Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hijink over de toename van het aantal mensen dat de tandarts mijdt om financiële redenen

Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 2 december
2022).

Vraag 1

Wat is uw reactie op het feit dat het aantal mensen dat tandartsbezoeken overslaat
vanwege de kosten is verdriedubbeld onder FNV-leden?1

Antwoord 1

Ik vind het van groot belang dat iedereen in Nederland toegang heeft tot goede mondzorg.
Helaas kan het voorkomen dat mensen in een situatie verkeren dat dit niet het geval
is. Vanwege de beperkte beschikbaarheid van betrouwbare data is het moeilijk om een
precieze uitspraak te doen over de hoeveelheid mensen in Nederland die puur vanwege
financiën mondzorg mijden: de verschillende bronnen geven geen eenduidig beeld.

Afhankelijk van de definitie, de beschikbare databronnen, en de methoden van verzameling
en analyse van data, variëren de schattingen tussen 0,4% (capaciteitsorgaan)2 en 11% (Commonwealth Fund)3. Het ACTA onderzoekt daarom in opdracht van het Ministerie van VWS en in samenwerking
met Radboud UMC en de Hogeschool van Amsterdam: 1. wanneer men kan spreken van «ongewenste
mijding van mondzorg», 2. hoeveel volwassenen in Nederland de mondzorg mijden om financiële
redenen en 3. welke deelgroepen te onderscheiden zijn.

Vraag 2

Waarom wordt er een onderzoek ingesteld naar «welke maatregelen het vermijden van
mondzorg om financiële redenen kunnen terugdringen», als u gelijk de meest voor de
hand liggende oplossing, namelijk gratis mondzorg voor iedereen, van de hand wijst?4

Antwoord 2

Gratis mondzorg is niet mogelijk. Er zullen altijd kosten zijn verbonden aan het bieden
van mondzorg die door mensen moeten worden betaald.

Opname van mondzorg in het pakket is een ongerichte en kostbare ingreep in plaats
van een gerichte aanpak voor de specifieke groep die hun mondzorgkosten niet meer
kunnen betalen. Dit valt niet te rijmen met de pogingen om de almaar stijgende zorgkosten
te beteugelen en om terughoudend om te gaan met generieke toevoegingen aan het pakket.
Het eigen risico van zorg in de basisverzekering kan daarbij alsnog een drempel vormen.

Ik ben van mening dat een goede probleemanalyse, gevolgd door een doelgerichte en
specifieke aanpak, meer opportuun is. Dit is in lijn met de aanbevelingen van de beroepsverenigingen,
waaronder de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde
(KNMT). Daarom ben ik momenteel samen met de Minister voor Armoedebestrijding een
dergelijke aanpak aan het uitwerken om te voorkomen of te beperken dat mensen in armoede
of met geldzorgen of schulden de mondzorg mijden. Dit doen wij in een project met
zorgverzekeraars, gemeenten, beroepsorganisaties, Rijk en de Patiëntenfederatie.

Vraag 3

Beseft u dat de stijging van het aantal tandartsmijders grotendeels veroorzaakt is
door de jarenlange politieke keuze om mondzorg niet vanuit het basispakket te vergoeden,
waardoor mensen nu ze financieel krapper komen te zitten gedwongen worden om te kiezen
tussen noodzakelijke mondzorg en andere essentiële uitgaven, zoals de energierekening
en voedsel?

Antwoord 3

Ik ben het niet eens met uw conclusie dat het aantal tandartsmijders grotendeels veroorzaakt
is door de keuze om mondzorg niet vanuit het basispakket te vergoeden. Ik zie dat
niet als een passende oplossing, zoals ook te lezen is in eerdere Kamerbrieven en
antwoorden op Kamervragen hierover.5 Opname in het basispakket is geen garantie dat mensen wel naar de tandarts gaan:
ook ten tijde van het ziekenfonds gingen er jaarlijks bijna 1 miljoen mensen niet
naar de tandarts.

Vraag 4

Bent u het ermee eens dat het schandalig is dat mensen in Nederland afhankelijk zijn
van maatschappelijke organisaties als Dokters van de Wereld voor de toegang tot basale
medisch-noodzakelijke zorg?

Antwoord 4

Geldzorgen kunnen mensen verlammen, waardoor zij niet altijd contact opnemen met hulpverleners
en gebruikmaken van de voorzieningen die er zijn. Organisaties, zoals Dokter van de
Wereld, laten zien dat het soms nodig is om naar de mensen toe te gaan. Gemeenten
zetten daarom steeds vaker in op huisbezoeken als zij signalen krijgen over (beginnende)
betalingsachterstanden. Vanuit dit contact kan worden geïnvesteerd in bredere hulpverlening
waar een bezoek aan de tandarts onderdeel van kan zijn.

Vraag 5

Bent u zich ervan bewust dat alleen al het productiviteitsverlies door tandziekten
in Nederland drie miljard euro per jaar kost?6

Antwoord 5

In mijn antwoorden op de vragen van het lid Ellemeet (GroenLinks) (ingezonden 17 februari
2021)7 heb ik gereageerd op het onderzoek van Stefan Listl waar u naar verwijst. In dit
onderzoek wordt geschat dat mondgezondheidsproblemen in Nederland samenhangen met
een gemiddeld verlies van productiviteit van 209 dollar per persoon. Ook wordt beschreven
dat er kanttekeningen te plaatsen zijn bij de gebruikte methodiek en schatting.

Vraag 6

Bent u zich ervan bewust dat een gebrek aan mondzorg er ook voor kan zorgen dat mensen
door onbehandelde mondziektes meer gezondheidsproblemen krijgen, waar vaak duurdere
behandelingen voor nodig zijn? Bent u bereid om te onderzoeken hoeveel zorgkosten
hierdoor jaarlijks worden veroorzaakt?

Antwoord 6

De afgelopen jaren zijn steeds meer onderzoeken beschikbaar die laten zien dat er
relaties zijn tussen een ongezonde mond en andere gezondheidsproblemen.

Dit betreft met name associaties tussen parodontitis enerzijds en diabetes en cardiovasculaire
aandoeningen anderzijds8. In dit verband heeft ook een onderzoek op basis van Nederlandse zorgverzekeringsdata
laten zien dat er een significant effect is van parodontale behandeling op diabeteskosten9. De meerderheid van de onderzochte studies deed daarbij geen uitspraak over causaliteit.
Dit betekent overigens niet noodzakelijk dat er geen causale verbanden zijn tussen
mondziekten en chronische ziekten. Op dit moment is echter geen uitspraak te doen
over welke ziektes en aandoeningen hun oorsprong kunnen hebben in een slecht verzorgde
mond en dat een deel daarvan kan worden voorkomen door betere toegang tot mondzorg.

Ik ben bereid om (inter)nationale studies te volgen en hierover te rapporteren in
de langdurige monitor die wordt opgezet om de mondgezondheid in Nederland te meten.

Vraag 7

Waarom benadrukt u wel de kosten van opname van mondzorg in het basispakket, maar
niet de hoge kosten van de gevolgen van zorgmijding?

Antwoord 7

Zoals ik in mijn antwoord op vraag 6 heb aangegeven wordt in de meerderheid van de
onderzochte studies geen uitspraak gedaan over causaliteit. Een uitspraak over de
kosten van zorgmijding is daarom ook lastig te doen. Temeer, omdat er ook geen eenduidige
definitie is van zorgmijding en er verschillende oorzaken van zorgmijding te onderscheiden
zijn.

Vraag 8

Waarom benadrukt u enkel de kosten van collectieve financiering van mondzorg? Geven
mensen momenteel niet ook geld uit aan de tandarts, maar dan privaat? Zijn dat niet
ook zorgkosten? Stijgen de zorgkosten echt als je dit collectief zou gaan financieren?
Verwacht u soms dat mensen daardoor massaal zouden stoppen met tandenpoetsen?

Antwoord 8

Opname van mondzorg in het basispakket zal ertoe leiden dat er veel zorg via het publieke
domein wordt vergoed, voor de mensen die nu ook al naar de tandarts gaan vanuit de
eigen portemonnee of via de private aanvullende verzekering. Voor lage inkomens wordt
mondzorg vervolgens niet per definitie toegankelijker, omdat een groot deel van deze
kostenverschuiving via het eigen risico weer bij de mensen zelf terechtkomt.

Concreet als volgt: De premiebetaler zal per jaar € 15 euro extra betalen. Daar moeten
eventuele kosten voor eigen risico bij worden opgeteld. Deze variëren per persoon,
afhankelijk van of iemand het eigen risico sowieso al vol maakt. In het slechtste
geval waarbij iemand veel tandheelkundige kosten maakt (> € 385) en het eigen risico
volledig wordt aangesproken, betaalt diegene dat jaar € 400 voor mondzorg via het
basispakket.

Vraag 9

Gelooft u echt dat de oplossing van het brede probleem van mensen die mondzorg mijden
om financiële redenen ligt in het optuigen van meer bureaucratische regelingen om
in specifieke gevallen ondersteuning te geven?

Antwoord 9

Ik wil de komende periode samen met de beroepsverenigingen, gemeenten en zorgverzekeraars
onder andere verkennen hoe we bestaande regelingen gezamenlijk beter en gerichter
kunnen inzetten. Het is niet mijn ambitie om nieuwe regelingen op te tuigen. Dit is
in lijn met de aanbevelingen van de beroepsverenigingen: de Koninklijke Nederlandse
Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde (KNMT), de Nederlandse Vereniging voor
Mondhygiënisten (NVM) en de Organisatie van Nederlandse Tandprothetici (ONT).

Vraag 10

Waarom zou het een logische oplossing zijn om gemeenten, die bovendien vaak toch al
kampen met financiële tekorten, allemaal verschillende eigen regelingen op te laten
tuigen om een landelijk probleem op te lossen?

Antwoord 10

Omdat maatwerk is geboden. Het is van belang om bij het aanpakken van het probleem
met mijding van mondzorg om financiële redenen te kijken naar verschillende relevante
aspecten, zoals de grootte van het probleem, de te onderscheiden deelgroepen en samenhangende
problemen (gebrek aan kennis, angst, etc.). Vervolgens kan hier gericht met lokale
samenwerking hulp worden geboden.

Gemeenten werken met dezelfde regelingen, zoals een gemeentepolis of bijzondere bijstand,
maar de uitvoering hiervan verschilt per gemeente. Deze regelingen zijn vaak ook een
manier voor gemeenten, zorgverzekeraars en tandartsen om samen te werken. In verschillende
gemeenten pakt dit logischerwijs verschillend uit. De komende periode zal bureau BS&F
in opdracht van het Ministerie van VWS hier onderzoek naar doen en best practices
verspreiden.

Vraag 11

Bent u bereid om mondzorg voor alle Nederlanders weer in het basispakket op te nemen,
zonder eigen risico?

Antwoord 11

Nee. Zie ook het antwoord op vraag 2.

Zoals eerder aangegeven is de basis dat volwassenen een eigen verantwoordelijkheid
hebben voor de verzorging van hun gebit. Er kunnen echter (financiële) omstandigheden
zijn waardoor mensen hulp nodig hebben. Gemeenten kunnen waar nodig mensen bijstaan
met gemeentelijke compensatieregelingen, de gemeentepolis en bijzondere bijstand.
Helaas bieden gemeentelijke voorzieningen niet altijd een oplossing. Echter, opname
in het basispakket is ook geen garantie dat iedereen wel naar de tandarts gaat: Ten
tijde van het ziekenfonds gingen er jaarlijks bijna 1 miljoen mensen niet naar de
tandarts.

Dit probleem kan sneller en doelgerichter worden aangepakt via lokaal maatwerk dan
via het basispakket. Dit is in lijn met de aanbevelingen van de beroepsverenigingen:
de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering der Tandheelkunde (KNMT),
de Nederlandse Vereniging voor Mondhygiënisten (NVM) en de Organisatie van Nederlandse
Tandprothetici (ONT).

Vraag 12

Bent u bereid om deze vragen één voor één te beantwoorden?

Antwoord 12

Ja.