Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Leijten over het artikel 'Energieplafond drijft prijzen en subsidies verder op'

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 21 november 2022).

Vraag 1

Wat is uw reactie op het artikel dat het prijsplafond een prijsopdrijvend effect heeft?
Kunt u uw antwoord toelichten?1

Antwoord 1

In het genoemde artikel waarschuwen de auteurs voor het risico van prijsstijgingen
indien er na invoering van het tijdelijke prijsplafond onvoldoende concurrentie zou
bestaan op de markt. Ik deel de aandacht die uitgaat naar dat risico en wil het daarom
ondervangen, bijvoorbeeld door te borgen dat mensen in 2023 kunnen blijven overstappen
voor het deel van hun gebruik dat buiten het plafond valt. Juist omwille daarvan zijn
de volumegrenzen bewust zo gekozen dat hoewel de meerderheid van de Nederlandse huishoudens
met het gebruik onder het plafond valt, er nog steeds sprake is van een deel van het
verbruik dat er boven valt. Daarmee blijft een prikkel bestaan om energie te besparen
en om over te stappen.

Overigens is het behoud van concurrentie tussen leveranciers ook een belangrijk element
waar de Europese Commissie op toeziet met het oog op het bepalen of er sprake is van
ongeoorloofde staatssteun.

Vraag 2

Erkent u dat het prijsplafond energieleveranciers uitnodigt om gecoördineerd hogere
prijzen te vragen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 2

Nee, ik deel die opvatting niet. Coördinatie in de zin van onderlinge afstemming van
de bedrijfsvoering en de prijsvorming op de markt is in strijd met de wetgeving. Concurrenten
mogen onderling geen afspraken maken over de prijs die zij vragen voor hun producten
of diensten. In de Mededingingswet staat dat deze afspraken, die de concurrentie belemmeren,
verboden zijn. De ACM houdt hier toezicht op en kan zo nodig ingrijpen bij vermoeden
van prijsafspraken.

Vraag 3 en 4

Welke afspraken heeft u gemaakt om te voorkomen dat energieleveranciers hogere prijzen
vragen? Op welke manier controleert u of deze afspraken worden nagekomen? Kunt u uw
antwoord toelichten?

Hoe voorkomt u dat energieleveranciers zelf de hoogte van hun subsidie gaan bepalen
door hun prijzen op te drijven?

Antwoord 3 en 4

In de beantwoording van de vragen die de Kamer gesteld heeft over de uitvoering van
het prijsplafond (Kamerbrief 36 200, nr. 162 van 7 november jl. met antwoorden op vragen over en uitwerking van prijsplafond)
is de werkwijze ten aanzien van het vaststellen van de vergoeding voor de leveranciers
aan de orde gekomen. Dit is ook in het notaoverleg Prijsplafond energie van 10 november
met uw Kamer besproken.

Kortheidshalve betreft het onder andere dat er waarborgen opgenomen worden ten aanzien
van het vaststellen van de redelijke marge die een leverancier voor levering van gas
of elektriciteit onder het plafond kan rekenen. Er vindt ook een controle plaats op
de relevante kosten door een onafhankelijke accountant en waar daartoe aanleiding
is, kunnen onterecht in rekening gebrachte kosten achteraf worden teruggevorderd.

Vraag 5

Erkent u dat energieleveranciers door het prijsplafond minder hoeven te concurreren
op een scherpe marktprijs voor consumenten? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 5

Een vermindering van de marktwerking is onvermijdelijk door een grootschalige interventie
zoals beoogd wordt met het tijdelijke prijsplafond. Ik zet erop in dat het verstorende
beperkt wordt door de eerder genoemde volumegrenzen en waarborgen dat er geen kosten
ten onrechte in rekening gebracht worden.

Vraag 6, 7 en 8

Hoe voorkomt u dat energieleveranciers op andere wijze dan met prijzen nieuwe klanten
gaan lokken? Kunt u uw antwoord toelichten?

Wat vindt u van een Nintendo Switch, een Samsung wasmachine, een Xbox One S, een Rituals
cadeaubon ter waarde van 150 euro of korting op zonnepanelen ter waarde van 350 euro
als welkomstcadeau bij het aangaan van een energiecontract? Vindt u dit wenselijke
klantenbinding, zeker nadat energieleveranciers miljarden aan subsidie voor het prijsplafond
ontvangen?2

Wat vindt u van een Samsung wasmachine als welkomstcadeau bij het aangaan van een
energiecontract? Kunt u toelichten of u dit een wenselijke ontwikkeling vindt, nadat
energieleveranciers voor miljarden subsidie ontvangen?

Antwoord 6, 7 en 8

Ik vind dat de compensatie die leveranciers ontvangen voor het uitvoeren van het prijsplafond
volledig ten goede moet komen aan de consument. Het bieden van een dergelijke aanbieding
moet dus niet gefinancierd worden vanuit de vergoeding voor de kosten van het plafond.

De welkomstbonus kent nu geen wettelijke grondslag. Het betreft een afspraak tussen
de klant en de leverancier. Het staat leveranciers dus op dit moment vrij om middels
de vormgeving van hun contracten klanten te werven, eventueel door ze een voordeel
te bieden dat achteraf berekend wordt.

De ACM is wel voornemens in de gewijzigde regels rond opzegvergoedingen bepaalde spelregels
hiervoor op te nemen, bijvoorbeeld waar het de maximale termijn betreft waarna een
dergelijke bonus kan worden uitbetaald. Ik onderschrijf deze inzet. Daarnaast geldt
in algemene zin de randvoorwaarde dat er in alle gevallen een verantwoordelijkheid
ligt op de leverancier om de afnemer vooraf goed te informeren over de relevante bepalingen
van het contract op het moment dat deze overeenkomst aangegaan wordt.

Vraag 9

Vindt u het een gunstige marktontwikkeling dat er zelfs websites zijn die de welkomstbonussen
van energieleveranciers vergelijken en aanprijzen?3

Antwoord 9

Dergelijke welkomstbonussen zijn toegestaan binnen de huidige wet. De ACM heeft in
de recent in consultatie4 gebrachte conceptregels voor opzegvergoedingen (ROVER) over welkomstbonussen de nieuwe
regels voorgesteld. De voornaamste eis hierbij is dat dergelijke bonussen binnen bepaalde
tijd, na aangaan van het contract, ten goede komen van de klant. Waar er relevante
verschillen tussen energiecontracten bestaan, vind ik het begrijpelijk dat de vergelijkingssites
voor consumenten deze inzichtelijk maken.

Vraag 10

Erkent u dat zowel de welkomstcadeaus als de vergelijkingssites daarvoor extra (overhead-)kosten
met zich meebrengen? Wie brengt deze overhead- of transactiekosten van een energieleverancier
in kaart?

Antwoord 10

Het is mij niet bekend of en in welke mate er sprake is van extra overheadkosten als
gevolg van het aanbieden van welkomstcadeaus. Het is aan leveranciers om een eigenstandige
afweging te maken ten aanzien van de vormgeving van het aanbod ten aanzien van de
daaraan verbonden kosten.

Vraag 11

Kunt u aangeven hoe bij het voornemen tot het afromen van overwinsten omgegaan wordt
met gemaakte kosten voor welkomstcadeaus? Wordt er voorkomen dat met subsidie van
het energieplafond gênante klantenlokkerij zal ontstaan? Zo ja hoe? Zo nee waarom
niet?

Antwoord 11

Eventuele tijdelijke kortingen op de leveringsprijs zullen worden meegenomen bij het
bepalen van de gewogen gemiddelde prijs die wordt gehanteerd bij het afrekenen van
de subsidie. Wanneer een leverancier dus een extra korting geeft, is er sprake van
lagere gemiddelde tarieven en lagere compensatie. Welkomstcadeaus worden niet meegenomen
bij het bepalen van de gewogen gemiddelde prijs die wordt gehanteerd bij het afrekenen
van de subsidie.

Vraag 12

Ziet u dat het binnenhalen van extra klanten voor 1 januari 2023 – bij het ingaan
van het energieplafond – voor energieleveranciers een gunstige positie is omdat ze
dan meer subsidie binnenkrijgen?

Antwoord 12

Het prijsplafond brengt zowel voordelen voor de leveranciers met zich mee als veel
extra werk en beperkingen in hun bedrijfsvoering. De compensatie dekt het verschil
tussen het plafondtarief en de te maken kosten per afnemer en is dus niet per kWh
elektriciteit of m2 gas hoger bij een groter aantal klanten.

Vraag 13 en 14

Op welke manier houdt u toezicht op de totstandkoming van de inkoopprijs bij energieleveranciers?
Kunt u toelichten of deze controle voldoende is?

Erkent u dat het ministerie geen inzicht heeft in de mate van redelijkheid van het
verschil dat energieleveranciers rekenen tussen de inkoopprijs en de verkoopprijs
van energie en gas?5

Antwoord 13 en 14

De inzet is dat er toezicht wordt gehouden op de marge die leveranciers kunnen berekenen
bij het bepalen van de compensatie. Hierbij wordt bij aanvraag van de subsidie van
de leveranciers vereist dat zij de relevante informatie beschikbaar stellen om de
inkoopkosten te kunnen laten toetsen. Naar mijn inschatting is deze controle geschikt
en proportioneel om te borgen dat er geen sprake is van over- of ondercompensatie
zoals eerder met uw Kamer gewisseld is. Zie verder hiervoor het antwoord op vragen
3 en 4.

Vraag 15

Waarom bent u uitgegaan van compensatie vooraf voor energieleveranciers, terwijl niemand
behalve de Autoriteit Consument & Markt (ACM) weet welke redelijke marge de energieleveranciers
hebben op hun verkoopprijs van stroom en gas? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 15

Van energieleveranciers wordt gevraagd om vanaf 1 januari 2023 een lager tarief in
rekening te brengen. Zonder compensatie is het niet mogelijk om dit van private partijen
te verlangen. Het werken met voorschotten vooraf is een gangbare werkwijze voor de
uitvoering van een subsidieregeling, die aansluit bij de gebruikelijke werkwijze van
de energieleveranciers.

Vraag 16 en 18

Heeft u plannen ontwikkeld om de energieleveranciers alleen te vergoeden voor hun
meerkosten, in plaats van te vergoeden voor omzetverlies? Kunt u deze plannen met
de Kamer delen?

Heeft u plannen gemaakt om de energieleveranciers alleen achteraf te vergoeden voor
daadwerkelijk gemaakte kosten, in plaats van compensatie vooraf? Kunt u deze plannen
met de Kamer delen?

Antwoord 16 en 18

Ja, de inkoopkosten worden getoetst, en de redelijke marge die daar boven gerekend
kan worden wordt vooraf vastgesteld, op basis van het externe advies hierover. Zie
hiervoor ook de beantwoording van vragen 13 en 14.

Vraag 17

Erkent u dat het huidige prijsplafond een vorm van liquiditeitssteun is aan energieleveranciers?
Zo nee, bent u bereid om compensatie vooraf te laten vervallen?

Antwoord 17

Nee, er is sprake van bevoorschotting bij de uitvoering van de beoogde subsidieregeling.
Dit is wat anders dan liquiditeitssteun voor de reguliere bedrijfsvoering van de betrokken
leveranciers.

Vraag 19

Kunt u deze vragen beantwoorden voor het commissiedebat van 10 november 2022?

Antwoord 19

Dit is helaas niet gelukt. Getracht is de beantwoording zo snel mogelijk aan uw Kamer
te doen toekomen.