Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over justitiële dwalingen en de reactie daarop

Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 10 oktober 2022). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 65.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van de uitspraak van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden waarin
een justitiële dwaling is vastgesteld? Wat is daarop uw reactie?1

Antwoord 1

Ja, het is zeer te betreuren dat hij, naar nu is gebleken, ten onrechte is veroordeeld
en een jarenlange tbs met dwangverpleging heeft moeten ondergaan. Tegelijkertijd ben
ik blij dat er na een lange periode van onzekerheid nu zekerheid is gekomen voor de
gewezen verdachte in deze zaak.

Iedere justitiële dwaling is er wat mij betreft een te veel. Onterechte veroordelingen
hebben niet alleen zeer ingrijpende gevolgen voor de direct betrokken personen, maar
zijn ook schadelijk voor het vertrouwen van burgers in de rechtsbescherming die een
rechtstaat aan haar burgers wordt geacht te bieden.

Vraag 2

Hoe vindt u dat de afhandeling van justitiële dwalingen gaat?

Antwoord 2

De huidige wettelijke regeling van de herziening ten voordele voorziet in een zorgvuldige
en solide procedure die aan veroordeelden de mogelijkheid biedt hun zaak aan herziening
te laten onderwerpen indien zij menen ten onrechte te zijn veroordeeld. De huidige
regeling van de herziening ten voordele is in 2018 geëvalueerd.2 In die evaluatie is geconcludeerd dat met de huidige regeling een goede balans is
ontstaan tussen aan de ene kant rechtsbescherming voor degene die meent ten onrechte
te zijn veroordeeld, en aan de andere kant de rechtszekerheid die erbij gebaat is
dat er op een gegeven moment een einde komt aan een strafzaak.

Daarnaast is het van belang dat er na een onterechte veroordeling rehabilitatie plaatsvindt
en goede nazorg wordt geregeld voor de betrokkene. Zoals in de brief van 4 oktober
20173 van de toenmalige Minister van Justitie en Veiligheid aan uw Kamer is aangegeven,
hoort daarbij niet alleen het maken van excuses aan de betrokkenen, maar ook het herstel
van de geleden materiële en immateriële schade, alsmede ondersteuning bij de terugkeer
in de samenleving.

Vraag 3

Kunt u zich de verontwaardiging van de advocaat van de verdachte zoals die in het
artikel omschreven is voorstellen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 3

Een onterechte veroordeling heeft grote gevolgen voor de betrokkene en zijn naasten
en kan niet alleen bij de betrokkene tot verontwaardiging leiden, maar bij de hele
samenleving. Zoals ik in antwoord op de eerste vraag heb aangegeven is het zeer te
betreuren dat de betrokkene in deze zaak, naar nu is gebleken, ten onrechte is veroordeeld.
Hij is onderworpen aan opsporing en vervolging, terwijl hij tegelijkertijd het verlies
van zijn levenspartner moest verwerken.

Vraag 4

Vindt u ook dat – nu vaststaat dat er een justitiële dwaling is – excuses aan de ten
onrechte veroordeelde gemaakt moeten worden? Bent u daar ook zelf toe bereid als Minister
voor Rechtsbescherming nu vaststaat dat de verdachte ten onrechte is veroordeeld?
Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 4

Zowel het OM, de rechtbank Oost-Brabant als het gerechtshof ’s-Hertogenbosch hebben
in deze zaak kort na herziening excuses aangeboden aan de betrokkene. Het OM heeft
aangegeven met de betrokkene en zijn advocaat in gesprek te gaan om te bespreken hoe
de rehabilitatie verder vormgegeven kan worden. Dat is belangrijk omdat het aanbieden
van excuses een eerste stap is naar volledige rehabilitatie van de betrokkene. De
vervolgstappen in het proces van rehabilitatie kunnen zijn het vergoeden van de geleden
materiële en immateriële schade en het bieden van nazorg om de spoedige terugkeer
van de betrokkene in de samenleving te bevorderen. Daarom is het primair aan de direct
bij de strafzaak betrokken organisaties om excuses aan te bieden. Ik ben blij dat
in deze zaak dat ook is gebeurd en ik hoop dat dit behulpzaam is voor het verdere
verloop van het rehabilitatieproces.

Vraag 5

Maakt u zich ook zorgen over het feit dat dit al de zoveelste justitiële dwaling is
die is vastgesteld? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Iedere justitiële dwaling is er een te veel. Onterechte veroordelingen hebben niet
alleen zeer ingrijpende gevolgen voor de direct betrokken personen, maar zijn ook
schadelijk voor het vertrouwen van burgers in de rechtsbescherming die een rechtstaat
aan haar burgers wordt geacht bieden.

De inzet van alle in de strafrechtspleging betrokken actoren is er daarom op gericht
de kans op onterechte veroordelingen te minimaliseren. Hier is ook expliciete aandacht
voor in de opleiding voor rechercheurs, rechters en officieren van justitie.

Gelukkig komen justitiële dwalingen slechts zeer zelden voor. De kwaliteit van de
Nederlandse strafrechtspleging is – ook internationaal beschouwd – hoog. Opsporing,
vervolging en berechting van strafbare feiten vindt plaats met uiterst grote zorgvuldigheid.

Hoezeer deze en eerdere justitiële dwalingen ook te betreuren zijn, geven deze daarom
geen aanleiding tot zorg over de Nederlandse strafrechtspleging in algemene zin. Wel
is het van belang lering te trekken uit deze zaken, zodat nieuwe justitiële dwalingen
zoveel mogelijk worden voorkomen.

Onderhavige zaak speelde in de periode voor de Schiedammerparkmoordzaak. Naar aanleiding
van deze laatste zaak is het Programma Versterking Opsporing en Vervolging opgezet,
met het doel om tunnelvisie en fouten in de opsporing en vervolging zoveel mogelijk
te beperken.

Vraag 6

Grijpt u deze uitspraak aan om de hoge drempel voor herzieningen tegen het licht te
houden, zoals bijvoorbeeld het novum-criterium, zoals al eerder bepleit? Zo nee, waarom
niet?4

Antwoord 6

In de brief van 6 april 2020 van mijn ambtsvoorganger aan uw Kamer is uiteengezet
waarom er geen aanleiding is het novumbegrip te verruimen.5 Onderhavige uitspraak geeft mij geen aanleiding dat standpunt te wijzigen. Voor een
uitgebreide motivering van dat standpunt verwijs ik naar de bedoelde brief.