Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Beckerman over de staat die doorprocedeert tegen inwoners

Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen
7 maart 2023).

Vraag 1 en 2

Waarom kiest de staat er nog steeds (zoals afgelopen maand in meerdere zaken1, 2) voor om na een verloren rechtszaak in hoger beroep door te procederen tegen inwoners,
die na jaren strijd hun rechtszaak over mijnbouwschade hebben gewonnen?

Deelt u de mening dat doorprocederen door de staat tegen inwoners die hun rechtszaak
hebben gewonnen haaks staat op de door u gewenste minder juridische en meer menselijke
schadeafhandeling?3

Antwoord 1 en 2

Ja, die mening deel ik. In de gesprekken die ik met bewoners voer, merk ik dat de
belasting en het gevoelde onrecht, voortvloeiend uit het aantekenen van hoger beroep,
heel groot is. Ik vind het niet gewenst dat het Instituut Mijnbouwschade Groningen
(IMG) in hoger beroep gaat op het moment dat de bewoner door de rechtbank bij beroep
in het gelijk is gesteld omdat bewoners van dit hoger beroep de dupe zijn. Sinds 2020
is in 8 gevallen hoger beroep ingesteld door het IMG. Zie ook het antwoord op vraag
4.

Vraag 3

Deelt u de mening dat, wanneer de staat in hoger beroep met o.a. de landsadvocaat
tegenover inwoners staat die hun eigen verdediging moeten betalen, dit haaks staat
op de door u geuite wens naast de inwoners te willen staan?4

Antwoord 3

Ja. Ik vind het belangrijk dat de overheid bij de afhandeling van mijnbouwschade naast
de Groninger staat en dat bewoners dat ook zo ervaren. Het IMG heeft als taak om onpartijdig
te beoordelen waarop een bewoner recht heeft.

Ik wil de rechtspositie van de bewoners bij bezwaar- en beroepsprocedures versterken
met een regeling voor kosteloze rechtsbijstand. Zie ook het antwoord op vraag 8. Nog
belangrijker is het om juridificering in de schadeafhandeling te beperken. Ook het
rapport van Rebel Group en de evaluatie van de Tijdelijke wet Groningen door AEF met
betrekking tot verbetering van de schadeafhandeling bevelen een minder juridische
benadering van bewoners aan. Zoals ik aan uw Kamer heb aangegeven werk ik met het
IMG aan de uitwerking van deze aanbevelingen en zal ik uw Kamer daarover dit voorjaar
informeren.

Vraag 4

Kunt u voorkomen dat het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) in hoger beroep
gaat? Zo ja, bent u bereid dit te doen?

Antwoord 4

Ik heb de volgende acties ondernomen om te voorkomen dat bewoners de dupe worden van
hoger beroep door het IMG. Allereerst ben ik met het IMG in gesprek gegaan. Het IMG
heeft aangegeven alleen nog hoger beroep in te zullen stellen als de uitspraken bredere
consequenties hebben voor de schadeafhandeling en het voorkomen van verschillen tussen
bewoners. Ik heb met het IMG besproken dat in deze gevallen gebruik moet worden gemaakt
van de mogelijkheid die artikel 16 van de Tijdelijke wet Groningen biedt voor het
IMG om de rechtbank te verzoeken zogenaamde prejudiciële vragen aan de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State te stellen. Dat is een alternatief voor het instellen van hoger
beroep ná een uitspraak van de rechtbank. Zo komt er toch een uitspraak zonder dat
de desbetreffende gedupeerde hierdoor wordt belast. In het geval dat een prejudiciële
vraag niet mogelijk blijkt en toch hoger beroep wordt ingesteld, is het IMG voornemens
om niet over te gaan tot terugvorderen van de toegekende schadevergoeding. Bewoners
worden niet langer financieel gedupeerd, ongeacht de uitkomst van het hoger beroep.

Mocht voorgaande onverhoopt niet het beoogde resultaat hebben, dan zal ik de wet zo
aanpassen dat voorkomen wordt dat bewoners gedupeerd worden.

Met betrekking tot de acht lopende hoger beroepzaken is het mijn uitdrukkelijke wens
dat dit niet langer tot financiële onzekerheid leidt voor de betrokken bewoners. Ik
heb met het IMG besproken dat het voor deze schrijnende gevallen de uitgekeerde vergoeding
niet zal terugvorderen als het IMG in het gelijk wordt gesteld.

Vraag 5

Hoeveel rechtszaken heeft het IMG verloren? In hoeveel daarvan is doorgeprocedeerd
tegen de bewoners? Kunt u dit uitsplitsen per jaar?

Antwoord 5

Sinds de start op 19 maart 2018 heeft het IMG ruim 318.000 besluiten genomen over
aanvragen voor zowel fysieke schade (155.000 besluiten), waardedaling (111.000 besluiten)
en immateriële schade (52.000). Na de fase van bezwaar en beroep, is er na 62 uitspraken
in beroep een hoger beroep ingesteld. In 8 van die gevallen is het hoger beroep door
het IMG eigenstandig ingesteld (6 keer in 2022 en 2 keer in 2023). In de overige 54
zaken is door de bewoner hoger beroep ingesteld.

Het IMG heeft in 2022 69 rechtszaken verloren. Voor de jaren voor 2020 en 2021 heeft
het IMG niet bijgehouden hoeveel rechtszaken zijn verloren.

Vraag 6

Hoeveel heeft het procederen van het IMG tegen bewoners de staat gekost? Kunt u een
uitsplitsing maken tussen de kosten voor de landsadvocaat en andere kosten?

Antwoord 6

Het IMG heeft laten weten deze kosten niet separaat te registreren. Ingeschat wordt
dat de kosten voor de inzet van de Landsadvocaat in de zaken waarin het IMG eigenstandig
hoger beroep heeft ingesteld tot op heden circa 30.000 euro bedragen.

Vraag 7

Kunt u inschatten wat de kosten voor bewoners zijn, zowel juridisch als emotioneel?
Snapt u dat bewoners zeggen: «Landsadvocaten die wij betalen gaan opnieuw burgers
te lijf die hun eigen advocaat niet meer kunnen betalen?»5

Antwoord 7

Ik herken dat juridische procedures zeer belastend zijn voor de bewoners van Groningen,
en ook daarom zijn deze procedures ongewenst. Mijn inzet is om dergelijk belastende
procedures zoveel mogelijk te voorkomen, onder meer door verbeteringen in de schadeafhandeling
te realiseren en te voorzien in vergoeding van juridische en technische bijstand voor
inwoners bij dergelijke procedures.

Vraag 8

Herkent u dat bewoners met een hoge rekening voor de proceskosten blijven zitten doordat
de staat in hoger beroep gaat deze bewoners? Herkent u dat dit bewoners in financiële
problemen brengt?

Antwoord 8

De proceskosten worden, ook na een hoger beroep, vergoed in het geval de bewoner in
het gelijk wordt gesteld. Ik begrijp dat verlenging van een juridische procedure tussen
burger en overheid gepaard gaat met langere onzekerheid over de uitkomst en in het
verlengde daarvan over de vergoeding van deze kosten. Om deze en andere redenen is
dat een onwenselijke situatie, zoals ik ook in mijn antwoord op eerdere vragen heb
toegelicht.

Met de novelle verbetering uitvoerbaarheid wordt daarnaast voorzien in vergoeding
van kosten voor juridische, bouwkundige en financieel deskundige bijstand in dergelijke
procedures. De Raad voor Rechtsbijstand ontwikkelt momenteel een regeling voor deze
vergoeding, waarvoor geen inkomenseis zal gelden, geen eigen bijdrage of andere kosten
in rekening worden gebracht en de uitkomst van het ingestelde bezwaar of beroep tegen
het besluit van het IMG geen voorwaarde is voor het verkrijgen hiervan.

Vraag 9

Wat kunt u antwoorden op deze vraag van bewoners: «Wij zijn boos, teleurgesteld en
hopen dat Vijlbrief op tijd het IMG terug kan roepen van haar onzalige praktijken»?

Antwoord 9

Ik kan me de boosheid van deze bewoners goed voorstellen. Zie het antwoord op vraag
4.

Vraag 10

Klopt het dat de staat vaak in hoger beroep gaat bij verloren zaken waarbij verzakkingen
een rol spelen? In hoeveel zaken waarbij verzakkingen een rol spelen is de staat wel
en in hoeveel zaken niet in hoger beroep gegaan?

Antwoord 10

Het IMG heeft aangegeven dat in 7 zaken met betrekking tot fysieke schade hoger beroep
is ingesteld. Bij 3 van deze zaken is onder andere een verzakking aan de orde.

Vraag 11

Is er een verband met de weigering van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM)
om specifiek voor dit soort schade te betalen?

Antwoord 11

Nee. De NAM staat volledig op afstand van de afhandeling van schade door het IMG.
Dat betekent dat het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat verantwoordelijk
is voor de wijze waarop de vergoeding van schade wordt uitgevoerd, zoals vastgelegd
in de Tijdelijke wet Groningen. Het kabinet verhaalt alle kosten die het kan verhalen
op de NAM. Daar heeft het IMG geen bemoeienis mee.

Vraag 12

Welke stappen zijn gezet en welke gaat u zetten om te komen tot een meer menselijke
schadeafhandeling? Welke stappen zijn gezet en welke gaat u zetten om de juridificering
te stoppen?

Antwoord 12

Zoals aangegeven in mijn Kamerbrief van 25 januari jl.6 zullen de aanbevelingen uit het rapport van Rebel Group en de uitkomsten van de evaluatie
van de Tijdelijke wet Groningen door AEF dit voorjaar worden uitgewerkt. Een aantal
van deze aanbevelingen ziet op een minder juridische benadering van de bewoners met
schade.

Verder heeft het IMG onlangs aangegeven voornemens te zijn de vaste vergoeding uit
te breiden zodat ook in de kern van het aardbevingsgebied de inwoners bij meer complexe
schades hiervan gebruik kunnen maken. Het IMG heeft ook een belteam ingericht dat
direct met bewoners contact opneemt in geval van vragen over de schademelding of een
zienswijze. Op deze manier kunnen belastende bezwaar- en beroepsprocedures worden
voorkomen.

Vraag 13

Deelt u de mening dat vertrouwen in de staat en rechtsstaat enkel teruggewonnen kan
worden als de staat niet alleen met woorden maar met daden laat zien er te zijn voor
de inwoners? Deelt u de mening dat dit nog niet het geval is, zoals deze casuïstiek
weer pijnlijk duidelijk maakt?

Antwoord 13

Ja, ik deel de mening dat de inwoners van het aardbevingsgebied niet geholpen zijn
met enkel woorden en moeten kunnen vertrouwen op een daadkrachtig handelen van de
overheid in het oplossen van de problematiek die als gevolg van de gaswinning is ontstaan.
Daarom werk ik samen met het IMG aan verbeteringen in de schadeafhandeling, onder
meer aan de hand van aanbevelingen uit het onlangs opgeleverde advies van Rebel Group
en de uitkomsten van de evaluatie door AEF. Dit moet eraan bijdragen dat het proces
van schadeafhandeling beter aansluit bij de behoefte van bewoners in het aardbevingsgebied.

Daarmee wil ik echter niet voorbij gaan aan wat er is gerealiseerd als het gaat om
de afhandeling van schade: het IMG heeft inmiddels 336.000 schademeldingen afgehandeld
en ruim 1,6 miljard euro aan vergoedingen uitgekeerd voor verschillende vormen van
schade als gevolg van de gaswinning.