trekken in het verhogen van de weerbaarheid
tegen desinformatie.

Vraag 3

Welke risico’s ziet u voor aankomende verkiezingen in het najaar in Slowakije en de
toenemende verspreiding van desinformatie uit Rusland?

Antwoord 3

Het is aan de kiesgerechtigde Slowaken om een keus te maken bij de verkiezingen in
dit najaar. Wel weten we dat desinformatie invloed kan hebben op de politieke keuzes
die mensen maken. Ook in die zin is groeiende verspreiding van desinformatie in Slowakije
zorgelijk.

Vraag 4

Welke risico’s ziet u voor het functioneren van de EU als de pro-Russische partij
van Robert Fico de verkiezingen wint in Slowakije aankomend najaar?

Antwoord 4

Mocht de partij van Robert Fico de aanstaande verkiezingen in Slowakije winnen, dan
kunnen we verwachten dat dit de besluitvorming binnen de EU ten aanzien van steun
aan Oekraïne en inzet jegens Rusland niet vergemakkelijkt. Nederland zal er ook in
dat geval alles aan blijven doen EU-eenheid te blijven bewerkstelligen.

Vraag 5

Wat wordt er in EU-verband gedaan om gezamenlijk op te trekken tegen Russische desinformatie
in EU-lidstaten? Welke maatregelen worden genomen om de verspreiding van desinformatie
tegen te gaan? Bent u het ermee eens dat hier een belangrijke rol is weggelegd voor
social media platformen aangezien hun digitale infrastructuur wordt gebruikt door
kwaadwillenden om desinformatie te verspreiden? Zo ja, in hoeverre betrekt u social
media bedrijven bij de aanpak van desinformatie? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

De Europese Unie pakt desinformatie, of «Foreign Information Manipulation and Interference»
(FIMI)2, afkomstig vanuit statelijke, of daaraan gelieerde, actoren aan, daar waar dit een
risico vormt voor de nationale veiligheid. Voor het tegengaan van FIMI heeft de EU
een instrumentarium ontwikkeld dat aangekondigd is in het Europees Democratie Actieplan.3 Hierbij horen nieuwe instrumenten die het mogelijk maken kosten te verhalen op actoren
achter beïnvloedingsoperaties, de strategische communicatieactiviteiten van de Europese
Dienst voor Extern Optreden (EDEO) te versterken en FIMI inzichtelijk te maken. Verder
wordt middels de wet inzake digitale diensten (DSA) een wettelijke basis gecreëerd
voor een co-regulerende aanpak van de vernieuwde gedragscode tegen desinformatie.
Hiermee spreekt de EU sociale media bedrijven aan op hun verantwoordelijkheid voor
het tegengaan van FIMI. Bij het ontwikkelen van eventuele nieuwe instrumenten staat
voor het kabinet het waarborgen van fundamentele rechten altijd voorop. Zie voor de
aanpak in Nederland de «Rijksbrede strategie effectieve aanpak van desinformatie»4, die uw Kamer op 23 december 2022 toeging.

Vraag 6

Wat is de laatste stand van zaken van de herziening van de code of practice on online disinformation waar social media bedrijven zich aan hebben gecommitteerd in Europa? Heeft deze herziening
reeds plaatsgevonden, zo ja wanneer en wat betekent dit concreet voor de aanpak van
desinformatie van social media platformen? Zo nee, wanneer vindt deze herziening plaats?

Antwoord 6

Op 16 juni 2022 is de hernieuwde Praktijkcode tegen desinformatie gepubliceerd. Deze
is ondertekend door 34 organisaties. Naast grote online platformen zoals Meta, Twitter
en Google, hebben ook kleinere platformen, online advertentiebedrijven en fact-checkers
zich aangesloten. Uw Kamer is op 29 november 2022 per brief geïnformeerd over de inhoud
van deze praktijkcode en de concrete gevolgen ervan.5

Vraag 7

Welke stappen moeten en kunnen volgens Nederland worden gezet in EU-verband om Russische
desinformatie tegen te gaan? Welke rol kan Nederland hierin spelen?

Antwoord 7

In EU verband wordt gewerkt aan meer coördinatie tussen EU-lidstaten en inzet van
EU-instrumenten om gezamenlijk op te trekken tegen de verspreiding van Russische desinformatie.
Nederland ondersteunt de FIMI Toolbox, en zet zich in voor de verdere ontwikkeling
hiervan, met als doel verschillende EU instrumenten samen te brengen en antwoord te
bieden tegen ongewenste buitenlandse inmenging in het informatie domein.

Vraag 8

Meer dan 40% van de Slowaken zou stellen dat Slowakije geen financiële steun aan Oekraïne
zou moeten verlenen, zijn vergelijkbare cijfers te zien in andere EU-lidstaten? Zo
ja, in welke?

Antwoord 8

Nederland houdt geen totaaloverzicht bij van steun onder de bevolking in EU lidstaten
voor financiële steun aan Oekraïne.

Vraag 9

Hoe monitort u toenemende euroscepsis sinds de start van de oorlog in Oekraïne in
Slowakije of in andere Centraal- of Oost-Europese landen?

Antwoord 9

De ambassades van Nederland in Slowakije en andere Centraal-Europese lidstaten houden
de ontwikkelingen in hun respectievelijke landen in de gaten, waaronder hoe er onder
de bevolking wordt gedacht over de oorlog in Oekraïne, steun voor de EU en democratische
waarden in het algemeen. Hierbij kunnen vele factoren een rol spelen en is het niet
eenvoudig de link te leggen tussen de oorlog in Oekraïne en al dan niet toenemende
euroscepsis.

Vraag 10

Heeft u de informatie dat er sprake is van toenemende Russische beïnvloeding en verspreiding
van desinformatie bij aankomende verkiezingen van andere EU-lidstaten? Zijn er lidstaten
die een verhoogd risico lopen op actieve buitenlandse beïnvloeding vanuit Rusland?
Zo ja, welke?

Antwoord 10

Russische beïnvloeding en verspreiding van desinformatie rondom verkiezingen zijn
fenomenen die al jaren bekend zijn en waar Nederland, ook in EU-verband, tegen optreedt.
Er kan niet zo eenvoudig en eenduidig een lijst gemaakt worden met EU-lidstaten die
een verhoogd risico lopen op buitenlandse beïnvloeding vanuit Rusland.