Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Haga over Het afwegen van eten voor ouderen in zorgcentrum Die Buytenweye in Delft

Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen 24 januari 2023).

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het bericht «Precies 150 gram groente en 100 gram vlees:
zorgcentrum bezuinigt en gaat eten ouderen afwegen», van het Algemeen Dagblad?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Wat vindt u ervan dat zorgcentrum Die Buytenweye uit Delft het eten van de bewoners
op een dusdanige manier gaat rantsoeneren? Vindt u het argument van het zorgcentrum
dat het «zonde» is om steeds eten te moeten weggooien genoeg reden om ouderen op rantsoen
te zetten? Bent u daarnaast van mening dat het personeel van het zorgcentrum in staat
is om te bepalen hoeveel voedsel alle individuele ouderen nodig hebben om goed te
kunnen functioneren? Moet er aan een dergelijke afweging geen arts en/of een diëtist
te pas komen?

Antwoord 2

Na contact met de zorginstelling is gebleken dat de brief aan bewoners niet verstuurd
had moeten worden en intussen ook is gecorrigeerd in een aanvullende brief. De wijze
waarop in de eerste brief is gecommuniceerd naar bewoners en een bezuiniging centraal
is gezet, keur ik af en het is goed dat hier een rectificatie op is gekomen.

Ik heb contact gehad met de zorgorganisatie en men streeft juist naar aandacht voor
kwaliteit, beleving en sfeer van de maaltijden en maaltijden passend bij de persoonlijke
behoeften van de bewoner. Daarnaast zie ik een positieve ontwikkeling in het bewust
kijken naar duurzaamheid in de zorg. Het delen van ervaringen en goede voorbeelden
over hoe dat kan met inachtneming van de wensen en behoeften van bewoners is daarom
van belang.

Vraag 3

Weet u hoeveel voedsel er in totaal maandelijks wordt weggegooid in zorgcentra zoals
Die Buytenweye? Is de verspilling dusdanig dat geconstateerd kan worden dat er structureel
te veel gekookt wordt voor de hoeveelheid bewoners van dit soort zorgcentra? Zo ja,
hoe kan het dat er dus op een inefficiënte manier wordt ingekocht en klaargemaakt?
Indien u niet weet hoeveel er verspild wordt, kunt u hier dan breed onderzoek naar
doen in de ouderenzorg in Nederland?

Antwoord 3

Er zijn geen cijfers over de hoeveelheid voedselverspilling in zorgcentra. Er zijn
twee monitors in opdracht van LNV die inzicht geven in de mate van voedselverspilling
in Nederland; de monitor voedselverspilling in Nederland en de monitor voedselverspilling
bij huishoudens in Nederland. De eerste monitor gaat over de verspilling in de keten
en geeft een beeld van de totale omvang van voedselresten in Nederland. Binnen deze
monitoring is geen specificatie naar de zorgsector. De Stichting Samen Tegen Voedselverspilling
en de Wageningen Universiteit zijn, in samenwerking met enkele zorginstellingen, voornemens
om dit jaar aan de slag te gaan om inzicht te krijgen in de voedselverspilling bij
zorginstellingen. Door voedselverspilling te verminderen kan je veel klimaatimpact
voorkomen en kosten besparen. Er is al veel kennis voorhanden voor bedrijven om zelf
aan de slag te gaan om voedselverspilling te voorkomen en er zijn bedrijven die daar
oplossingen voor aanbieden voor bijvoorbeeld menuplanning en inkoop.2 Het is goed dat een zorginstelling probeert verspilling van eten te verminderen en
dat doet door het eten anders uit te serveren. Kleinere porties serveren en extra
opscheppen als iemand nog trek heeft. Er zijn intussen al veel voorbeelden en zo heeft
bijvoorbeeld het programma Waardigheid en trots op locatie onlangs een aantal tips
gedeeld om hiermee aan de slag te gaan.3

Vraag 4

Weet u of dergelijke rantsoeneringen in meer zorgcentra in Nederland aan de orde zijn?
Zo nee, gaat u hier onderzoek naar doen? Zo ja, in hoeveel centra gebeurt dit en wat
zijn hiervoor de overwegingen?

Antwoord 4

Nee dit is mij niet bekend. Zoals ik in de beantwoording van vraag 3 heb aangegeven
is er een voornemen voor onderzoek om inzicht te krijgen in voedselverspilling bij
zorginstellingen.

Vraag 5

Bent u het eens dat er betere manieren zijn om duurzamer te werken in zorgcentra voor
ouderen en dat bezuinigen, mocht dat toch (ook) de reden zijn voor dergelijke rantsoeneringen,
beter op andere zaken dan maaltijden kan?

. Bent u zich ervan bewust dat de maaltijden in zorgcentra voor de bewoners een belangrijk
sociaal element zijn, dat deze groep mensen vaak al geïsoleerd en eenzaam is en dat
beknibbelen op voedsel en het maaltijdmoment inbreuk maakt op hun kwaliteit van leven?
Zo ja, vindt u dan niet dat het rantsoeneren van maaltijden voor bewoners uit den
boze zou moeten zijn? Voldoet een zorgcentrum wel aan de zorgplicht en rechten van
de bewoners als er voedsel wordt gerantsoeneerd?

Antwoord 5

Duurzaamheid strekt zich uit over de hele keten van de zorg. Dit is ook de maaltijd.
Hoe wordt deze geproduceerd, geconsumeerd en wat wordt met afval gedaan? Het is goed
dat een zorginstelling probeert verspilling van eten te verminderen en dat doet door
het eten anders uit te serveren. Kleinere porties serveren en extra opscheppen als
iemand nog trek heeft. Het is dus belangrijk om de persoon te kennen en in een maaltijd
te voorzien die passend is bij de persoonlijke behoeften van de betreffende persoon.
De betreffende organisatie neemt deel aan de Green Deal 3.0, waarin verschillende
facetten op het gebied van duurzaamheid in de zorg aan de orde komen. Dit betreft
onder andere het verminderen van CO2 uitstoot.

Vraag 6

Bent u zich ervan bewust dat de maaltijden in zorgcentra voor de bewoners een belangrijk
sociaal element zijn, dat deze groep mensen vaak al geïsoleerd en eenzaam is en dat
beknibbelen op voedsel en het maaltijdmoment inbreuk maakt op hun kwaliteit van leven?
Zo ja, vindt u dan niet dat het rantsoeneren van maaltijden voor bewoners uit den
boze zou moeten zijn? Voldoet een zorgcentrum wel aan de zorgplicht en rechten van
de bewoners als er voedsel wordt gerantsoeneerd?

Antwoord 6

Ja, maaltijden zijn zeker een belangrijk sociaal element van de zorg in zorgcentra
en daarom ook onderdeel van de verzekerde Wlz-zorg en het kwaliteitskader verpleeghuiszorg
als het gaat om het wooncomfort en welzijn. Het Zorginstituut noemt het beschikbaar
stellen en organiseren van al het gebruikelijke eten en drinken. Naast de 3 maaltijden
omvat het ook voldoende drinken, tussendoortjes, fruit, koffie, thee en dergelijke.
Het eten en drinken moet voldoen aan de basale kwaliteitseisen van bijvoorbeeld het
Voedingscentrum. Voldoende en gezonde voeding en drinken is ook een onderwerp waar
tijdens de zorgplanbespreking in ieder geval aandacht aan wordt besteed. 4

Na contact met de zorginstelling is gebleken dat de brief aan bewoners niet verstuurd
had moeten worden en intussen ook is gecorrigeerd in een aanvullende brief. De zorginstelling
geeft aan dat men juist streeft naar aandacht voor kwaliteit, beleving en sfeer van
de maaltijden en maaltijden passend bij de persoonlijke behoeften van de bewoner.

Vraag 7

Kunt u uitleggen hoe het mogelijk is dat in een land als Nederland ouderen op rantsoen
worden gezet, waarschijnlijk uit bezuinigingsoogpunt, terwijl er wel miljarden worden
uitgegeven aan andere zaken, zoals een stikstofprobleem dat niet bestaat, of het bouwen
van genderneutrale toiletten in publieke ruimtes?

Antwoord 7

Zoals ik in antwoord op vraag 2 heb aangegeven is uit contact met de zorginstelling
gebleken dat de brief aan bewoners niet verstuurd had moeten worden en intussen ook
is gecorrigeerd in een aanvullende brief.

Vraag 8

Hoe reflecteert u op de structurele bezuinigingen op en verschraling van de zorg van
de afgelopen jaren, als u nu ziet dat het gevolg daarvan onder andere is dat onze
ouderen minder te eten krijgen en daardoor soms misschien met honger naar bed gaan?

Antwoord 8

De afgelopen jaren zijn de uitgaven aan verpleeghuiszorg gegroeid. Ook deze kabinetsperiode
groeit het budget voor verpleeghuiszorg, hoewel met een aantal maatregelen uit het
coalitieakkoord deze groei wordt afgeremd. De suggestie dat ouderen minder eten krijgen
door bezuinigingen is inmiddels door de zorginstelling gerectificeerd. Ik zie het
veronderstelde verband tussen bezuinigingen en minder eten niet, zoals blijkt uit
mijn beantwoording. Ik vind het een goede zaak als zorgorganisaties aandacht hebben
voor de kwaliteit, beleving en sfeer van de maaltijden en maaltijden passend bij de
persoonlijke behoeften van de bewoner en daarbij duurzaamheid en kosten niet uit het
oog verliezen door verspilling tegen te gaan.

Vraag 9

Wat zijn de (medische) gevolgen van het potentieel ondervoeden van ouderen voor de
volksgezondheid en voor de (druk op) de zorg? Deelt u de mening dat het rantsoeneren
van voedsel voor ouderen mogelijk kan leiden tot tekorten bij deze bevolkingsgroep
en daarnaast voor psychologische problemen? Kunt u inventariseren welke gezondheidsproblemen,
zowel fysiek als mentaal, hieruit voort zouden kunnen vloeien?

Antwoord 9

Bij het ouder worden is een goede voeding, samen met beweging, belangrijk voor het
behoud van spierkracht en conditie. Er kunnen verschillende gevolgen voor de gezondheid
zijn indien de voeding niet op orde is zoals: verminderde weerstand, maar ook grotere
kans op vallen, langzamer herstel na een operatie of ziekte, sociaal isolement en
lagere kwaliteit van leven.

De gevolgen zijn bekend en al jaren onder de aandacht via het huidige Kenniscentrum
Ondervoeding. Ook in de programma’s Waardigheid en trots op locatie en Zorg voor beter
is aandacht voor dit onderwerp.

Vraag 10

Bent u voornemens om uit te zoeken of deze rantsoenering bij zorgcentrum Die Buytenweye
voortkomt uit bezuinigingen als gevolg van slecht (gemeentelijk) financieel overheidsbeleid?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

Zoals ik in antwoord 2 heb aangeven heb ik contact gelegd met de zorgorganisatie.
Het betreft volgens de organisatie geen bezuinigingsmaatregel. De locatie is juist
bezig om samen met bewoners en cliëntenraad de beleving en kwaliteit verder te verbeteren,
met een wisselend assortiment en maaltijden meer passend bij de persoonlijke behoeften
van de bewoners.

Vraag 11

Bent u voornemens om contact op te nemen met zorgcentrum Die Buytenweye over deze
kwestie? Zo ja, gaat u het centrum dan verzoeken de rantsoenering van voedsel terug
te trekken? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Ja, ik heb al contact opgenomen met de zorgorganisatie en het bericht aan bewoners
is gerectificeerd.

Vraag 12

Wat gaat u doen om situaties zoals deze bij andere zorgcentra in Nederland te voorkomen?
Hoe gaat u ervoor zorgen dat er nergens meer getornd wordt aan de kwaliteit van leven
van onze ouderen?

Antwoord 12

Om de kwaliteit van zorg te borgen en helder te maken wat cliënten en naasten van
de zorg mogen verwachten, zijn er kwaliteitsstandaarden en -kaders. Het kwaliteitskader
verpleeghuiszorg beschrijft vanuit het perspectief van de cliënt wat deze mag verwachten,
hoe professionals hieraan werken en hoe de organisatie dit alles faciliteert.