Schriftelijke vragen : Duizenden gezinnen die al jarenlang leven van een inkomen onder het niveau van een bijstandsuitkering omdat de regelingen niet op elkaar aansluiten

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het artikel «Al jaren in armoede, door een fout van de overheid»?1

Vraag 2

Kunt u aangeven hoe in 2023 de bruto/netto berekening eruitziet voor de bijstandsuitkering
voor een (echt)paar (beiden tussen de 21 en 66 jaar)? Kunt u dus aangeven wat het
netto jaarbedrag per persoon is, wat het bruto jaarbedrag per persoon is en hoe die
berekening tot stand komt?

Vraag 3

Hoe hoog is dus de bruto bijstandsuitkering voor het (echt)paar tussen 21 en 66 jaar?

Vraag 4

Kunt u aangeven wat de waarde is van de tegemoetkomingen waar een (echt)paar in de
bijstand gemiddeld recht op heeft in 2023 in bijvoorbeeld de stad Utrecht? Dit zijn
zaken als kwijtschelding gemeentelijke lasten en waterschapslasten, bijzondere bijstand,
U-pas, energietoeslag?2

Vraag 5

Kunt u aangeven hoeveel bruto arbeidsongeschiktheidsuitkering een persoon van een
fiscaal stel moet hebben om netto de netto bijstandsuitkering voor een echtpaar te
kunnen ontvangen? (NB: de andere partner heeft geen inkomen in dit voorbeeld).

Vraag 6

Wilt u een vergelijking maken tussen de volgende huishoudens:

a. Een echtpaar met een bijstandsuitkering

b. Een echtpaar met een partner die de arbeidsongeschiktheidsuitkering heeft als onder
vraag 5 en een zieke partner zonder inkomen

c. Een echtpaar met een partner die een arbeidsongeschiktheidsinkomen heeft van 40.000
euro en een zieke partner zonder inkomen?

Vraag 7

Wilt u bij de vergelijking uitgaan van de bewoning van een sociale huurwoning met
een huur van 720 euro per maand en van een eigen vermogen onder de grens voor de huurtoeslag?

Vraag 8

Wilt u een tabel maken voor elk van de drie huishoudens (in kolommen) en voor elk
van de drie huishoudens vermelden

a. Het bruto inkomen

b. De loonbelasting (schijftarief)

c. De algemene heffingskorting

d. Het netto inkomen na belastingen (a-b+c)

e. Het recht op huurtoeslag

f. Het recht op zorgtoeslag

g. De netto waarde van de tegemoetkomingen (onder vraag 4)

h. De totale inkomsten (d + e + f + g)?

Vraag 9

Heeft u een politiek oordeel over de verschillen bij h?

Vraag 10

Klopt het dat het echtpaar onder 6b geen wettelijk recht heeft op een bijstandsuitkering
en dat ook echtparen die daar vlak boven zitten wel een netto inkomen na belastingen
hebben dat hoger is dan in de bijstand, maar dat zij door lagere toeslagen (soms ver)
onder het niveau van de bijstandsuitkering (inlcusief toeslagen) uitkomen?

Vraag 11

Hoeveel inkomstenbelasting betaalt het derde echtpaar uit vraag 6 (40.000 euro arbeidsongeschiktheidsuitkering)
en hoeveel euro zit dit echtpaar de facto boven het echtpaar met een bijstandsuitkering?
Acht u dit redelijk?

Vraag 12

Bent u bereid de berekening uit vraag 2 t/m vraag 8 te herhalen voor een echtpaar
met drie kinderen in de leeftijd 12–18 jaar en daarin dan ook de kindregelingen mee
te nemen?

Vraag 13

Bent u ervan op de hoogte dat het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting (Nibud)
van mening is dat gezinnen in de bijstand met kinderen tussen de 12 en 17 jaar niet
kunnen rondkomen van een bijstandsuitkering?3

Vraag 14

Hoe beoordeelt u dus het feit dat het mogelijk is voor een gezin met kinderen om nog
ver onder het niveau van de bijstand (inclusief toeslagen) uit te komen, zoals ook
beschreven in het NRC artikel «Al jaren in armoede door een fout van de overheid»?4

Vraag 15

Bent u bekend met het feit dat iemand ook onder het netto bedrag van de bijstand (inclusief
toeslagen) kan komen door

- betaling van kinderalimentatie

- betaling van partneralimentatie

- inkomen uit partneralimentatie (waar je dan zelf ook nog Zorgverzekeringswet (Zvw)-premie
over moet afdragen)

- inkomen uit een particulier arbeidsongeschiktheidspensioen (waar je dan zelf ook nog
Zvw-premie over moet afdragen)?

Vraag 16

Hoeveel alleenstaanden, alleenstaande ouders en gezinnen met en zonder kinderen leven
er naar uw schatting onder het niveau van een bijstandsuitkering (inclusief alle daarbij
horende toeslagen)?

Vraag 17

Kunt u uitrekenen wat volgens u het maximale bedrag is aan misgelopen toeslagen ten
opzichte van het bijstandsniveau (de indieners van de vragen denken dat dit optreedt
met een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering omdat de uitkeringsgerechtigde
dan ook nog zijn eigen Zvw-premie moet afdragen)?

Vraag 18

Kunt u uitrekenen wat het bedrag is dat bij partners aan arbeidsongeschiktheidsverzekering
(aov)-uitkering (waarop Zvw-premie wordt ingehouden) moet binnenkomen om netto gelijk
uit te komen bij de bijstandsgerechtigden (inclusief het recht op toeslagen en tegemoetkomingen)
in de situatie dat de uitkering bij één partner komt en de ander geen inkomen heeft?

Vraag 19

Heeft u kennisgenomen van de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep – de hoogste
rechtbank in sociale zekerheidszaken – van 27 september 2022, die oordeelde dat in
dit soort situaties:

«Door de samenloop van regelingen die niet goed op elkaar zijn afgestemd, bevinden
appellanten zich in de zeer bijzondere situatie dat zij bijstand ontvangen die aanvult
tot de norm voor gehuwden, maar toch over onvoldoende middelen beschikken om in de
algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan van gehuwden te kunnen voorzien. Het
kan appellanten, gelet op de gebrekkige afstemming van de regelingen en het feit dat
zij pas achteraf met de effecten daarvan werden geconfronteerd, niet worden verweten
dat het lagere recht op toeslagen en kindgebonden budget niet eerder is onderkend.
Er is daarom sprake van bijzondere omstandigheden die rechtvaardigen dat wordt afgeweken
van het uitgangspunt dat in beginsel geen (hogere) bijstand met terugwerkende kracht
wordt toegekend.»?5

Vraag 20

Kunt u aangeven hoe groot de groep mensen is die als gevolg van deze uitspraak in
2022 en 2023 een beroep kunnen doen op bijzondere bijstand omdat zij geen recht hebben
op de volledige toeslagen?

Vraag 21

Kunt u heel precies omschrijven wie er volgens u door deze uitspraak recht hebben
op bijzondere bijstand? Hoe zullen deze mensen geïnformeerd worden door gemeenten,
door het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) en/of door de rijksoverheid?

Vraag 22

Kunt u via een goedkeurend beleidsbesluit, dat het gelijkheidsbeginsel borgt en ervoor
zorgt dat mensen in gelijke omstandigheden gelijk behandeld worden, duidelijk maken
dat een ieder zich op deze zeer bijzondere situaties zoals bedoeld in artikel 18,
eerste lid Participatiewet kan beroepen?

Vraag 23

Hoe komt het dat uw oplossingen in een rapport, zoals aangekondigd in de brief van
15 mei 2020 nog niet zijn verschenen?6

Vraag 24

Heeft u juridisch advies (intern, extern) gevraagd over deze uitspraak (rechtsgevolgen,
reikwijdte en eventueel andere vragen)? Zo ja, aan wie en kunt u die adviezen aan
de Kamer doen toekomen? Zo nee, waarom laat u een uitspraak van de hoogste rechtbank
die een systeemfout blootlegt, zo passeren?

Vraag 25

Op welke wijze en tot welk punt in tijd – in rechtsoverweging 4.10 van de uitspraak
staat expliciet dat het terugwerkende kracht heeft – kunnen en zullen mensen gecompenseerd
worden voor de afgelopen jaren? Op welke wijze zal daar bekendheid aan worden gegeven?

Vraag 26

Deelt u de mening dat door deze uitspraak de regelingen aangepast dienen te worden
zodat dit mensen niet langer kan overkomen?

Vraag 27

Welke stappen heeft u ondernomen sinds de uitspraak om deze mensen tegemoet te komen
(met terugwerkende kracht) en om mensen naar de toekomst te compenseren? Acht u die
stappen voldoende gezien de vergaande aard van de uitspraak en het feit dat er bijna
een half jaar verstreken is?

Vraag 28

Deelt u de mening dat oplossing van dit probleem een verdergaande hervorming van de
fiscaliteit en de sociale zekerheid (inclusief toeslagen) vergt met waarschijnlijk
lagere heffingskortingen, geen afbouw heffingskortingen, een lagere arbeidskorting
of een vergelijkbare korting voor niet-werkende mensen en een vorm van toeslag voor
een niet-werkende partner zonder inkomen – zoals een uitkeerbare algemene heffingskorting?

Vraag 29

Klopt het dat mensen met een niet-werkende partner en een toeslag onder de Toeslagenwet
te maken (gehad) hebben met deze problematiek?

Vraag 30

Kunt u aangeven hoeveel een kostwinner (wederom met een partner zonder inkomen) met
een (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA-), Werkhervatting Gedeeltelijk
Arbeidsgeschikte (WGA-) of Werkloosheids(WW-))uitkering en een aanvulling onder de
Toeslagenwet op dit moment ontvangt door een vergelijkbare berekening als onder 8
te maken voor dit voorbeeld?

Vraag 31

Kunt u de Toeslagenwet zo aanpassen dat de toeslag zo wordt vastgesteld dat mensen
met een recht onder de Toeslagenwet niet onder het niveau zakken van een bijstandsuitkering
inclusief het recht op toeslagen?

Vraag 32

Hoe beoordeelt u het feit dat er mensen zijn met werknemersuitkeringen, die een inkomen
hebben dat de facto een stuk lager ligt dan het bijstandsniveau?

Vraag 33

Kunt u de Kamer binnen drie maanden – voor 10 juni 2023 – informeren over de stappen
om dit structureel op te lossen, zodat eventueel eerste stappen gezet kunnen worden
in het komende belastingplan en de komende begroting?

Vraag 34

Hoe beoordeelt u het feit dat de Nationale ombudsman al in 2016 hiervoor waarschuwde7, het feit dat collega’s Leijten en Kwint hier Kamervragen over gesteld hebben8, dat de rechters dit als buikpijndossier hebben aangegeven in het jaarverslag9, dat de sociaal raadslieden gewaarschuwd hebben en dat de regering iedere keer geen
oplossing vond?

Vraag 35

Herinnert u zich dat u recent op Kamervragen van Omtzigt en Leijten10 op deze problematiek aangaf dat de Minister voor Rechtsbescherming in zijn brief
abusievelijk dit dossier vergeten was11, maar dat het signaal zal worden meegenomen in het traject Participatiewet in balans,
maar dat in die lange brief die hele problematiek niet genoemd wordt?12

Vraag 36

Kunt u het signaal dat op 30 november aan de Raad voor de rechtspraak is doorgegeven
met de Kamer delen?13

Vraag 37

Waarom is deze problematiek na het kinderopvangtoeslagschandaal niet opgepakt, toen
de plechtige belofte gedaan werd vergelijkbare dossiers op te lossen?

Vraag 38

Hoeveel gezinnen en hoeveel mensen hebben sinds het eerste signaal in 2016 op enig
moment onder het sociaal minimum (de bijstandsnorm inclusief het recht op toeslagen)
geleefd?

Vraag 39

Kent u artikel 20 van de Grondwet die stelt: «1. De bestaanszekerheid der bevolking
en spreiding van welvaart zijn voorwerp van zorg der overheid. 2. De wet stelt regels
omtrent de aanspraken op sociale zekerheid. 3. Nederlanders hier te lande, die niet
in het bestaan kunnen voorzien, hebben een bij de wet te regelen recht op bijstand
van overheidswege.»?

Vraag 40

Deelt u de mening dat het derde lid van artikel 20 de opdracht geeft dat niemand onder
de bijstandsnorm zakt (behalve bij schuldsanering wanneer een strengere norm geldt?)

Vraag 41

Is de Grondwet geschonden? Hoe komt u tot die conclusie?

Vraag 42

Wilt u deze vragen een voor een en binnen drie weken beantwoorden?