Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Hammelburg over misstanden binnen de United Nations Office for Project Services (UNOPS)

Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 27 september 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Hoe de VN Nederlands geld voor schone toiletten verkwistten»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u inzichtelijk maken hoeveel Nederlandse middelen, afkomstig van de begrotingen
van uw departementen of van andere departementen, er naar de United Nations Office
for Project Services (UNOPS) zijn gegaan ten behoeve van de uitvoer van projecten
voor het Water Supply and Sanitation Collaborative Council (WSSCC) of voor andere
projecten of fondsen?

Antwoord 2

In de afgelopen 10 jaar zijn vanuit het Ministerie van Buitenlandse Zaken 31 contracten
afgesloten met UNOPS, voor een totaalbedrag van EUR 123,5 miljoen. Aanvullende gegevens
over de Nederlandse projecten bij UNOPS kunt u vinden in het open data OS Portaal2.

Vraag 3

Naar aanleiding van welke conclusies in de samenvatting van het frauderapport hebt
u besloten om betalingen aan het WSSCC tijdelijk stop te zetten?

Antwoord 3

Er zijn geen betalingen aan WSSCC stopgezet. De laatste betaling aan UNOPS ten behoeve
van WSSCC was in december 2019 voor de uitvoering van activiteiten in de periode januari
t/m december 2020. WSSCC is per eind december 2020 opgehouden te bestaan.

Wel is in december 2020 de ondertekening van een arrangement met UNOPS ten behoeve
van het nieuwe Sanitation and Hygiene Fund (SHF) en de betaling van de eerste bijdrage daaraan aangehouden. Dit omdat Nederland
volledige openheid van UNOPS wilde aangaande onregelmatigheden die bij WSSCC waren
geconstateerd en aanvullende waarborgen eiste om de kans op dergelijke herhalingen
binnen SHF te minimaliseren. Nederland is pas overgegaan tot committering nadat UNOPS
voldoende vertrouwen had gegeven dat aan de gevraagde voorwaarden en waarborgen zou
worden voldaan.

Vraag 4

Op basis van welke informatie of conclusies heeft u na ontvangst van het gehele rapport
besloten om de stopgezette betalingen alsnog doorgang te laten vinden?

Antwoord 4

In juni 2021 had het ministerie op basis van de conclusies van de onafhankelijke interne
audit- en onderzoeksdienst van UNOPS en gesprekken die werden gevoerd met medewerkers
van deze dienst, voldoende vertrouwen in het beheer van het voorgestelde programma
en werd een nieuw arrangement met UNOPS voor SHF aangegaan. Aan dat arrangement werden
wel voorwaarden gesteld, zoals de toezending van het volledige onderzoeksrapport,
welke vertrouwelijk is, om volledig inzicht in de bevindingen te hebben. Hieraan heeft
UNOPS na het afsluiten van een Memorandum of Understanding met het ministerie vóór
de gestelde deadline voldaan.

Vraag 5

Hoe reflecteert u op het besluit om de VN-medewerker en zijn collega’s die werkzaam
waren bij het WSSCC en zich hebben gemeld als klokkenluider bij de ambtenaren van
uw ministerie niet te horen?

Antwoord 5

Klokkenluiders die zich melden bij Buitenlandse Zaken worden altijd gehoord. Iedere
melding wordt serieus genomen en opgevolgd. Het ministerie doet geen uitspraken over
specifieke gevallen, omdat deze gesprekken op vertrouwelijke basis plaatsvinden.

Vraag 6

Hoe reflecteert u op de conclusie van klokkenluider Mukesh Kapila dat binnen de organisatie
UNOPS sprake is van een gebrek aan toezicht op investeringen, due dilligence, compliance,
risicomanagement, scheiding der machten en leiderschap?

Antwoord 6

Sinds maart 2022 kwamen steeds meer serieuze, systemische problemen bij UNOPS aan
het licht. De Uitvoerende Raad, waarin Nederland dit jaar procesmatig een actieve
rol heeft als voorzitter, en de Executive Director a.i. van UNOPS hebben hier op gehandeld
om enerzijds meer duidelijkheid te krijgen over de situatie en anderzijds bestaande
risico’s zo veel mogelijk te mitigeren.

Nederland heeft, samen met andere lidstaten, een toezichthoudende rol ten aanzien
van het werk van VN organisaties als UNOPS en diens audit- en onderzoeksdienst (Internal Audit and Investigation Group – IAIG). Voor nu is het van belang dat alle feiten op tafel komen. De Uitvoerende
Raad van UNDP/UNFPA/UNOPS heeft hiertoe opdracht gegeven tot twee externe onderzoeken.
Deze twee externe onderzoeken naar UNOPS, over mogelijke misstanden bij het S3i-initiatief
en naar de interne controlesystemen en het management van UNOPS, moeten meer inzicht
gaan geven. Op basis hiervan, en los van deze onderzoeken, maakt Nederland, samen
met andere donoren, afspraken met UNOPS ter verbetering van de interne controle- en
toezichtmechanismen.

Vraag 7

Hoe reflecteert u op de conclusie van de New York Times dat er 22 miljoen dollar is
verdwenen bij UNOPS?3

Antwoord 7

In het United Nations Board of Auditors (UNBoA) Rapport over UNOPS4 uit 2021 zijn de betalingsproblemen rondom S3i gesignaleerd. UNBoA keurde het UNOPS
financieel jaarverslag wel goed. Tijdens de Uitvoerende Raad van september 2021 en
in de Vijfde Commissie van de 76e Algemene Vergadering is hier ook aandacht aan besteed.
Op dat moment waren er nog geen indicaties van systemische problemen binnen UNOPS
en gaf UNOPS aan dat betreffende zaken onder controle waren en dat aanbevelingen van
UNBoA opgevolgd zouden worden.

Vanaf maart 2022 werd steeds meer duidelijk dat er sprake was van serieuze problemen
bij UNOPS en is door Nederland als voorzitter van de Uitvoerende Raad om extra informatie
en helderheid gevraagd bij UNOPS en andere relevante VN onderdelen in voorbereiding
op de jaarlijkse vergadering in juni. Mede op aandringen van Nederland – in zowel
haar procesmatige voorzittersrol van de Uitvoerende Raad alsook als lidstaat, werd
daarom door de Uitvoerende Raad in juni stevig ingegrepen bij UNOPS. Er werd besloten
tot bevriezing van alle investeringsfondsen en -reserves, anders dan de operationele
reserve die noodzakelijk is voor het functioneren van UNOPS. Daarnaast werd onmiddellijke
actie van UNOPS geëist om eventueel verkeerd besteedde fondsen direct terug te vorderen
en een tweetal externe onderzoeken gelast naar enerzijds S3i en anderzijds UNOPS controlesystemen.
Sinds juni wordt door de VN juridische dienst (OLA) onderzocht hoe en hoeveel van
deze fondsen inderdaad teruggevorderd kunnen worden en lopen er meerdere onderzoeken
naar de achtergronden en oorzaken. Nederland hecht grote waarde aan accountability
en rechtvaardigheid en zal zich er dus voor blijven inzetten dat onrechtmatig besteedde
financiering teruggevorderd wordt en dat er passende sancties volgen voor de verantwoordelijken.

Vraag 8

Op basis van welke informatie heeft u besloten alle resterende betalingen aan UNOPS
te bevriezen en geen nieuwe contracten meer met UNOPS af te sluiten? Wanneer heeft
u dit besluit genomen?

Antwoord 8

De informatie die in de periode vanaf maart 2022 werd ontvangen vanuit UNOPS en van
andere betrokken VN-partijen, alsmede verdere ontwikkelingen zoals het aftreden van
de Executive Director van UNOPS op 8 mei, hebben tot grote zorgen over het functioneren
van UNOPS geleid bij Nederland en andere betrokkenen/partners.

Dit resulteerde in zeer vergaande ingrepen en gevraagde acties door de Uitvoerende
Raad van UNDP/UNFPA/UNOPS tijdens de jaarlijkse vergadering (6 t/m 10 juni j.l.).
Zo zijn investeringsreserves bij UNOPS bevroren, externe onderzoeken om misstanden
te onderzoeken afgedwongen en wordt op aandringen van Nederland de onafhankelijkheid
van de interne onderzoeksdienst en Ethics Office versterkt.

Op 30 juni 2022 werd, in het licht van datgene wat op dat moment bekend was en gegeven
de onzekerheden over de reikwijdte van de problemen, besloten om in de Nederlandse
samenwerking met UNOPS een tijdelijke betaalpauze in te gelasten en tevens een verzwaarde
procedure in te stellen voor het aangaan van nieuwe committeringen.

Vraag 9

Heeft u signalen om aan te nemen dat UNOPS Nederlandse middelen op een oneigenlijke
manier heeft uitgegeven?

Antwoord 9

Op dit moment hebben we geen indicaties dat Nederlandse middelen aan UNOPS op een
oneigenlijke manier zijn uitgegeven anders dan de middelen die betrokken zijn bij
de geconstateerde problemen rondom het S3i initiatief. Dat S3i initiatief is namelijk
gefinancierd uit de reserves van UNOPS, die zijn opgebouwd uit de onbestede management
tarieven welke door UNOPS voor haar werkzaamheden worden geïnd. De exacte herkomst
en opbouw van die reserves is niet eenvoudig herleidbaar tot individuele bijdrages
van lidstaten.

Vraag 10

Welke stappen neemt u om te voorkomen dat Nederlandse middelen in de toekomst door
UNOPS of andere VN-fondsen op een oneigenlijke manier worden uitgegeven?

Antwoord 10

Nederland en andere donoren en partners van UNOPS volgen de ontwikkelingen bij UNOPS
kritisch en nauwgezet en zetten de organisatie voortdurend aan om de zaken snel en
degelijk op orde te krijgen. Vanuit de procesrol als voorzitter van de Uitvoerende
Raad vraagt Nederland, sinds de ernst van de zaak duidelijk is geworden, regelmatig
updates van UNOPS voor de leden van de Uitvoerende Raad. Er heeft onder andere, voor
het eerst ooit, een gesloten bijeenkomst plaatsgevonden tussen de UNOPS controlediensten
en de Uitvoerende Raad, om zonder aanwezigheid van management open en eerlijk te spreken
over onafhankelijkheid, hervormingen en noodzakelijke verbeteringen. Zo zorgen we
ervoor dat alle partijen continue geïnformeerd blijven over de laatste ontwikkelingen,
inzichten en genomen acties. Het Nederlandse leiderschap in deze zaak als voorzitter
wordt breed gewaardeerd door de leden van de Uitvoerende Raad. Er zal onder Nederlands
voorzitterschap eind november bij uitzondering een speciale sessie van de Uitvoerende
Raad worden georganiseerd om de uitkomsten van de gevraagde externe onderzoeken te
bespreken.

Mogelijke vervolgstappen zet het ministerie op basis van feiten en onderzoek, daar
lopen we nu niet op vooruit. In afwachting van de onderzoeken en maatregelen die worden
genomen, heeft Nederland een tijdelijke betaalpauze ingelast en is er een verzwaarde
procedure voor het aangaan van nieuwe committeringen bij UNOPS.

Aanvullend is, mede op initiatief van Nederland, in september tijdens de Uitvoerende
Raad extra aandacht besteed aan en zijn relevante besluiten genomen op het terrein
van de toezicht- en controlestructuren van UNDP/UNFPA/UNOPS5, UN Women6 en UNICEF7 in hun respectievelijke Uitvoerende Raden. Met de besluiten die zijn aangenomen wordt
de informatievoorziening aan de Uitvoerende Raad in de toekomst beter, waardoor mogelijke
risico’s sneller kunnen worden aangepakt.