Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Haverkort over het bericht ‘Nederland is kampioen plastic afval exporteren, Plastic Soup Foundation wil een verbod’

Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 31 oktober
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 204.

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Nederland is kampioen plastic afval exporteren, Plastic
Soup Foundation wil een verbod»?1

Antwoord 1

Ja, ik ben bekend met dit bericht.

Vraag 2

Wat is uw reactie op de uitkomst van het onderzoek van Plastic Soup Foundation dat
Nederland binnen de Europese Unie het meeste plastic afval naar landen daarbuiten
vervoert, zoals Indonesië en Vietnam?

Antwoord 2

Laat ik voorop stellen dat ik vind dat we als EU zelf in staat zouden moeten zijn
om ons eigen afval op een hoogwaardige manier te verwerken. Hoewel veel van het kunststof
afval dat in Nederland ontstaat binnen Nederland of in andere EU-lidstaten kan worden
verwerkt, zijn er nog onvoldoende mogelijkheden om al het kunststof hier te recyclen.
Er worden door bedrijven stappen gezet om meer kunststof in Nederland of binnen de
EU te kunnen verwerken, maar helaas zijn we voor een deel nog afhankelijk van landen
buiten de EU. Uitvoer naar landen buiten de EU is alleen toegestaan als die kunststoffen
in de bestemmingslanden worden gerecycled. Vanwege Rotterdam als grootste in- en uitgaande
haven van de EU ligt het voor de hand dat veel Europees (kunststof) afval via Nederland
wordt geëxporteerd. Zo was de totale import uit andere lidstaten van plastic afval
naar Nederland in 2021 ruim 800 miljoen kg. Het merendeel kwam uit Duitsland en België.
Een belangrijk deel daarvan werd ook weer geëxporteerd, binnen en buiten de EU. De
totale export vanuit Nederland bedroeg ongeveer 600 miljoen kg.

Vraag 3

Hoe verklaart u dat Nederland ruim 200 miljoen kilo plastic afval naar landen buiten
de Europese Unie exporteert? Zijn er naast Indonesië en Vietnam nog andere landen
waar Nederland plastic afval naartoe verscheept?

Antwoord 3

Uit de douanegegevens volgt dat alle zendingen van kunststofafval een positieve financiële
waarde hebben. Dat verwerking in Azië plaatsvindt kan een gevolg zijn van gebrek aan
capaciteit in Nederland en de rest van de EU, doordat de verwerking in goedkopere
arbeidslanden financieel aantrekkelijker is, of door een hogere prijs die in die landen
wordt betaald voor de grondstof. Vanwege de hoge olieprijs is inzet van secundair
materiaal aantrekkelijk in de Aziatische maakindustrie en de vraag naar hoogwaardig
kunststof afval hoog.

Zoals hierboven aangegeven, hebben we in de EU helaas nog onvoldoende capaciteit om
al ons plastic afval op een hoogwaardige manier te kunnen verwerken. Tot die tijd
heeft export voor recycling buiten de EU de voorkeur boven verbranding binnen de EU.
Dat vraagt wel regels om ook goed te kunnen sturen op daadwerkelijk verantwoorde verwerking
buiten de EU. In het geval van export naar landen die niet tot de OESO behoren, zoals
Indonesië en Vietnam, is al internationaal afgesproken dat alleen schoon en gesorteerd
kunststofafval mag worden uitgevoerd, dat geschikt is om direct gerecycled te worden.
Daarbij hanteert Nederland al geruime tijd een streng regime voor deze afvalstroom,
met een maximale toegestane vervuilingsgraad van 2%. De huidige herziening van de
Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen, de EVOA, beoogt bovendien een nog
verdere aanscherping van de regels voor export naar buiten de EU. Deze zal hiermee
worden beperkt omdat deze alleen nog wordt toegestaan als er sprake is van aantoonbaar
milieuverantwoorde verwerking.

Andere belangrijke bestemmingslanden buiten de EU waar Nederland plastic afval naar
exporteert zijn Maleisië, India, Turkije en het Verenigd Koninkrijk.

Vraag 4

Wat is uw reactie op de stelling uit het artikel dat minder dan 50 procent van de
plastic verpakkingen in Nederland gerecycled wordt?

Antwoord 4

Op dit moment wordt rond de 50% van de plastic verpakkingen in Nederland gerecycled.
U ziet dit ook in de meest recente cijfers uit de rapportage van het Afvalfonds Verpakkingen
op basis van de uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor verpakkingen2. Nederland behoort daarmee tot de koplopers in Europa. Dit percentage valt binnen
het wettelijk voorgeschreven recyclingpercentage. Het verplichte percentage loopt
daarnaast de komende jaren verder op. Overigens wordt nu overgestapt op een nieuwe
meetmethode, waarmee het gerapporteerde percentage bij gelijkblijvende resultaten
lager uit zal vallen.

Dit neemt niet weg dat op dit moment een deel van het ingezamelde verpakkingsafval
nog bestaat uit slecht recyclebare samenstellingen van materialen, of dat deze vervuild
zijn. Dit maakt dat het voor producenten bruikbare aanbod van recyclebaar materiaal
lager is dan de behoefte. Aanscherping van de ontwerpeisen voor verpakkingen via de
aankomende herziening van de Verpakkingenrichtlijn en innovatie in ontwerp én in de
recyclingtechnieken zijn hiervoor noodzakelijk. Daar zet het kabinet dan ook op in.

Vraag 5

Wat is uw reactie op een exportverbod op plastic afval?

Antwoord 5

Zoals gezegd in het antwoord op vraag 2 zouden we als EU zelf in staat moeten zijn
om ons eigen afval op een hoogwaardige manier te verwerken. Dat betekent minder plastic
gebruiken, verpakkingen beter ontwerpen en hergebruiken en ons afval zelf recyclen.
Dat vraagt ook om het verhogen van de capaciteit voor plasticrecycling in de EU. Dit
gebeurt op EU en nationaal niveau, en in samenwerking met de sector via het Plastic
Pact en de Transitieagenda Kunststoffen. Hierover ontvangt u in het kader van het
Nationaal Programma Circulaire Economie eind dit jaar meer informatie. Echter, zolang
wij binnen de EU nog onvoldoende capaciteit hebben, heeft export voor hoogwaardige
verwerking buiten de EU de voorkeur boven laagwaardiger verwerken binnen de EU. Dan
is het wel belangrijk dat we de mogelijkheden hebben om gericht te sturen op verwerking
buiten de EU die voldoet aan onze eisen.

De huidige herziening van de Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen (EVOA)
beoogt dan ook een flinke aanscherping van de huidige regels: export van afval uit
de EU wordt alleen nog toegestaan als er sprake is van aantoonbaar milieuverantwoorde
verwerking. Importerende niet-OESO landen (zoals Indonesië) moeten op basis van het
Commissievoorstel straks zelf een verzoek indienen om aan te geven dat de afvalstroom
welkom is. Bovendien moeten exporteurs via onafhankelijke audits aantonen dat afval
ook echt op vergelijkbare wijze als in de EU wordt verwerkt. Daarbij dienen zij jaarlijks,
openbaar en elektronisch informatie beschikbaar te stellen over de wijze waarop zij
aan deze verplichtingen voldoen. Lidstaten krijgen de taak hierop toe te zien.

Vraag 6

Wat is uw reactie op de stelling in het artikel dat chemische recycling de norm dient
te worden?

Antwoord 6

Zoals verwoord in de Kamerbrief over chemische recycling van 12 maart 20213 ziet het kabinet chemische recycling als een waardevolle aanvulling op mechanische
recycling. Met chemische recycling kunnen plastics die nu nog verbrand worden, of
niet geschikt zijn voor hoogwaardige mechanische recycling, worden verwerkt tot grondstoffen
die geschikt zijn voor de productie van nieuwe hoogwaardige plastics. Ook kan chemische
recycling een goede aanvulling zijn op mechanische recycling door bijvoorbeeld reststromen
uit de mechanische recycling te verwerken. Daarbij is het belangrijk dat afval zodanig
gescheiden en gesorteerd wordt dat een zo hoog mogelijk aandeel geschikt is voor een
zo hoogwaardig mogelijke vorm van recycling, waarbij zo min mogelijk materiaal en
energie in het proces verloren gaan. Mechanische en chemische recycling (incl. fysische
recycling) en sorteertechnieken moeten dus in samenhang bekeken worden. Tot slot:
chemische recycling is een relatief nieuwe methode en is volop in ontwikkeling. Het
kabinet ondersteunt die ontwikkelingen, onder andere met een financiële bijdrage aan
het Groeifondsvoorstel voor circulaire kunststoffen.

Vraag 7

Hoe stimuleert u bedrijven om te investeren in innovatieve recycletechnieken?

Antwoord 7

Het kabinet investeert € 221,4 miljoen in het groeifondsprogramma Duurzame MaterialenNL
om de ontwikkeling en opschaling van duurzame materiaalinnovaties aan te jagen. Daarvan
gaat 124 miljoen naar investeringen voor circulaire plastics. Naast het Nationale
Groeifonds zijn er verschillende stimuleringsregelingen beschikbaar. Bijvoorbeeld
het stimuleringsinstrumentarium DEI+ en NIKI. Daarnaast worden budgetten verhoogd
voor regelingen die ervoor zorgen dat ondernemingen die investeren in o.a. recyclaat
en recyclebaar plastic een belastingvoordeel hebben op de winstbelasting (MIA en VAMIL).
IenW investeert met het Versnellingshuis ook in ketensamenwerking voor het sluiten
van de kunststofketen. Tot slot is aan de kunststofindustrie in 2022 een voorstel
voor circulaire plastics toegekend voor financiering uit het Nationaal Groeifonds.
In acht jaar tijd wordt € 500 miljoen geïnvesteerd. De helft hiervan wordt door de
overheid wordt betaald en de andere helft door het bedrijfsleven. Daarnaast wordt
vanaf 2023 jaarlijks minstens € 7 miljoen vrijgemaakt voor een stimuleringsprogramma
voor ontwikkeling en opschaling van recycling en hergebruik.

Vraag 8

Kunt u aangeven in welke mate hergebruik van plastic afval in Nederland ervoor zorgt
dat op het gebruik van olie en gas als grondstof bespaard kan worden?

Antwoord 8

Zowel recycling als hergebruik dragen bij aan het verminderen van het gebruik van
primaire fossiele grondstoffen, omdat hiermee wordt bespaard op materialen en energie
in het productieproces. Recycling van materialen maakt het mogelijk het gebruik van
fossiele grondstoffen te vervangen door gerecycled plastic afval (recyclaat). Hergebruik
van producten gaat nog een stap verder, omdat door meermalig gebruik minder nieuwe
producten gemaakt hoeven te worden, waardoor nog meer fossiele grondstoffen worden
bespaard.