Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Ephraim over het feit dat de basisbeurs niet voor alle studenten gaat gelden

Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 26 januari
2023).

Vraag 1

Heeft u cijfers over hoeveel studenten langer dan vier jaar studeren en dus in september
2023 niet voor studiefinanciering in aanmerking komen?

Antwoord 1

Zoals aangegeven in de nota naar aanleiding van het verslag bij het wetsvoorstel herinvoering
basisbeurs hoger onderwijs, gaat het op basis van verschillende aannames naar schatting
om ongeveer 270.000 ho-studenten. Die ho-studenten hebben bij de herinvoering van
de basisbeurs geen recht meer op een basisbeurs óf hebben geen rechten meer voor de
volledige (nominale) duur van hun studie. Maar deze ho-studenten studeren naar verwachting
wel langer dan nominaal. Een ho-student die geen recht meer heeft op een basisbeurs,
kan overigens wel nog recht hebben op studiefinanciering in de vorm van een studentenreisproduct
(nominaal + 1 jaar) en/of een lening (nominaal + 3 jaar).

Vraag 2

Snapt u de grote frustraties van deze groep, die toch al tot de groep «pechvogels»
behoorde vanwege: a. de «renteloze» leningen die zij moesten aangaan en b. tijdens
de coronamaatregelen moesten studeren wat hun mentale weerbaarheid enorm op de proef
stelde c. de huurprijzen van studentenkamers enorm heeft zien oplopen?

Antwoord 2

Ik begrijp dat studenten de afgelopen jaren niet in een makkelijke situatie hebben
gezeten door de pandemie. Daarnaast zie ik ook dat studenten veel zorgen hebben over
de toekomst, bijvoorbeeld over het klimaat en de woningmarkt. Dit kabinet zet zich
daarom voor deze thema’s in om daar stappen op te zetten. Om het tekort aan studentenhuisvesting
te verkleinen heeft het kabinet samen met gemeenten, onderwijsinstellingen, particuliere
beleggers en studenten het Landelijk Actieplan studentenhuisvesting 2022-2030 opgesteld.
Met de koepels en studentenorganisaties werk ik ook aan een kader voor een integrale
aanpak studentenwelzijn. Daarmee zijn de problemen niet van vandaag op morgen verdwenen,
maar zetten we wel een stap in de goede richting. Studenten die onder het leenstelsel
hebben gestudeerd en een diploma hebben behaald, ontvangen over die periode een tegemoetkoming.

Overigens maak ik graag nogmaals van de gelegenheid gebruik om te benoemen dat er
nooit sprake is geweest van een renteloze lening en dat de overheid dit ook nooit
heeft gezegd. Er is altijd rente berekend op de studielening, ook de afgelopen jaren.
Voor studieleningen is de renteberekening bepaald in de Wet studiefinanciering 2000.
Op basis daarvan is de afgelopen jaren deze op nul procent vastgesteld.

Vraag 3

Herinnert u zich de tv-spotjes die jongeren terecht waarschuwde om geen leningen aan
te gaan voor onder andere mobiele telefoons, beleggingen, gokken etc? Waarom is er
kennelijk geen waarschuwing nodig, integendeel, het wordt juist positief neergezet,
om een lening bij de overheid aan te gaan die qua bedrag een veelvoud is van de bedragen
waartegen in de spotjes werd gewaarschuwd?

Antwoord 3

Er wordt inderdaad breed ingezet op het wijzen van jongeren – en overigens ook andere
doelgroepen – op de (mogelijke) gevolgen van lenen. Ook DUO wijst studenten bij het
aangaan van en tijdens de leenperiode op de gevolgen van de lening. Dat gebeurt zowel
in persoonlijke communicatie met de student, als via de website en sociale media.

Er is daarbij een belangrijk verschil tussen DUO en commerciële kredietverstrekkers,
namelijk de sociale terugbetaalvoorwaarden. Zo betaalt de oud-student bij DUO terug
naar rato van zijn/haar inkomen en als de oud-student niet genoeg verdient, hoeft
er helemaal niet terugbetaald te worden. Ook wordt een eventuele resterende studieschuld
aan het einde van de looptijd kwijtgescholden.

Vraag 4

In de Gelderlander van 14 december 20221 geeft uw woordvoerder aan dat (ik citeer) «...het ministerie geen aanleiding ziet om het studiefinancieringssysteem op dit punt
aan te passen. Goed om hierbij te benadrukken dat deze studenten vier of vijf jaar
gebruik hebben kunnen maken van de geldende mogelijkheden van de studiefinanciering:
studentenreisproduct, aanvullende beurs en leenmogelijkheden.». Waarom doet uw woordvoerder het voorkomen alsof deze pechgeneratie van studenten
blij mogen zijn met het feit dat ze überhaupt een lening mochten aangaan?

Antwoord 4

In de afgelopen jaren hebben studenten nog steeds gebruik kunnen maken van studiefinanciering,
waarbij het studentenreisproduct en de aanvullende beurs nog steeds een prestatiebeurs
waren. Die wordt omgezet in een gift op het moment dat de student een diploma haalt
binnen de diplomatermijn.

Ook de lening is onderdeel van studiefinanciering, waarbij ik graag nogmaals benadruk
dat dit een lening is tegen gunstige voorwaarden. Op het moment dat de leenmogelijkheid
weg zou vallen, zou het voor studenten in de huidige markt waarschijnlijk niet mogelijk
zijn om tegen gelijke voorwaarden te kunnen lenen. Daarmee is ook de leenvoorziening
– hoewel ik begrijp dat dit niet door iedereen zo ervaren wordt- een gunstige regeling.

Vraag 5

Deelt u de mening dat studeren meer inhoudt dan enkel studeren? Dat extra vakken,
een tweede studie, een uitwisseling, stage, een bestuursjaar of een tussentijdse schilderopleiding
aan de Rietveldacademie, zeer veel kan bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling
van studerenden?

Antwoord 5

Studeren is zeker meer dan alleen het volgen van een studie. Het is een levensfase
waarin jongeren volwassen worden en waarin ruimte is om nieuwe dingen te ontdekken.
Dat kan op veel verschillende manieren, die passen bij de individuele student.

Vraag 6

Ziet u ook dat ambitieuze studenten die graag twee of meer studies volgen of hbo-studenten
die nog een wetenschappelijke studie willen doen, geremd worden in hun ambitie, iets
wat normaal gesproken toegejuicht dient te worden en nu alleen voor kinderen met rijke
ouders is weggelegd?

Antwoord 6

Het financieren van een tweede studie ná het afronden van de eerste studie is reeds
in 2010 afgeschaft. Sindsdien krijgen studenten geen studiefinanciering meer voor
een tweede studie en betalen studenten het instellingscollegegeld – op enkele uitzonderingen
na – als zij al een diploma hebben behaald. De reden hiervoor is tweeledig – ten eerste
is het voor de maatschappij van belang dat studenten op een bepaald moment beginnen
aan het werkzame leven en met een afgeronde studie is dat mogelijk. Daarnaast kost
het financieren voor de tweede studie veel geld, waarbij destijds is gekozen om dit
anders te besteden.

Vraag 7

Wilt en kunt u iets doen voor deze driedubbele pechgeneratie die hiervoor geen enkele
blaam treft maar enkel in een verkeerd jaar geboren zijn?

Antwoord 7

In het wetsvoorstel herinvoering basisbeurs hoger onderwijs is een tegemoetkoming
opgenomen voor studenten die onder het leenstelsel hebben gestudeerd. Het is hoogst
uitzonderlijk dat een dergelijke tegemoetkoming wordt verstrekt. Het kabinet ziet
echter dat het wrang is voor studenten die zo snel na de afschaffing, de basisbeurs
weer zien terugkeren. Daarom heeft het kabinet er toch voor gekozen om een tegemoetkoming
ter beschikking te stellen.