Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Houwelingen over het artikel dat de inlichtingendiensten AIVD en MIVD journalisten ronselen

Antwoord van Minister Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties), mede
namens de Minister van Defensie (ontvangen 18 november 2022).

Vraag 1

Bent u op de hoogte van een artikel in de NRC waaruit blijkt dat de inlichtingendiensten
AIVD en MIVD journalisten ronselen?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3 en 4

Het artikel spreekt hoofdzakelijk over het ronselen van journalisten in het buitenland,
kunt u bevestigen of er wellicht ook journalisten geronseld zijn of geronseld worden
door de AIVD of MIVD in Nederland?

Worden er wellicht ook journalisten die (hoofdzakelijk) berichten over binnenlandse
aangelegenheden benaderd door de AIVD of MIVD? Zo ja, waarom?

Zo nee, heeft de AIVD of MIVD formeel de bevoegdheid journalisten die werkzaam zijn
in Nederland en (voornamelijk) berichten over binnenlandse aangelegenheden te ronselen?

Antwoord 2, 3 en 4

Allereerst neem ik nadrukkelijk afstand van het woord «ronselen». Deze term suggereert
misleiding, dwang en/of onvrijwilligheid. Hiervan is geen sprake in de samenwerking
van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en de Militaire Inlichtingen-
en Veiligheidsdienst (MIVD) met hun bronnen.

De AIVD en de MIVD hebben op basis van artikel 39 van de Wiv 2017 de wettelijke bevoegdheid
om bij de uitvoering van hun taak dan wel ter ondersteuning van een goede taakuitvoering
zich voor het verzamelen van gegevens te wenden tot bestuursorganen, ambtenaren en
iedereen die geacht

wordt de benodigde gegevens te kunnen verstrekken. De diensten kunnen zich op basis
van deze bevoegdheid in beginsel tot een ieder wenden, dus ook journalisten. Het voldoen
aan een dergelijk verzoek geschiedt altijd op basis van vrijwilligheid. Overigens
kunnen ook journalisten zelf de AIVD of de MIVD benaderen om informatie waarover zij
beschikken te delen.

In het openbaar kan ik niet ingaan op de bronnen en werkwijze van de AIVD en de MIVD.
Op de taakuitvoering van de diensten wordt toezicht uitgeoefend door de CTIVD.

Vraag 5

Heeft de AIVD of MIVD formeel de bevoegdheid Nederlandse journalisten te betalen voor
het leveren van diensten (zoals het plaatsen van een door de AIVD of MIVD gewenst
artikel)?

Antwoord 5

Betaling voor het plaatsen van een artikel met als doel de publieke opinie of het
openbare debat te beïnvloeden is niet aan de orde. Als de diensten iets publiekelijk
agenderen doen ze dat door een publicatie zoals het openbare jaarverslag.

In algemene zin geldt dat als iemand bron is van de AIVD of MIVD er sprake kan zijn
van een financiële vergoeding. Voorop staat steeds dat de samenwerking vrijwillig
is. Bij het spreken met bronnen streven de diensten er altijd naar de bron niet financieel
of op een andere manier afhankelijk te maken.

Vraag 6

Heeft de AIVD of MIVD de bevoegdheid Nederlandse journalisten informatie te verstrekken
(bijvoorbeeld voor het schrijven van een artikel)?

Antwoord 6

De AIVD en MIVD hebben de mogelijkheid om desgevraagd informatie te verstrekken aan
journalisten. Journalisten benaderen de diensten geregeld met verzoeken om een achtergrondgesprek
of een interview. Waar dit mogelijk is willigen beide diensten dergelijke verzoeken
in. Overigens verstrekken de diensten in achtergrondgesprekken of interviews aan journalisten
geen staatsgeheime informatie.

Vraag 7

Heeft de AIVD of MIVD de bevoegdheid in ruil voor informatie van een journalist een
wederdienst van welke aard (uitgezonderd een onkostenvergoeding) dan ook (informatie,
geld, beloning in natura, et cetera) aan die journalist te geven?

Antwoord 7

Zoals toegelicht bij vraag 5 kan er sprake zijn van een financiële vergoeding als
iemand bron is van de AIVD of de MIVD. Het betreft hier altijd een vrijwillige samenwerking.
Journalistieke onafhankelijkheid is essentieel voor een goed functionerende democratische
rechtsorde.