Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Tielen en Omtzigt over de kabinetsreactie ‘Bijeenkomst EU Health Security Committee d.d. 29 december’

Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 24 januari
2023).

Vraag 1

Bent u van mening dat de ad-hocbijeenkomst van de EU Health Security Committee van
29 december jongstleden effectief heeft bijgedragen aan het doel van deze commissie,
namelijk het coördineren bij ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen
en daarmee het minimaliseren van de volksgezondheidsrisico’s in de lidstaten? Zo ja,
welke besluiten zijn genomen die daaraan bijdragen? Zo nee, wat heeft deze effectiviteit
belemmerd?1

Antwoord 1

Het Health Security Committee (HSC) van de EU is het centrale overlegorgaan waarin
de Europese aanpak van ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen gecoördineerd
wordt, (wetenschappelijke) informatie wordt gedeeld en eventuele maatregelen worden
afgestemd. De HSC wordt voorgezeten door de Europese Commissie en bestaat uit vertegenwoordigers
van lidstaten, het Europese Centrum voor Ziektepreventie en -Bestrijding (ECDC), het
Europees geneesmiddelenbureau (EMA) en de nieuw opgerichte Health Emergency Preparedness
and Response Authority (HERA). Als zodanig heeft de HSC niet het mandaat om besluiten
te nemen, maar kan deze de Raad van de EU en de Europese Commissie adviseren over
– bijvoorbeeld – te treffen maatregelen bij een grensoverschrijdende gezondheidsbedreiging.
Ook wisselen de Europese lidstaten beleid met elkaar uit om te komen tot een gecoördineerde
aanpak om gezondheidsrisico’s te mitigeren. Ik ben van mening dat de bijeenkomst van
29 december jl. hieraan heeft bijgedragen. De lidstaten hebben tijdens deze bijeenkomst
de laatste inzichten en stand van zaken inzake het nationale beleid van de lidstaten
met elkaar besproken. Ook is tijdens de bijeenkomst gebleken dat er brede steun was
voor het bijeenroepen van de IPCR op 4 januari jl. Deze IPCR-bijeenkomst heeft bijgedragen
aan de coördinatie van de inzet van reismaatregelen.

Vraag 2

Is er de afgelopen twee jaar een draaiboek gemaakt voor een grote golf in een ander
land en welke actie Europese landen dan samen nemen? Kunt u dat draaiboek openbaar
maken? Zo nee, wat is de reden dat dit niet is gedaan en er dus niet is geleerd sinds
begin 2020?

Antwoord 2

De competentie tot het instellen van maatregelen ter bestrijding van een A-ziekte
met pandemisch potentieel ligt bij de lidstaten. Wel kunnen binnen de EU afspraken
worden gemaakt over de inzet van deze maatregelen.

Binnen Europa zijn afspraken gemaakt in de vorm van Raadsaanbevelingen. Deze bevatten
afspraken over o.a. maatregelen die lidstaten gezamenlijk nemen in het geval van een
externe gezondheidsdreiging voor de Europese Unie of om het intern verkeer binnen
de Schengenzone op een gecoördineerde, veilige en verantwoorde wijze te bevorderen
gedurende een gezondheidsdreiging. Deze afspraken zijn een aantal keer herzien en
zijn openbaar2. Zoals het recente overleg van de IPCR d.d. 4 januari jl. laat zien, zijn lidstaten
in staat om, in lijn met afgesproken Raadsaanbevelingen, maatregelen op een geharmoniseerde
wijze te implementeren in een situatie die u beschrijft.

Vraag 3

Betekent uw conclusie dat wanneer een ander land (in dit geval China) geen data deelt,
er geen overzicht is en er dus geen maatregelen worden genomen? Is dat niet een wel
heel onlogische conclusie? Wat gaat u doen om de benodigde informatie toch van of
uit China te krijgen? Hoe rijmen de testresultaten in andere Europese landen, waaruit
blijkt dat 45 procent van de inreizenden uit China positief test op COVID, met uw
conclusie?

Antwoord 3

Het delen van data en informatie is essentieel in de internationale bestrijding van
een pandemie. In Europees verband zet de Europese Dienst voor extern optreden zich
in om meer informatie en data te vergaren over de situatie in China. In WHO- verband
wordt China tevens aangespoord informatie en data over de epidemiologische ontwikkelingen
te delen. Ik steun deze inzet in Europees en multilateraal verband en mijn departement
is hier nauwgezet op aangesloten.

Mede dankzij deze inzet heeft China recent sequenties ge-upload in de GISAID EpiCoV
database. Deze data zijn echter nog onvoldoende om een goed beeld te krijgen van de
epidemiologische ontwikkelingen in dat land.

Om beter zicht te kunnen houden op eventuele nieuwe varianten, heb ik de rioolwatersurveillance
rondom luchthaven Schiphol geïntensiveerd. Zo houdt het RIVM goed in de gaten welke
varianten van het coronavirus Nederland binnenkomen vanuit China. Daarnaast heeft
het kabinet, in lijn met de in Europa gemaakte afspraken, per 10 januari jl. een testverplichting
voor vertrek voor reizigers uit China ingesteld om het risico op besmetting aan boord
van een vliegtuig uit China te verkleinen en verspreiding van het coronavirus en potentiële
nieuwe varianten naar de EU te vertragen in Europees verband, aangevuld met een advies
tot het dragen van een mondneusmasker gedurende de vlucht van en naar China.

Vraag 4

Welke scenario’s heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) gemaakt
met betrekking tot de kans op nieuwe coronagolven in dit nieuwe jaar? Zijn hierbij
actuele gegevens uit China meegenomen? Bent u bereid deze scenario’s met de Kamer
te delen?

Antwoord 4

Eerder hebben de WRR en KNAW verschillende scenario’s3 opgesteld waar de situatie met betrekking tot COVID-19 zich naar toe kan bewegen,
welke reeds met uw Kamer zijn gedeeld4. Deze scenario’s gebruikt het RIVM als leidraad voor de mogelijke toekomstige situaties
van de pandemie5. De voornaamste dreiging vanuit China is op dit moment dat er door de hoge circulatie
van het virus in China een nieuwe variant kan ontstaan die besmettelijker of ziekmakender
is en ook in Nederland geïntroduceerd wordt. De mogelijkheid van de introductie van
een dergelijke variant wordt ook genoemd in deze toekomstscenario’s. Op dit moment
worden daarom maatregelen op het gebied van monitoring verder uitgewerkt en genomen.
Zo analyseert de rioolwatersurveillance viermaal per week afvalwater van Schiphol.
Daarnaast wordt onderzocht of afvalwater in vliegtuigen, afkomstig uit individuele
vluchten (uit bijvoorbeeld China), getest kan worden op de aanwezigheid van verschillende
(sub)varianten.

Vraag 5

In welke mate verwacht u dat de inreizigers een bijdrage leveren aan de verdere toename
van besmettingen met SARS-CoV-2 in Nederland? Bent u van mening dat alleen inreizigers
uit China zelftesten en voorlichting nodig hebben om dit risico te beperken? Indien
ja, waarom? Indien nee, wat gaat u doen om de toename van besmettingen terug te dringen?

Antwoord 5

De met corona besmette inreizigers zijn besmet met dezelfde omikronvarianten die in
Nederland en de rest van Europa dominant zijn en zich ook hier snel verspreiden. Dankzij
onze vaccins en opgebouwde immuniteit als gevolg van eerder doorgemaakte infectie
zijn wij goed beschermd tegen ernstige ziekte als gevolg van infectie door omikron.
Ik verwacht daarom niet dat inreizigers uit China aanzienlijk zullen bijdragen aan
het aantal besmettingen in Nederland. Om beter zicht te kunnen houden op eventuele
nieuwe varianten, heb ik ingezet op een intensivering van de rioolwatersurveillance
rondom luchthaven Schiphol. Zo houdt het RIVM goed in de gaten welke varianten van
het coronavirus Nederland binnenkomen vanuit China. Daarnaast heeft het kabinet, in
lijn met de in Europa gemaakte afspraken, per 10 januari jl. een testverplichting
voor vertrek voor reizigers uit China ingesteld om het risico op besmetting aan boord
van een vliegtuig uit China te verkleinen en verspreiding van het coronavirus en potentiële
nieuwe varianten naar de EU te vertragen in Europees verband, aangevuld met een advies
tot het dragen van een mondneusmasker gedurende de vlucht van en naar China.

Vraag 6

Hoe beoordeelt u het besluit van Frankrijk, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk
om van reizigers te vragen om zich te laten testen en dat zij alleen kunnen vliegen
als zij geen corona hebben? Wat is de reden dat Nederland zich niet bij deze landen
aansluit?

Antwoord 6

Ik heb er begrip voor dat landen besloten hebben om uit voorzorg maatregelen te treffen
nu China onvoldoende epidemiologische data deelt. Het kabinet heeft op 6 januari jl.
besloten om de in Europees verband aanbevolen testverplichting in te stellen voor
reizigers afkomstig uit Volksrepubliek China. Hierover heb ik uw Kamer reeds geïnformeerd6. Zoals bij uw Kamer bekend, ontbreekt vooralsnog de juridische grondslag om (verdergaande)
afdwingbare maatregelen, zoals de genoemde testplicht voor het inreizen, in te stellen.

Vraag 7

Hoe weegt u de moeite van mogelijke reisbeperkende maatregelen enerzijds ten opzichte
van de zorgen van Nederlanders, en vooral mensen met een kwetsbare gezondheid, als
het gaat om het risico op een nieuwe coronagolf anderzijds? Wat gaat u doen om deze
zorgen dan weg te nemen?

Antwoord 7

Ik begrijp de zorgen die mensen hebben over de coronasituatie in China, in het bijzonder
die van mensen met een kwetsbare gezondheid. Reizigers die met corona vanuit China
naar Nederland reizen, zijn besmet met dezelfde omikronvariant die in Nederland en
de rest van Europa dominant is en zich ook hier snel verspreidt. Dankzij onze vaccins
en opgebouwde immuniteit als gevolg van eerder doorgemaakte infectie zijn wij goed
beschermd tegen ernstige ziekte als gevolg van infectie door omikron. Ik verwacht
daarom niet dat inreizigers uit China aanzienlijk zullen bijdragen aan het aantal
besmettingen in Nederland.

Op dit moment deelt China onvoldoende epidemiologische data met de internationale
gemeenschap. Dit maakt het lastig om op basis van wetenschappelijke gegevens een duiding
te geven van de coronasituatie in dat land. De mogelijkheid bestaat dat zich in China
of elders in de wereld een nieuwe variant ontwikkelt. Inmiddels is bekend dat reisbeperkende
maatregelen de intrede van een nieuwe variant niet geheel kunnen tegenhouden. Wel
is het mogelijk om deze te vertragen en om goed zicht te blijven houden op de ontwikkeling
van het coronavirus. Daarom heb ik ingezet op een intensivering van de rioolwatersurveillance
rondom luchthaven Schiphol en onderzoek ik de mogelijkheid om ook het afvalwater uit
vliegtuigen afkomstig uit China te monitoren. Zo houdt het RIVM goed in de gaten welke
varianten van het coronavirus Nederland binnenkomen vanuit China. Daarnaast heeft
het kabinet, in lijn met de in Europa gemaakte afspraken, per 10 januari jl. een testverplichting
voor vertrek voor reizigers uit China ingesteld om het risico op besmetting aan boord
van een vliegtuig uit China te verkleinen en verspreiding van het coronavirus en potentiële
nieuwe varianten naar de EU te vertragen in Europees verband.

Vraag 8

In hoeverre denkt u dat het uitdelen van gratis, vrijwillige zelftesten aan inreizigers
uit China bijdraagt aan het minimaliseren van de kans dat het SARS-COV-2-virus vanuit
China Nederland binnenkomt? Wat is bekend over het gedrag van mensen die zo lang in
zeer strikte lockdown hebben moeten leven? Hoe gaan zij om met dit soort vrijblijvende
verzoeken? Welke wetenschappelijke kennis over gedrag is gebruikt bij het kiezen voor
deze maatregel?

Antwoord 8

Op basis van wetenschappelijke literatuur en onderzoek van de RIVM Gedragsunit7 is het aannemelijk dat de kans dat mensen een zelftest afnemen groter is als men
deze in bezit hebben. Deze kans wordt groter als mensen op dat moment corona-gerelateerde
klachten hebben of als ze een dreiging voelen van het virus. Samengenomen is het aannemelijk
dat uitdelen van gratis zelftesten aan inreizende mensen vanuit China bijdraagt aan
het daadwerkelijke testgedrag.

Het uitdelen van gratis zelftesten, inclusief ondersteunende informatie en voorlichting
over het belang van isolatie, is onderdeel van een breder pakket aan maatregelen dat
we als Nederland hebben ingesteld. Door reizigers uit China op Schiphol van een gratis
zelftest met voorlichting over het belang en uitleg van testen en isolatie te voorzien,
verkleinen we de kans op verspreiding van het virus doordat mensen geattendeerd worden
op het belang van isolatie bij een positief testresultaat.

Vraag 9

Hoe gaat Nederland om met de gezondheidsrisico’s van reizigers vanuit China die besmet
blijken te zijn? Is er voldoende zorgcapaciteit om dit op te vangen? Klopt het dat
ingevlogen reizigers vanuit China minder immuniteit hebben, zowel natuurlijk als via
minder en andere vaccinaties, en daarmee meer ziektelast? Kunt u aangeven of en welke
scenario’s er liggen voor de impact op de Nederlandse zorgcapaciteit?

Antwoord 9

De COVID-instroom en COVID-bezetting is stabiel in de kliniek én op de IC (weekgemiddelde
week 2/2023, LCPS). Er zijn geen scenario’s voor de impact van Chinese reizigers op
de Nederlandse zorgcapaciteit. We gaan uit van het LNAZ Opschalingsplan, waarin afspraken
zijn gemaakt hoe kan worden gehandeld bij een verhoogde zorgvraag.

Het is lastig om een uitspraak te doen over de mate van immuniteit onder Chinese reizigers.
Dit hangt onder andere af van hun vaccinatiestatus, het type vaccin waar zij mee zijn
gevaccineerd en of zij (recent) een infectie hebben doorgemaakt. Wat we wel weten
is dat het relatieve aantal coronabesmettingen sinds de start van de pandemie in China
door het daar gevoerde beleid lager is en er dus minder natuurlijke immuniteit is
opgebouwd, en dat bepaalde van de in China gebruikte vaccins minder effectief zijn
dan de vaccins die in Nederland worden gebruikt. De ziektelast die een besmetting
bij reiziger uit China mogelijk kan veroorzaken kan daarom ook per persoon verschillen
en is op voorhand niet in te schatten.

Vraag 10

In hoeverre biedt het door u ingezette rioolwateronderzoek voldoende tijdig resultaten
en mogelijkheden om een nieuwe coronagolf in Nederland te voorkomen? In hoeverre is
het mogelijk om door middel van rioolwateronderzoek onderscheid te maken tussen de
verschillende (sub)varianten van omikron en/of eventuele nieuwe varianten? Bent u
bereid om onderzoeksresultaten hierover met de Kamer te delen? Wat is de huidige inzet
van sequentiëringsonderzoek en in hoeverre biedt dat voldoende tijdig resultaten en
mogelijkheden om een nieuwe coronagolf met nieuwe varianten te voorkomen?

Antwoord 10

De rioolwatersurveillance heeft aangetoond een goed instrument voor vroegsignalering
te zijn, bijvoorbeeld omdat de verzameling van data niet afhankelijk is van de testbereidheid
van mensen. Het RIVM houdt sinds 2020 zicht op de verspreiding van het Sars-Cov-2
virus in de Nationale Rioolwatersurveillance (NRS). Informatie over de aanwezigheid
van de aangetroffen varianten worden gerapporteerd aan het Ministerie van VWS door
middel van wekelijkse rapportages en via directe rapportages doorgegeven aan het Ministerie
van VWS in het geval van opvallende waarnemingen.

De resultaten van het rioolwateronderzoek zijn op het Coronadashboard van de rijksoverheid
te vinden8.

Op Schiphol wordt ook al sinds november 2021, meermaals per week sequencing toegepast
om een inzicht te krijgen in eventueel binnenkomende nieuwe (sub)varianten. Daarnaast
is zoals aangegeven in Kamerbrief van 30 december9 de rioolwatersurveillance per direct geïntensiveerd voor Schiphol. Een korte rapportage
hiervan wordt opgenomen in de wekelijkse publieksrapportage over varianten. Het RIVM
onderzoekt hiernaast of en op welke manier de uitkomsten van de sequentie-analyses
op een inzichtelijke manier publiek gemaakt kunnen worden.

Met de toepassing van sequencing kan binnen twee weken inzicht worden verkregen in
de aanwezigheid van nieuwe (sub)varianten van het virus. Dit is vergelijkbaar met
de andere monitoringsinstrumenten voor variantdetectie, zoals de kiemsurveillance.
Het blijft echter een monitoringsinstrument. Het voorkomen van een nieuwe golf met
nieuwe varianten door maatregelen hangt van veel factoren af, waaronder de kennis
over de werking van de nieuwe (sub)varianten en de effecten van de opgebouwde immuniteit
door vaccinaties of doorgemaakte infectie. Hiernaast wordt samen met het RIVM en Schiphol
de mogelijkheid onderzocht om, in lijn met de conclusies van de IPCR van 4 januari
jl., het afvalwater uit specifieke vliegtuigen te controleren op voorkomende varianten.

Vraag 11

Bent u op de hoogte van de surveillancestudie van het AmsterdamUMC betreffende het
sequentiëren van varianten uit zelftesten? Bent u bereid om een uitbreiding van deze
studie te faciliteren om zicht te houden op virusvarianten uit China? Zo ja, hoe gaat
u dit faciliteren? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 11

Ja, ik ben op de hoogte van de studie van het Amsterdam UMC betreffende het sequentiëren
van varianten uit zelftesten.

Het Responsteam COVID-19 heeft op 4 januari 2023 aangegeven dat de zelftesten die
vanaf 5 januari worden meegegeven aan reizigers minder geschikt zijn voor surveillancedoeleinden,
omdat de opvolging en doorgifte van uitslagen onzeker is, en deze testen waarschijnlijk
door een deel van de reizigers pas op een later tijdstip zullen worden gebruikt, waardoor
besmetting ook in Nederland opgelopen kan zijn.

Op dit moment zet ik in op een intensivering van de monitoring van het virus. Zo heb
ik het RIVM verzocht om de rioolwatersurveillance rondom Schiphol te intensiveren.
Door sequentieonderzoek kunnen in het rioolwater de voorkomende (sub)varianten van
Sars-CoV-2 worden gedetecteerd. Daarnaast onderzoek ik de mogelijkheden om afvalwater
uit vliegtuigtoiletten afkomstig vanuit China te controleren op voorkomende varianten.
Gegeven de al ingezette intensivering van de monitoring van het virus en het advies
van het Responsteam COVID-19 acht ik het niet noodzakelijk een uitbreiding van deze
studie te faciliteren.

Vraag 12

Bij welke situatie en op basis van welke data overweegt u alsnog Nederlandse maatregelen,
zoals inreisbeperkingen? Wat gaat u doen om te zorgen dat er duidelijke en voorspelbare
afspraken zijn, zowel Nederland-specifiek als op EU-niveau?

Antwoord 12

Op dit moment deelt China onvoldoende epidemiologische data met de internationale
gemeenschap. Dit maakt het lastig om op basis van wetenschappelijke gegevens een duiding
te geven van de coronasituatie in dat land. Om beter zicht te kunnen houden op eventuele
nieuwe varianten, heb ik onder meer ingezet op een intensivering van de rioolwatersurveillance.
Daarnaast heeft het kabinet per 10 januari jl. een testverplichting voor reizigers
uit China ingesteld om het risico op besmetting aan boord van een vliegtuig uit China
te verkleinen en verspreiding van het coronavirus en potentiële nieuwe varianten naar
de EU te vertragen.

Binnen Europa zijn afspraken gemaakt in de vorm van Raadsaanbevelingen. Deze bevatten
afspraken over o.a. maatregelen die lidstaten gezamenlijk nemen in het geval van een
externe gezondheidsdreiging voor de Europese Unie of om het intern verkeer binnen
de Schengenzone op een gecoördineerde, veilige en verantwoorde wijze te bevorderen
gedurende een gezondheidsdreiging. Deze afspraken zijn een aantal keer herzien en
zijn openbaar. Binnen de EU blijf ik me inzetten voor Europees gecoördineerde maatregelen