Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Alkaya over maatregelen tegen de hoge uitval in het treinvervoer

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 30 november
2022).

Vraag 1

Bent u bekend met de berichten «Mee in de ochtendspits: «Soms Japanse toestanden,
maar wat doe je eraan?»» en «Weer treinen geschrapt door personeelstekort: «Die sprinter
zit zo vol, dat is niet meer leuk»»?1, 2

Antwoord 1

Ik ben bekend met de berichten.

Vraag 2

Welke maatregelen kunt u op korte termijn nemen om de problemen op te lossen met uitvallende
treindiensten, het rijden met kortere treinstellen en de grote drukte in de wagons,
die als gevolg van de personeelstekorten spelen bij diverse spoorvervoerders?

Antwoord 2

Spoorvervoerders zijn in beginsel zelf verantwoordelijk voor de beheersing van operationele
risico’s, waaronder het personeelstekort. Zij zijn ook het beste gepositioneerd om
effectieve maatregelen te identificeren en te treffen om de gevolgen van de huidige
personeelskrapte te mitigeren.

Als concessieverlener van het hoofdrailnet voer ik samen met de Minister van Financiën
(als aandeelhouder) uiteraard indringende gesprekken met NS over de personeelsproblematiek
en de gevolgen hiervan voor de reiziger. In deze gesprekken benadruk ik dat ook onder
de huidige omstandigheden de dienstverlening van NS aan de reizigers zo goed mogelijk
moet zijn, en bevraag ik NS op de mogelijkheden voor de inzet van meer en/of langere
treinen op plekken waar sprake is van structurele knelpunten. Ik verwacht van NS dat
zij alle mogelijke maatregelen treft om de personeelstekorten aan te pakken en samen
met het personeel werkt aan duurzame oplossingen. In die lijn is het passend dat NS
gestart is met een integrale aanpak om de personeelsproblematiek aan te pakken. Ik
heb uw kamer op 23 augustus jl. over de hooflijnen van deze aanpak geïnformeerd3.

Vraag 3

Deelt u de vrees dat de aanhoudende problemen in het personentreinvervoer ertoe leiden
dat reizigers voorgoed het openbaar vervoer gaan mijden?

Antwoord 3

Het is onwenselijk dat het afschalen van de dienstregeling zou kunnen leiden tot een
situatie waarin steeds minder reizigers kiezen voor het openbaar vervoer. Het is dan
ook terecht dat de volledige focus van NS momenteel ligt op het op korte termijn stabiliseren
van het personeelstekort en daarna – zodra de personele capaciteit dit toelaat – op
het verantwoord en gericht stapsgewijs opschalen.

Vraag 4

Deelt u de mening dat zitplaatscapaciteit in treinen beter benut kan worden door het
onderscheid tussen de eerste en tweede klas te schrappen?

Antwoord 4

Het toegankelijk maken van de eerste klas voor reizigers uit de tweede klas is aan
de ov-bedrijven.

Ik heb de vraag of het (tijdelijk) openstellen van de eerste klas kan bijdragen aan
een betere benutting van de zitplaatscapaciteit aan NS voorgelegd. NS heeft mij laten
weten dat in oktober de bezettingsgraad van de treinen van NS in de spits 42.4% bedroeg,
en dat (te) drukke treinen zich met name in de spits voordoen. De spits is ook het
moment dat de eerste klas het beste benut wordt. Het schrappen van het onderscheid
tussen eerste klas en tweede klas zorgt volgens NS op dat moment dus niet voor een
betere benutting, omdat de zitplaatsen in zowel eerste als tweede klas goed benut
worden.

NS laat verder weten dat uit haar monitoring blijkt dat de rest van de dag er over
het algemeen voldoende zitplaatsen aanwezig zijn in zowel de eerste als de tweede
klas. De gemiddelde bezettingsgraad in het dal lag in oktober rond de 28%, en in het
weekend rond de 35%. Desondanks komt het natuurlijk wel voor dat er buiten de spits
drukke treinen zijn. Wanneer het te druk is kan de conducteur ervoor kiezen de eerste
klas open te stellen voor alle reizigers. Op deze manier wordt de eerste klas opengesteld
wanneer het echt nodig is.

Vraag 5

Heeft u overwogen om gedurende de periode dat er vanwege personeelstekorten met afgeschaalde
dienstregelingen wordt gereden van vervoerders te eisen dat de eerste klas standaard
toegankelijk is voor alle reizigers, ongeacht het vervoersbewijs waarover zij beschikken?

Antwoord 5

Zoals ik in de beantwoording van vraag 2 heb aangegeven, is het aan de spoorvervoerders
om de personeelsproblematiek te adresseren. Daar horen ook keuzes bij met betrekking
tot het bij drukte al dan niet toegankelijk maken van de eerste klas voor alle reizigers.
Op dit moment kan de conducteur reeds, wanneer hij/zij van oordeel is dat de situatie
in de trein dit rechtvaardigt (zoals bij verstoringen of extreme drukte), aan reizigers
met een tweede klas kaartje toestemming geven om gebruik te maken van de eerste klas.

Vraag 6

Zo ja, wanneer gaat u hier werk van maken?

Antwoord 6

Op dit moment kan de conducteur reeds, wanneer hij/zij van oordeel is dat de situatie
in de trein dit rechtvaardigt (zoals bij verstoringen of extreme drukte), aan reizigers
met een tweede klas kaartje toestemming geven om gebruik te maken van de eerste klas.