Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Thijssen over het bericht ‘Klanten van budget Energie geschokt door prijsverhoging van honderden euro’s per maand’

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 30 september 2022).

Vraag 1

Kent u het bericht «Klanten van Budget Energie geschokt door prijsverhoging van honderden
euro’s per maand»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Is het voor energieleveranciers toegestaan om het voorschotbedrag meer te laten stijgen
dan de energietarieven die klanten moeten betalen?

Antwoord 2

Het energieverbruik van consumenten is niet over het hele jaar gelijk. In de winter
is dit vanzelfsprekend veel hoger dan in de zomer. Om ervoor te zorgen dat de energierekening
in de wintermaanden niet onbetaalbaar wordt, omdat het werkelijke verbruik per maand
in rekening wordt gebracht, berekent de energieleverancier voor de consument een voorschotbedrag.
Het voorschotbedrag is gebaseerd op het geschat jaarverbruik gedeeld door twaalf termijnen
en maakt deel uit van de energieovereenkomst die de consument met de leverancier sluit.

Bij het berekenen van het termijnbedrag kan de leverancier rekening houden met de
hoogte van de energieprijs. Wordt de energie duurder, dan kan daar rekening mee worden
gehouden. Als de prijzen van energie sneller stijgen dan verwacht, kan het termijnbedrag
tussendoor worden verhoogd. Bij de overeenkomst wordt het voorschotbedrag afgesproken
en wordt ook afgesproken hoe hiermee om wordt gegaan in de loop van de overeenkomst
(via algemene voorwaarden en productvoorwaarden). Voorschotbedragen moeten zo goed
mogelijk aansluiten op het eindbedrag op de jaarnota. Het doel daarvan is om klanten
bij de (jaar)afrekening zo min mogelijk bij -of terug te laten betalen.

Als bij de jaarrekening blijkt dat het energieverbruik anders is geweest dan waarvan
het voorschotbedrag is uitgegaan zal de ene leverancier bij stijgende tarieven een
(dringend) advies geven om het voorschotbedrag te verhogen/verlagen of een bepaald
minimum vaststellen, terwijl een andere leverancier ervoor kiest om actief het voorschot
te managen. Een klant kan een advies overnemen of laten vallen. Als een klant zijn
voorschotbedrag structureel te laag vaststelt, dan volgt iedere maand zo’n advies.

Budget Energie heeft de verhogingen van de voorschotbedragen zo berekend dat de inschatting
is dat de klanten bij de jaarnota niets hoeven bij te betalen. In het geval van Budget
Energie gaat het om variabele contracten met maandelijkse prijswijzigingen. Het ligt
dan in de rede dat ook het voorschotbedrag mee wijzigt (in dit geval naar boven als
de prijzen stijgen).

Vraag 3

Zijn er meer energieleveranciers die dit doen?

Antwoord 3

Zoals in het antwoord op vraag 2 is aangegeven, is het bepalen van het voorschotbedrag
iets dat tussen de consument en de leverancier tot stand komt met als doel bij de
eindafrekening niets bij of terug te laten betalen. Wanneer de energieleverancier
is overgegaan tot een verhoging of verlaging van het termijnbedrag en de consument
is het hier niet mee eens, dan kan de consument aan de energieleverancier vragen om
het termijnbedrag aan te passen.

Ook wanneer de consument verwacht dat de jaarrekening lager zal uitvallen, kan de
consument een dergelijk verzoek indienen bij de energieleverancier. Dit houdt echter
niet in dat de energieleverancier ook aan het verzoek moet voldoen, dit is geen wettelijke
verplichting. Mocht de consument het niet eens zijn met het besluit van de energieleverancier
om het termijnbedrag niet aan te passen, dan kan de consument bezwaar indienen. De
energieleverancier moet in dat geval binnen vier weken een besluit nemen en de consument
hoeft gedurende deze periode niet te betalen. Wanneer de consument een geschil heeft
met de energieleverancier en zij er samen niet uitkomen, dan kan de consument een
melding van het geschil doen bij ACM ConsuWijzer.

Vraag 4

Bent u het ermee eens dat het kwalijk is als klanten hierdoor een onnodig hoge voorschot
betalen, zeker gezien de betalingsproblemen waar vele huishoudens in verkeren?

Antwoord 4

Zoals aangegeven, is het bij het vaststellen van het voorschotbedrag altijd de bedoeling
dat klanten bij de eindafrekening niet hoeven bij te betalen dan wel geld terugontvangen.
Het termijnbedrag is niet meer dan een voorschot op de jaarafrekening. Het is niet
de bedoeling dat de bedragen structureel te hoog of te laag worden vastgesteld. Indien
klanten denken dat deze structureel te hoog worden vastgesteld, kunnen klanten zich
wenden tot hun energieleverancier of een melding van het probleem doen bij ACM ConsuWijzer.

Vraag 5

Klopt het dat klanten die een onnodig hoge voorschot betalen hun geld kwijt zijn als
de energieleverancier omvalt?

Antwoord 5

Dit is afhankelijk van de hoogte van de faillissementsboedel, maar dit zal doorgaans
wel het geval zijn (mits er meer aan voorschotbedragen betaald is dan dat er energie
verbruikt is, dit hoeft niet altijd het geval te zijn). De financiële gevolgen vloeien
voort uit het wettelijk systeem van faillissementen. De volgorde van uitbetaling van
vorderingen aan schuldeisers is wettelijk bepaald. Het uitgangspunt in het Burgerlijk
Wetboek is de «paritas creditorum». Dat betekent dat alle schuldeisers in beginsel
hetzelfde recht hebben op een gelijke vergoeding uit de netto opbrengst van de boedel,
naar evenredigheid van hun vordering, tenzij de wet iets anders heeft geregeld, bijvoorbeeld
door een bepaalde schuld voorrang te geven. Een consument is volgens de wet een «concurrent
schuldeiser». Concurrente schuldeisers worden uitbetaald nadat onder meer de boedelvorderingen
(bv. salariskosten van curator, taxatiekosten), zekerheidsgerechtigde schuldeisers
(pand- en hypotheekhouders) en vorderingen van schuldeisers met preferente vorderingen
zoals de Belastingdienst, zijn betaald. Consumenten krijgen betaald naar verhouding
van de omvang van hun openstaande vordering bij hun failliete leverancier. Deze regels
gelden bij een faillissement van een energiebedrijf maar ook bij een faillissement
van elk ander bedrijf.

Als de energieleverancier die failliet is gegaan de consument nog gelden schuldig
is, bijvoorbeeld te veel betaalde voorschotbedragen, dan zijn deze gelden onderdeel
van de failliete boedel. Afhankelijk van de hoogte van betaalde termijnbedragen, een
eventuele waarborgsom, de hoogte van het verbruik, het moment van de jaarafrekening
en het moment van het faillissement is het mogelijk dat de consument meer heeft betaald
dan voor het verbruik benodigd zou zijn geweest. Meerdere variabelen hebben hier invloed
op en daarom zullen er bij faillissementen altijd consumenten zijn die meer financieel
verlies lijden dan andere. Uiteindelijk is het de curator die bepaalt hoe de financiële
afhandeling wordt gedaan op basis van de Faillissementswet.

Vraag 6 en 7

Bent u in het licht van de enorme prijsstijgingen bereid om de Auroriteit Consument
& Markt (ACM) te vragen om frequent te kijken of dit soort stijgingen gerechtvaardigd
zijn?

Wat zijn de gevolgen voor energieleveranciers die buitenproportioneel hoge voorschotbedragen
vragen aan hun klanten? Bent u het ermee eens dat hier stevig tegen opgetreden moet
worden?

Antwoord 6 en 7

Zoals aangegeven, is het niet de bedoeling dat een klant aan het eind van het jaar
veel geld terug ontvangt en daarmee gedurende het jaar structureel te hoge voorschotbedragen
heeft betaald. Dit zal in de regel in strijd zijn met de voorwaarden die op het contract
van toepassing zijn. Indien daarin bepaald is dat het voorschotbedrag/termijnbedrag
berekend wordt op basis van het te verwachten energieverbruik en leveringstarief,
zal de energieleverancier in strijd met deze contractuele voorwaarden handelen als
hij buitenproportioneel hoge voorschotbedragen hanteert. Het is dan aan de klant de
leverancier aan te spreken op de naleving van zijn contractuele verplichtingen en
– indien dit niet het gewenste resultaat heeft – dit af te dwingen bij de rechter.
Als onafhankelijk toezichthouder is het aan de ACM om publiek toezicht op de markt
en gedragingen van marktpartijen te houden. Het is niet aan de ACM om naleving van
individuele afspraken over de hoogte van voorschotbedragen in private contracten tussen
leveranciers en hun klanten af te dwingen. De ACM geeft wel aan energieleveranciers
voorlichting en heeft onlangs via een nieuwsbrief actief opgeroepen om aandacht te
besteden aan de voorschotbedragen.

Daarnaast houd ik de ontwikkeling van de energieprijzen en de gevolgen daarvan voor
leveranciers en hun klanten met betrokken marktpartijen en de ACM in de gaten. Juist
ook in de huidige marktsituatie is een betaalbare energievoorziening van groot belang,
het kabinet werkt aan het blijven borgen hiervan. De afgelopen tijd heeft het kabinet
integraal naar de koopkrachtontwikkeling gekeken en daarbij de ontwikkeling van de
energieprijzen meengenomen. Het kabinet heeft daarbij in brede zin gekeken naar de
mogelijkheden om de koopkracht te ondersteunen van kwetsbare huishoudens. Kortheidshalve
verwijs ik u naar de Kamerbrief over aanvullende maatregelen energierekening (20 september
2022).

Vraag 8

Mogen energieleveranciers maandelijks het voorschotbedrag aanpassen? Zo ja, vindt
u dit ook onwenselijk gezien de onzekerheid die het met zich meebrengt?

Antwoord 8

Zoals in het antwoord op vraag 2 aangegeven, is het leveranciers toegestaan om bij
de berekening van de termijnbedragen rekening te houden met de hoogte van de energieprijs.
In het geval dat de energieprijzen stijgen, kan de leverancier de termijnbedragen
daar tussendoor op aanpassen. De voorschotbedragen kunnen maandelijks aangepast worden
als de prijzen maandelijks wijzigen in geval van variabele contracten. Als de voorschotbedragen
immers niet mee stijgen met de hogere prijzen, wordt de consument pas aan het eind
van het jaar met een hoge eindafrekening geconfronteerd. Dit zorgt ook voor onzekerheid
met daarbij het risico voor de consument het hoge bedrag niet op korte termijn te
kunnen betalen.