Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Klink over het bericht dat Rusland voorlopig niet akkoord gaat met verlenging van de graandeal

Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 5 december 2022).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht dat Rusland voorlopig niet akkoord gaat met
verlenging van de graandeal?1

Antwoord 1

Ja

Vraag 2, 3 en 6

Rusland meent dat toezeggingen over het vereenvoudigen van export uit Rusland en bepalingen
uit de overeenkomst niet zouden worden nagekomen. Om welke concrete bepalingen gaat
dit en worden deze inderdaad niet nagekomen?

Hoe verenigbaar acht u deze toezeggingen en bepalingen met het huidige sanctie pakket?
Vindt u dat dergelijke vereenvoudiging afdoet aan de effectiviteit van de sancties?

Hoe groot acht u de kans dat de graandeal niet voor 19 november wordt verlengd? Welke
gevolgen zou dit voor Nederland direct hebben?

Antwoord 2, 3 en 6

Op 17 november jl. werd bekend dat met dank aan de inzet van de VN en Turkije, de
graandeal is verlengd met 4 maanden. Hierdoor kan Oekraïne graan en andere landbouwproducten
via zijn havens aan de Zwarte Zee blijven exporteren. Inmiddels is sinds 1 augustus
meer dan 11 miljoen ton aan landbouwproducten verscheept vanuit de drie Oekraïense
havens op meer dan 400 scheepsbewegingen.

De VN, en namens de VN ook UNCTAD, zijn regelmatig in overleg met de EU en met individuele
landen om de uitzonderingen op het sanctieregime voor landbouwproducten en kunstmest
ook gestand te doen. Het doel van deze uitzonderingen is expliciet gelegen in het
mitigeren van de impact van de oorlog voor de meest kwetsbare landen en meest kwetsbare
mensen. In dat kader is ook Nederland door de VN benaderd vanwege een lading kunstmest
die eigendom was van een Russisch bedrijf en hier bevroren was onder het EU sanctieregime.
Inmiddels is er een overeenkomst tot stand gekomen tussen de Russische eigenaar, het
Wereldvoedselprogramma en Malawi over donatie van deze lading kunstmest aan Malawi.
De lading is hiertoe inmiddels vrijgegeven.

Vraag 4, 5 en 7

Op de dag dat de graandeal gesloten werd (22 juli jl.) gaf u te kennen dat «Nederland
bereid is om te helpen waar nodig» met betrekking tot de graandeal en de uitvoering
door alle partijen daarvan. Hoe heeft deze Nederlandse inzet vorm gekregen?2

In de kamerbrief «Stand van zaken hulp, herstel en wederopbouw Oekraïne» stelt u dat
«Nederland via organisaties die de graandeal uitvoeren, UNCTAD en Centre for Humanitarian
Dialogue (CHD) voor het Istanboel Coördinatie Mechanisme, ondersteuning gaat bieden.»
Hoe heeft deze samenwerking concreet vorm gekregen? Blijft deze samenwerking in dezelfde
vorm bestaan?3

Welke stappen onderneemt u zelf, dan wel in VN-verband, om verlenging van de graandeal
te realiseren?

Antwoord 4, 5 en 7

Het kabinet hecht groot belang aan voortzetting van de graandeal en steunt actief
inspanningen om dat mogelijk te maken. Op verzoek van de Secretaris-Generaal van de
VN Guterres heeft Nederland op 10 november jl. een 2-jarige overeenkomst met UNCTAD
getekend voor een financiële bijdrage van 1,9 miljoen dollar. Hiermee ondersteunt
Nederland de inspanningen van UNCTAD in de door Guterres opgezette Global Crisis Response
Group on Food, Energy and Finance en in de onderhandelingen en monitoring van de uitvoering
van de graandeal in de Zwarte Zee. UNCTAD speelt daarnaast ook een belangrijke rol
in de contacten met Rusland over de graandeal en de uitvoering van de afspraken rond
uitzonderingen op de sancties waarmee Russisch voedsel en kunstmest beschikbaar blijft
voor de wereldmarkt.

Het Centre for Humanitarian Dialogue (CHD) speelde een bemiddelende rol bij de totstandkoming
van de graandeal (als onderdeel van het VN-team) en is thans betrokken bij de implementatie.
CHD zet staf in bij het Joint Coordination Centre (JCC) in Istanbul. Deze personen
zien toe op naleving van de deal en het ondersteunen bij de uitvoering, bijvoorbeeld
door het bepalen van veilige vaarroutes en het mogelijk maken van certificering en
inspectie van schepen. Nederland had al een lopende relatie met CHD, maar heeft voor
deze inzet een additionele bijdrage van Euro 250.000 beschikbaar gemaakt. De Nederlandse
steun aan CHD blijft ook na verlenging van de graandeal doorlopen.

Via het World Food Program (WFP) draagt Nederland Euro 4 mln. bij aan het door President
Zelensky gelanceerde «Grain from Ukraine»-initiatief. Dit initiatief werd genomen
in het kader van 90-jaar Holodomor-herdenking door Oekraïne. Het betreft hier twinning
programma’s van WFP waarbij door Oekraïne gedoneerd graan wordt verscheept naar Jemen
en Soedan met behulp van financiering door donoren als Nederland. Ook andere donoren
als VS, VK, Canada en Duitsland namen hieraan deel.