Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Dassen en Maatoug over het bericht 'Brussel duldt geen inmenging in besteding coronamiljarden'

Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 10 oktober 2022).

Vraag 1

Ondersteunt u de uitspraak van de Europese Commissie dat openbaarmaking van documenten
over de gesprekken tussen het Nederlandse kabinet en de Europese Commissie vanaf januari
2021 – waaronder de «informele» gesprekken – het besluitvormingsproces zou ondermijnen?
Graag een toelichting.1

Antwoord 1

Ik heb geen inzicht in de documenten die de Europese Commissie ten aanzien van deze
gesprekken in haar bezit heeft en kan daar dus geen oordeel over vellen. Voor wat
betreft de documenten over de gesprekken tussen het Nederlandse kabinet en de Europese
Commissie voor deze periode die in ons bezit zijn, ben ik van mening dat openbaarmaking
van deze documenten het besluitvormingsproces rondom de goedkeuring van het Nederlandse
plan niet langer ondermijnt.

Voor het openbaar maken van de documenten van de gesprekken na 1 januari 2022, zal
per document bezien moeten worden welke delen hiervan openbaar gemaakt kunnen worden.
Bij openbaarmaking geldt dat dit zorgvuldig moet gebeuren en dat mogelijk derden om
zienswijzen gevraagd zullen moeten worden.

Vraag 2

Ondersteunt u de uitspraak dat openbaarmaking van de verslagen van de «informele»
gesprekken met de Europese Commissie het beoordelingsproces – of het besluitvormingsproces
– zou ondermijnen?

Antwoord 2

Zie het antwoord op vraag 1.

Vraag 3

Kunt u aangeven wat u verstaat onder «het besluitvormingsproces»? Van wanneer tot
wanneer (welke fasen) loopt dit proces volgens u?

Antwoord 3

Het nationale besluitvormingsproces over het opstellen van het Nederlandse HVP is
begonnen met de gesprekken over het coalitieakkoord. Voorafgaand aan dit akkoord is
op 1 november 2021 de ambtelijke inventarisatie van mogelijk geschikte maatregelen
voor een HVP met uw Kamer gedeeld.2 Het HVP is uiteindelijk gevormd uit een selectie van reeds bestaande maatregelen
en nieuwe maatregelen uit het coalitieakkoord.

Het informele afstemmingsproces met de Europese Commissie over het uiteindelijke HVP
is gestart toen de programmadirectie bij het Ministerie van Financiën begonnen is
met het uitwerken van mogelijk geschikte maatregelen in het coalitieakkoord. Het moment
dat het kabinet de eerste conceptversie van het HVP met uw Kamer en de Europese Commissie
heeft gedeeld, was het eerste moment dat er een integraal conceptplan lag.3

De informele weging van het geheel aan maatregelen door de Europese Commissie kon
pas starten nadat wij dit eerste concept deelden.4 De Commissie heeft in haar correspondentie op ambtelijk niveau voorts aangegeven
dat zij individuele maatregelen alleen in samenhang met alle andere maatregelen kon
beoordelen, dat de suggesties die zij ambtelijk met ons deelden van technische aard
waren en niet de formele positie van de Europese Commissie inhielden. Er is ook een
tweede conceptplan gedeeld met uw kamer en de Europese Commissie.5 Op basis van deze beide concepten heeft de Europese Commissie technische suggesties
gegeven zodat het Nederlandse HVP zou kunnen voldoen aan de vereisten zoals vastgelegd
in de verordening voor de Herstel- en Veerkracht Faciliteit.6

Het formele besluitvormingsproces over de beoordeling van het Nederlandse HVP is wat
het kabinet betreft gestart na indiening van het definitief herstel- en veerkrachtplan,
op 8 juli jongstleden.7 Na de indiening, is op basis van artikel 19 lid 1 van de HVF verordening de formele
beoordelingsperiode van de Europese Commissie gestart. Gedurende deze periode heeft
de Europese Commissie verduidelijkingsvragen gesteld. Na beantwoording en het adresseren
van deze vragen, heeft de Europese Commissie op 8 september jl. het voorstel voor
een Raadsuitvoeringsbesluit gepubliceerd.8 Dit uitvoeringsbesluit stond geagendeerd voor de Ecofinraad van 4 oktober jongstleden.
Na goedkeuring van het Raadsuitvoeringsbesluit door de lidstaten, starten de gesprekken
over de operationele regelingen en zal de financieringsovereenkomst tussen Nederland
en de Europese Commissie moeten worden getekend.

Om tot de maatregelen in het HVP te komen hebben wij naast de Europese Commissie ook
uw Kamer, de medeoverheden en het maatschappelijk middenveld geconsulteerd. Een beschrijving
van dit proces treft u in het HVP aan.9

Vraag 4

Valt de «intensieve dialoog tussen Commissie en kabinet» in aanloop naar de conceptstukken
volgens u onder het besluitvormingsproces? Zo ja, erkent u dat de Europese Commissie
en het kabinet verschillende interpretaties hebben van «het besluitvormingsproces»
omtrent het coronaherstelfonds? Graag een toelichting.

Antwoord 4

Er dient een onderscheid gemaakt te worden tussen het informeel en technisch toetsen
van beleidsopties en de formele indiening van het HVP door het kabinet. De formele
besluitvorming over de beoordeling van het HVP volgt uit de HVF verordening, geschied
op politiek niveau en bestaat o.a. uit de formele indiening van het HVP, de voorbereiding
van het voorstel voor een Raadsuitvoeringsbesluit door de Europese Commissie en besluitvorming
over het Raaduitvoeringsbesluit door de lidstaten van de Europese Unie tijdens de
Ecofinraad.

Na goedkeuring van het Raadsuitvoeringsbesluit door de lidstaten, starten de gesprekken
over de operationele regelingen en zal de financieringsovereenkomst tussen Nederland
en de Europese Commissie moeten worden getekend.

Vraag 5

Zo nee, hoe verklaart u het ogenschijnlijke verschil in interpretatie tussen het kabinet
en de Europese Commissie, waarbij de Commissie uitspreekt dat het besluitvormingsproces
al begint tijdens de «intensieve dialoog» tussen de Commissie en Nederland over conceptstukken?

Antwoord 5

Het is van belang een onderscheid te maken tussen het informele en technische afstemmingsproces
en het formele besluitvormingsproces voor het Nederlandse HVP. Hierbij dient rekening
gehouden te worden met het feit dat een herstelplan aan een stevig eisenpakket moet
voldoen op basis van de HVF-verordening en slechts integraal beoordeeld kan worden
door de Europese Commissie. Het informeel uitwisselen van ideeën over de technische
uitwerking van beleidsopties valt niet onder het formele besluitvormingsproces over
het Nederlandse HVP. Zie ook het antwoord op vraag 3.

Vraag 6

Kunt u de redenering geven achter de keuzes met betrekking tot de afweging welke documenten
al dan niet vrijgegeven konden worden door de Europese Commissie, volgend uit het
feit dat de Europese Commissie het kabinet geconsulteerd heeft over de vraag welke
documenten al dan niet openbaar gemaakt konden worden?

Antwoord 6

Ik kan niet voor de Europese Commissie spreken. Deze vraag kunt u het beste aan de
Europese Commissie stellen.

Vraag 7

Zo nee, bent u van mening dat het niet doen toekomen van deze gespreksverslagen mogelijk
bijdraagt aan de (schijn van) ondoorzichtigheid van het gehele proces rondom de totstandkoming
en goedkeuring van het Nederlandse coronaherstelplan? Graag een toelichting.

Antwoord 7

Nee. De totstandkoming en goedkeuring van het Nederlandse HVP heeft zich in de openbaarheid
voltrokken. Voorafgaand aan de indiening van de eerste conceptversie hebben mijn ambtenaren
de leden van uw Kamer een openbare technische briefing gegeven.10 Uw Kamer is gedurende het hele proces actief over alle processtappen geïnformeerd
en in de gelegenheid gesteld om aanwijzingen aan het kabinet te geven.11 Hier heeft uw Kamer ook gebruik van gemaakt.12

Hieruit blijkt dat ik dus in beginsel positief ten aanzien van het delen van beschikbare
informatie met uw Kamer en een transparant proces sta. Vandaar dat ik ook het verzoek
van het lid Dassen om te onderzoeken of de eindbegunstigden met een positieve grondhouding
in beraad heb. Zoals ik verder aangaf in het antwoord op vraag 1, geldt voor de stukken
over deze periode voor 1 januari 2022 die in ons bezit zijn, naar mijn mening niet
langer dat het openbaren van deze documenten het besluitvormingsproces over het Nederlandse
HVP zou ondermijnen. Voor de stukken uit de periode na deze datum, moet per document
bezien worden welke delen hiervan openbaar gemaakt kunnen worden. Mogelijk moeten
hiervoor derden om zienswijzen gevraagd worden. Zie verder ook het antwoord op vraag
3.

Vraag 8

Bent u van mening dat openbaarmaking van gespreksverslagen «negatieve effecten op
het economisch beleid van Nederland», zoals in het FTM-artikel wordt vermeld, (kunnen)
hebben? Zo ja, welke?

Antwoord 8

Zie het antwoord op vraag 1.

Vraag 9

Kunt u toelichten waarom openbaarmaking van de documenten in het geval van Duitsland
– waar openbaarmaking een feit is – geen of in relatief mindere mate negatieve effecten
op het economisch beleid van het land zouden hebben, terwijl dit wel het geval zou
zijn voor Nederland?

Antwoord 9

Ik kan niet voor de Europese Commissie of Duitsland spreken. Zie verder het antwoord
op vraag 1.

Vraag 10

Deelt u de mening dat de met de Europese Commissie in het voortraject besproken hervormingsplannen,
die ten grondslag liggen aan de nationale herstelplannen, tevens ter goedkeuring aan
het Parlement voorgelegd hadden moeten worden? Graag een toelichting.

Antwoord 10

De maatregelen voor het Nederlandse HVP zijn meerdere malen met uw Kamer gedeeld.
De in het voortraject besproken ambtelijke inventarisatie (hervormingsplannen) is
op 1 november 2021 met uw Kamer gedeeld, waarbij is aangegeven dat in het coalitieakkoord
besloten zou worden over de wijze waarop het Nederlandse HVP zou worden opgesteld.
Op 28 maart jl. heeft uw Kamer de eerste conceptversie ontvangen. Op 14 april jl.
is uw Kamer over de inhoud van dat concept technische gebriefd door mijn ambtenaren.
Op 10 mei jl. heeft er op verzoek van uw Kamer een plenair debat over het concept
herstelplan plaatsgevonden. Vervolgens heeft uw Kamer op 24 juni jl. de tweede conceptversie
ontvangen. Daarna is uw Kamer op 8 juli jl. geïnformeerd over de indiening van het
definitieve Nederlandse HVP. Tenslotte is uw Kamer op 8 september jl. geïnformeerd
over de inhoud van het Raadsuitvoeringsbesluit van de Europese Commissie.

Zie tevens het antwoord op vragen 3 en 7.

Vraag 11

Hebben Nederlandse ambtenaren in de ambtelijke informele voorronde concrete beleidsvoorstellen
met de Europese Commissie besproken? Zijn er daarbij door de ambtenaren voorstellen
voorgedragen die uiteindelijk niet in het Nederlandse herstelplan zijn opgenomen?

Antwoord 11

Ja. Op basis van de maatregelen in het coalitieakkoord hebben er technische gesprekken
met de Europese Commissie plaatsgevonden over welke maatregelen zouden kunnen voldoen
aan de eisen in de verordening. De maatregelen uit het coalitieakkoord die uiteindelijk
die niet in het Nederlandse HVP terecht zijn gekomen vormen nog steeds onderdeel van
het coalitieakkoord en het kabinet heeft zich als zodanig gecommitteerd aan de uitwerking
en uitvoering daarvan.

Vraag 12

Op welke termijn kunt u de informatie aangaande de begunstigden van de Nederlandse
coronaherstelmiljarden openbaar maken?

Antwoord 12

Zoals u weet liep er een onderzoek naar de juridische en praktische mogelijkheden
van het openbaar maken van de eindbegunstigden van het Nederlandse HVP. Het voornemen
is de informatie over deze begunstigden na goedkeuring van ieder betalingsverzoek
door de Raad openbaar te maken. Meer informatie hierover treft u in de bijlage van
de Kamerbrief «Goedkeuring raaduitvoeringsbesluit voor het Nederlandse Herstel- en
Veerkrachtplan». Deze brief is op 7 oktober 2022 aan uw Kamer verzonden.

Vraag 13

Welke lessen trekt u, terugkijkend op het gehele proces ten aanzien van de Recovery
and Resilience Facility (RRF), in het kader van transparantie en controle? Wat stelt
u concreet voor – al dan niet richting de Commissie – om de zorgen rondom het gebrek
aan transparantie over het proces en de controle op de doelmatigheid van de besteding
van de miljarden weg te nemen, dan wel te verminderen?

Antwoord 13

Zoals u weet heeft Nederland transparantie hoog in het vaandel. Ik heb daar ook invulling
aan gegeven in het nationale proces voor de totstandkoming van het Nederlandse HVP,
zie daarvoor het antwoord op vraag 10.

Ook de komende periode zullen wij ons in de daar toe geëigende Europese gremia blijven
inspannen om erop te blijven toezien dat de mijlpalen en doelstellingen die de lidstaten
hebben geformuleerd in hun herstelplannen, ook worden behaald.

Ik sta uiteraard open voor goede suggesties van uw Kamer hoe wij dit binnen Europa
verder zouden kunnen verbeteren. Voorts wil ik onderstrepen dat ik vertrouwen heb
in onze nationale en Europese instanties die zich specifiek bezighouden met de controle
op de doelmatigheid van de besteding van de beschikbare middelen.