Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Graaf over het bericht ‘Onbemande shuttlebusjes mogen bijna nergens meer rijden’

Antwoord van Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat) (ontvangen 31 oktober
2022).

Vraag 1

Kent u het bericht «Onbemande shuttlebusjes kunnen bijna nergens meer rijden»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kent u het innovatieve initiatief van vervoerder HTM om onbemande shuttles tussen
het HagaZiekenhuis en de halte Leyenburg te laten rijden?

Antwoord 2

Ja, dit initiatief van HTM is bekend.

Vraag 3

Hoe beoordeelt u het stoppen van de Haagse shuttle?

Antwoord 3

Voor het Ministerie van IenW is het van belang om innovaties op het gebied van voertuigen
te stimuleren en op verantwoorde wijze te introduceren. Vanaf 2014 is Nederland actief
met de introductie van geautomatiseerd vervoer. Om ruimte te creëren voor het testen
met geautomatiseerde voertuigen is onder andere de Experimenteerwet opgesteld, werkt
het ministerie actief samen met medeoverheden aan een ontwikkelagenda over shuttles
en pods, en wordt actief geparticipeerd in Europese context aan de totstandkoming
van nieuwe wet- en regelgeving op het gebied van geautomatiseerd vervoer, inclusief
typegoedkeuring.

De Haagse shuttle is een individuele toelating. Het is aan de Dienst Wegverkeer (hierna: RDW) als onafhankelijke keuringsinstantie
om te beoordelen of een voertuig al dan niet kan worden toegelaten tot de openbare
weg. Over het stoppen van de Haagse shuttle kan ik daarom geen uitspraak doen. De
RDW heeft als keuringsinstantie, in het geval van de Haagse shuttle, mede op basis
van een rapport van de SWOV en gelet ook op de complexe omgeving met zwakke verkeersdeelnemers,
geoordeeld dat de veiligheid van het voertuig niet voldoende is aangetoond.

Vraag 4

Herkent u het beeld dat de eisen door de RDW aan de onbemande shuttle elke zoveel
maanden worden aangepast? Kunt u aangeven aan welke specifieke eisen nog niet is voldaan?

Antwoord 4

Zoals aangegeven onder antwoord 3 gaat het Ministerie van IenW niet over individuele
toelatingen. Wel kan het volgende aangeven worden over het toetsingskader.

De RDW heeft de aanvraag van de Haagse shuttle conform het geldende toetsingskader
(artikel 48, derde lid en artikel 149a van de Wegenverkeerswet 1994, artikel 2a van
het Besluit ontheffingsverlening exceptioneel vervoer (hierna: Boev) en de Beleidsregel
ontheffingsverlening voertuigen met verder geautomatiseerde functies (hierna: Beleidsregel))
afgehandeld. De Beleidsregel geeft invulling aan de aanvraagprocedure voor een ontheffing
op grond van artikel 2a van het Boev. De Beleidsregel wordt regulier geëvalueerd en
waar nodig aangepast op basis van het geleerde in de praktijk en relevante (inter)nationale
ontwikkelingen.

Het ministerie onderschrijft het belang van een duidelijk en eenduidig toetsingskader.
Er wordt onderscheid gemaakt tussen een kader voor praktijkproeven om te leren middels
een ontheffing of vergunning enerzijds (daar is regelgeving voor met het Boev en de
Experimenteerwet) en een kader voor productie anderzijds. Gezien het innovatieve karakter
en de ambitie om te blijven leren en innoveren, worden de toetsingskaders voor praktijkproeven
in de tijd steeds verder doorontwikkeld in lijn met de internationale ontwikkelingen
en de reeds opgedane ervaringen in Nederland. Het einddoel is om middels praktijkproeven
te komen tot formele regelgeving voor de toelating van innovatieve voertuigen.

Inmiddels is voor de toelating van volledig geautomatiseerde voertuigen een kader
neergelegd in Europese regelgeving, namelijk in de Algemene Veiligheidsverordening2. Dit kader vloeit voort uit de Declaration of Amsterdam 2017. Voor voertuigen die
binnen dit kader3 vallen, is voor toelating tot de openbare weg een typegoedkeuring nodig. De Kamer
is hierover in juli jl. geïnformeerd4.

Vraag 5

Bent u bereid aan te geven wat er nodig is om toegelaten te worden op de nieuwe route?

Antwoord 5

Zoals aangegeven onder antwoord 3 is het aan de RDW als onafhankelijke keuringsinstantie
om te beoordelen of een voertuig wordt toegelaten tot de openbare weg.

Vraag 6

Beoordeelt u het 8 kilometer per uur rijdende busje, inclusief getrainde steward als
onveilig? Zo ja, waarom?

Antwoord 6

De verkeersveiligheid is bij de introductie van geautomatiseerd vervoer van groot
belang. Hierbij worden de overwegingen meegewogen uit de rapporten «Wie stuurt? Verkeersveiligheid
en automatisering in het wegverkeer» en «Veilig toelaten tot de weg – Lessen naar
aanleiding van het ongeval met een Stint» van de Onderzoeksraad voor Veiligheid.

Zoals aangegeven onder antwoord 3 gaat het Ministerie van IenW echter niet over individuele
toelatingen van voertuigen. Het is aan de RDW om als onafhankelijke goedkeuringsinstantie
te beoordelen of een voertuig veilig kan worden toegelaten tot de openbare weg. In
het geval van de Haagse shuttle heeft de RDW, mede op basis van een rapport van de
SWOV en gelet ook op de complexe omgeving met zwakke verkeersdeelnemers geoordeeld
dat de veiligheid van het voertuig niet voldoende is aangetoond.

Vraag 7

Kunt u aangeven voor welke andere initiatieven op het gebied van onbemand openbaar
vervoer ontheffingen zijn afgegeven door de RDW? Welk van de projecten loopt nog,
en wat is de reden dat andere projecten zijn gestopt?

Antwoord 7

De ontheffingen die zijn verleend op basis van het Boev zijn te raadplegen op de website
van de RDW5. Hier zijn ook de ontheffingen die zijn afgegeven voor lopende projecten opgenomen.
In zijn algemeenheid geldt dat ontheffingen op basis van het Boev een tijdelijk karakter
hebben. De RDW kan een ontheffing verlenen voor zover en voor zolang dat nuttig is
voor het testen van verder geautomatiseerde functies in voertuigen en het daarmee
ervaring opdoen in het verkeer.

Overigens is in Nederland geen sprake van praktijkproeven met onbemand openbaar vervoer. Op basis van artikel 2a van het Boev kan de RDW ontheffingen verlenen
voor praktijkproeven van voertuigen met verder geautomatiseerde functies met een steward
als bestuurder aan boord. De Experimenteerwet biedt mogelijkheden voor praktijkproeven
met voertuigen met een operator buiten het voertuig. Voor de Experimenteerwet zijn
tot op heden geen aanvragen gedaan die geleid hebben tot een vergunning.

Het nationaal beleid is erop gericht om de stap te zetten van pilots naar reguliere
praktijk en inbedding in structurele kaders. Voor het toelaten van volledig geautomatiseerd
vervoer is inmiddels een Europees kader neergelegd in de Algemene Veiligheidsverordening.

Vraag 8

Hoe verhouden de eisen aan onbemand openbaar vervoer in Nederland en van de RDW zich
ten opzichte van die in andere West-Europese landen als België, Duitsland, Frankrijk
en Spanje?

Antwoord 8

In 2021 heeft consultancybureau Goudappel in opdracht van het Ministerie van IenW
onderzoek gedaan naar zelfrijdende shuttles in de Europese Unie. De resultaten van
dit onderzoek zijn openbaar6. Uit dit onderzoek volgt welke pilots en proeven met shuttles binnen de Europese
Unie zijn gedaan ten tijde van het onderzoek. Ook wordt in dit onderzoek ingegaan
op de eisen die ten tijde van het onderzoek werden gesteld aan onbemand openbaar vervoer
door verschillende landen binnen de Europese Unie. In het rapport wordt geconcludeerd
dat ieder EU-land vooral zijn eigen toetsingscriteria en -instanties heeft die gaan
over de toelating van een pilot of proef.

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 7, is voor de toelating van volledig geautomatiseerde
voertuigen een kader neergelegd in de Algemene Veiligheidsverordening. Naast de eisen
aan onbemand vervoer in het openbaar vervoer zijn ook andere voorwaarden van belang
om veilig te kunnen opereren. Nederland scoort volgens de KPMG «Autonomous Vehicles
Readiness Index 2020» het hoogst van Europa.

Vraag 9

Bent u bereid een overzichtelijke lijst criteria op te stellen voor onbemand openbaar
vervoer, waar initiatiefnemers hun plan aan kunnen toetsen?

Antwoord 9

Zie het antwoord op vraag 4 voor het toetsingskader voor het toelaten van onbemand
(openbaar) vervoer.

Vraag 10

Hoe ondersteunt u innovaties in het openbaar vervoer, specifiek als het gaat om onbemand
openbaar vervoer?

Antwoord 10

Mobiliteit speelt een belangrijke rol in de landelijke opgaven rondom verduurzaming,
het faciliteren van de woningbouwopgaven en van economische groei. Deze opgaven vragen
om innovaties in het mobiliteitssysteem om veiliger, slimmer en duurzamer te kunnen
reizen in de toekomst. Ook de actuele situatie in het OV met de uitdagingen rondom
betaalbaarheid, krapte op de arbeidsmarkt en onderhoud vragen om slimme en innovatieve
oplossingen. Digitalisering en automatisering staan daarom op de agenda. Voorwaardelijk
bij deze innovaties is dat de verkeersveiligheid wordt gewaarborgd.

Vraag 11

Bent u bereid in overleg te treden met HTM en de RDW om te onderzoeken of het project
alsnog door kan gaan en onder welke voorwaarden?

Antwoord 11

Eerder dit jaar is er een informerend gesprek geweest tussen de RDW, HTM en het Ministerie
van IenW over deze individuele casus. Als daar aanleiding toe bestaat, zullen deze
gesprekken worden voortgezet.