Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Marijnissen en Leijten over mensen die afgesloten worden van energie en het beleid om dit te voorkomen

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 24 oktober 2022).

Vraag 1

Kunt u een overzicht geven van hoeveel mensen zijn afgesloten van gas en/of elektriciteit
sinds de uitspraken van het kabinet dat er deze winter niemand zou worden afgesloten?1

Antwoord 1

Netbeheer Nederland heeft aangegeven dat er in de maand september 2022 voor kleinverbruikers
198 afsluitingen voor elektriciteit en 199 voor gas hebben plaatsgevonden. Deze cijfers
bieden echter geen inzicht in het aantal mensen dat sindsdien is afgesloten van gas
en/of elektriciteit.

Netbeheerders hebben alleen inzicht in de aantallen «einde leveringssignalen» die
zij vanuit leveranciers ontvangen en de aantallen afsluitingen (door netbeheerders).
Deze aantallen zijn exclusief de aantallen afsluitingen die de netbeheerder zelf initieert
vanwege fraude, diefstal en veiligheid. Daarmee valt niet te zeggen of de resterende
aantallen afsluitingen allemaal wegens wanbetaling plaatsvinden. De netbeheerder heeft
geen inzicht in de reden voor het eindeleveringssignaal dat zij ontvangen van de leverancier.
Er kunnen ook andere redenen zijn, zoals het aardgasloos maken van een woning. De
aantallen betreffen aansluitingen voor alle kleinverbruikers, inclusief klein zakelijke
afnemers zoals MKB-bedrijven.

De cijfers voor september verschillen tot nog toe nog niet wezenlijk van het gemiddelde
van voorgaande jaren. Desalniettemin vind ik het van belang om in nauw contact te
blijven om te ontwikkelingen te volgen en de regels ter bescherming van de consument
te verruimen, zoals eerder aan uw Kamer gemeld.

Vraag 2

Hoe verklaart u dat er bij de SP signalen binnenkomen van mensen die worden afgesloten
dan wel dreigementen van afsluitingen, vanwege het niet kunnen betalen van het termijnbedrag,
ondanks de aangenomen motie-Hermans/Marijnissen en de belofte van dit kabinet dat
dit niet zou gebeuren deze winter? (Kamerstuk 36 200, nr. 19; Kamerstuk 36 200, nr. 77.)

Antwoord 2

Hoewel ik individuele signalen niet kan beoordelen, bevestigen die wat mij betreft
de noodzaak om de bescherming deze winter te versterken en daarmee invulling te geven
aan het verzoek van uw Kamer. De verruimde bescherming voor deze winterperiode is
op 26 oktober ingegaan met de wijziging van de Regeling afsluitbeleid kleinverbruikers
elektriciteit en gas en de Warmteregeling. Aan de wijziging van deze ministeriele
regelingen is aan de meest betrokken partijen ook de gelegenheid geboden om hun reactie
op de voorgestelde wijziging te geven. Daarmee is deze wijziging met de nodige spoed
en zorgvuldigheid zo goed en zo snel mogelijk ingevoerd. De regeling verplicht leveranciers
om voor afnemers die eerder zijn afgesloten op hun verzoek een passende betalingsregeling
aan te bieden zodat zij weer her-aangesloten kunnen worden.

Vraag 3

Heeft u of toezichthouder Autoriteit Consument en Markt (ACM) signalen van afsluitingen
ook ontvangen?

Antwoord 3

Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 1 sta ik in nauw contact met de netbeheerders
om inzicht in het aantal signalen te houden. Het is aan de ACM om toezicht te houden
op de naleving van de voorschriften uit de Regeling afsluitbeleid kleinverbruikers
elektriciteit en gas en de Warmteregeling. De ACM kan als onafhankelijke toezichthouder
op basis van de signalen die zij hierover ontvangt gericht informatie opvragen bij
leveranciers en onderzoek uitvoeren. Naast de ACM spelen de Geschillencommissie Energie
en de civiele rechter een belangrijke rol. De ACM beboet de overtredingen van leveranciers.
Individuele procedures van klanten lopen via de Geschillencommissie Energie of de
rechter.

Vraag 4

Erkent u dat deze afsluitingen vanwege het niet kunnen betalen van het termijnbedrag
ingaat tegen de motie-Hermans/Marijnissen en het geformuleerde beleid?

Antwoord 4

Uiteraard is de inzet van de aangescherpte regeling om afsluiten deze winter te voorkomen.
Daartoe wordt een verdergaande inspanning verplicht gesteld om in contact te treden
met de afnemer en dat er in zulke gevallen er een passende betalingsregeling wordt
aangeboden door de leverancier aan de afnemer. Er kan niet worden afgesloten als er
contact is tussen leverancier en kleinverbruiker over het voorkomen en beëindigen
van de betalingsproblemen. ACM ziet toe op de naleving van de regeling. Ik zal de
ACM vragen om mij hier actief over te informeren.

Vraag 5

Op welke wijze is de norm het «moedwillig weigeren van iedere vorm van contact waardoor
de totstandkoming van een redelijke betalingsregeling onmogelijk is» voldoende om
te voorkomen dat energieleveranciers mensen te snel afsluiten? Waarom is deze norm
in de brief terecht gekomen, terwijl de motie-Hermans/Marijnissen veel strikter is?

Antwoord 5

De bewijslast voor het leggen van contact en het aanbieden van een redelijke en passende
betalingsregeling komen in de aangescherpte regeling bij de leverancier te liggen
(zie antwoord op vraag 6). Alleen als de leverancier zich tot het uiterste heeft ingespannen
om in contact te treden met de klant teneinde een betalingsregeling aan te bieden,
maar dit op geen enkele wijze mogelijk blijkt, behoudt de leverancier nog het recht
om af te sluiten. Hiermee wordt invulling gegeven aan het verzoek in de motie om deze
winter enkel afsluiting toe te staan bij aantoonbaar misbruik, fraude of veiligheidsrisico's.

Vraag 6

Welke concrete stappen moeten leveranciers verplicht zetten om afsluitingen te voorkomen?
Hoe ziet het toezicht hierop eruit? Is dat naar uw mening sluitend genoeg?

Antwoord 6

Naast de stappen die de leverancier op grond van de bestaande regeling al moet zetten
voordat er tot afsluiting over gegaan mag worden wordt met de voorgestelde wijziging
van de regeling de leverancier ten eerste verplicht om ten minste driemaal een schriftelijke
herinnering te sturen met een tussentijdse periode van 14 dagen en daarbij te wijzen
op de mogelijkheid om een betalingsregeling te treffen. De leverancier moet zich daarnaast
tot het uiterste inspannen om, zo nodig herhaaldelijk en via diverse communicatiekanalen,
in persoonlijk contact te treden met de kleinverbruiker. Daarbij moet de leverancier
een redelijke en passende betalingsregeling aanbieden waarbij niet verplicht mag worden
om de opgelopen betalingsachterstand volledig in te lossen vóór 1 april 2023. Onderdeel
van het contact is dat de energieleverancier de mogelijkheden voor financiële ondersteuning
bij verschillende instanties onder de aandacht brengt, waaronder een beroep op financiële
hulp via bijvoorbeeld Geldfit of andere (overheids)instanties. Zo lang er sprake is
van dergelijk contact wordt er niet afgesloten. Ook blijft de bestaande bescherming
voor de kwetsbare consument gelden. De bestaande bescherming die nu al het gehele
jaar geldt bij ernstige gezondheidsrisico’s of wanneer de (klein)verbruiker een aanvraag
tot schuldhulpverlening heeft ingediend blijft onverkort van kracht.

Vraag 7

Bent u bereid een meldplicht in te stellen voor leveranciers om afsluitingen te melden
inclusief de reden van afsluiting, ten einde toezicht mogelijk te maken? Zo neen,
waarom niet?

Antwoord 7

Voor het toezicht op deze regelgeving is het naar verwachting niet nodig om een dergelijke
meldplicht voor leveranciers in te stellen. Hiervoor ontbreekt bovendien een wettelijke
grondslag. In de huidige vorm van toezicht kan de ACM wel gericht een informatieverzoek
indienen, waar de leverancier verplicht is om gehoor aan te geven. Ook de ontvangst
van klachten geeft aanleiding voor de ACM om op te treden. Ik verwacht van zowel de
leveranciers als de ACM dat zij zich maximaal inspannen deze winterperiode. Zie ook
het antwoord op vraag 3.

Vraag 8

Waarom is gekozen om de extra maatregelen ter voorkoming van het afsluiten maar tot
1 april 2023 te laten gelden, in tegenstelling tot het prijsplafond wat voor heel
2023 is? Bent u bereid deze extra maatregelen geheel 2023 te laten gelden?

Antwoord 8

Er is gekozen om aan te sluiten bij de bestaande periode waarin de verzwaarde bescherming
tegen afsluiten geldt. Het is gewenst om te voorkomen dat in deze uitzonderlijke omstandigheden
(klein)verbruikers deze winter worden afgesloten van hun energievoorziening door tijdelijke
betalingsproblemen. De verwachting van dit kabinet is dat de diverse kabinetsmaatregelen
aangekondigd op Prinsjesdag door de Minister van Financiën gericht op de koopkracht
en het prijsplafond in de loop van de winter hun effect gaan krijgen (Kamerstuk 36 200, nr. 1). Op dit moment zie ik daarom niet de noodzaak deze maatregel voor geheel 2023 in
te voeren.

Vraag 9

Heeft het Ministerie contact gehad met de ACM om, in lijn met het beleid van het prijsplafond,
te voorkomen dat huishoudens worden afgesloten?

Antwoord 9

Ja, ik sta in nauw contact met ACM en de maatregelen zijn in samenhang bedoeld om
afsluitingen te voorkomen. De ACM heeft ook zoals gebruikelijk een Uitvoering en Handhavingstoets
(UHT) uitgevoerd die gelijktijdig met de regeling wordt gepubliceerd. Zie ook de antwoorden
op vragen 4 en 6.

Vraag 10

Heeft u iets gedaan voor de mensen die zijn afgesloten vóór de uitspraken van het
kabinet over huisafsluitingen en de aangenomen motie-Hermans/Marijnissen? Zo nee,
bent u bereid om dit te doen?

Antwoord 10

Ja, de regeling bevat ook een uitbreiding van de plicht tot heraansluiting van kleinverbruikers
die al eerder de rekening niet konden betalen en om die reden op het moment van inwerkingtreding
van de wijziging van deze regeling reeds zijn afgesloten. Gelet op het doel van de
regeling is er geen rechtvaardiging om onderscheid te maken naar het moment waarop
de betalingsproblemen zijn ontstaan. Hiervoor is in de concept regeling opgenomen
dat de leverancier of netbeheerder aan de kleinverbruiker die wegens wanbetaling is
afgesloten, op diens verzoek, een aanbod moet doen tot het treffen van een betalingsregeling
en de levering en het transport moet hervatten indien de kleinverbruiker met hem in
contact treedt over dit aanbod.

Vraag 11

Erkent u dat energie een levensbehoefte is en dat de regering er zorg voor moet dragen
dat iedereen hier toegang toe heeft?

Antwoord 11

Ja, de regeling heeft als doel consumenten daarom te beschermen en de toegang tot
deze eerste levensbehoeften met zoveel mogelijk waarborgen te omkleden.

Vraag 12

Deelt u de mening dat de huidige marktomstandigheden getuigen van een «abnormale»
situatie, en dat daarom ruimhartig gekeken moet worden naar het voorkomen van het
afsluiten van huishoudens?

Antwoord 12

Ja. Daarom neemt het kabinet ook naast het verruimen van de bescherming tegen afsluiten
ook in parallel vergaande maatregelen om de koopkracht te versterken, stelt het kabinet
een prijsplafond in als directe compensatie voor de stijgende energieprijzen en wordt
gekeken naar aanvullende ondersteuning, bijvoorbeeld op het gebied van schuldhulpverlening
en energiebesparing. Deze maatregelen zijn complementair aan elkaar. In aanvulling
op deze maatregelen wordt de bescherming binnen de afsluitregeling verruimd om te
voorkomen dat in deze uitzonderlijke omstandigheden (klein)verbruikers deze winter
worden afgesloten van hun energievoorziening door tijdelijke betalingsproblemen.