Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Staaij over het bericht ‘Onafhankelijk onderzoek naar uithuisplaatsing kinderen toeslagenouders tegengehouden’

Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 14 september 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Onafhankelijk onderzoek naar uithuisplaatsing kinderen
toeslagenouders tegengehouden»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat het beoogde onafhankelijke onderzoek naar de rol van schulden stil is
komen te liggen? Zo ja, wat is de reden daarvoor en wat kunt u betekenen om te zorgen
dat dit type onderzoek zo snel mogelijk voortgang kan hebben?

Antwoord 2

Het onderzoeksvoorstel van de Rijksuniversiteit Groningen bevat een stappenplan met
voorwaarden voordat het onderzoek zou kunnen starten. De rechtspraak voerde daarover
met de Rijksuniversiteit Groningen verkennende gesprekken. Er was nog geen onderzoek
gestart.

De Raad voor de Rechtspraak heeft een toelichting gegeven over hun keuze om niet samen
met de Rijksuniversiteit Groningen op te trekken.2 In de kern komt het erop neer dat een deel van de uithuisplaatsingen nog voorligt
bij de rechter omdat lopende uithuisplaatsingen jaarlijks opnieuw worden beoordeeld.
Daarom past het niet om door een derde partij onderzoek laten doen naar rechtbankdossiers.
Dit is pas mogelijk nadat de zaken afgesloten zijn.

Op dit moment zie ik geen aanleiding voor nog een onderzoek omdat het inspectieonderzoek
reeds loopt, er een onderzoekscommissie in voorbereiding is, en de Rechtspraak zelf
dossieronderzoek gaat doen.

Vraag 3

Bent u ook van mening dat een eigen onderzoek door de Raad voor de rechtspraak niet
in de weg staat aan een onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek op basis van andere
databronnen? Ziet u ook het voordeel dat door dit onafhankelijk onderzoek juist extra
inzicht ontstaat?

Antwoord 3

Ik deel de mening dat een eigen onderzoek door de Raad voor de Rechtspraak een onafhankelijk
wetenschappelijk onderzoek niet in de weg staat. In geval van onderzoek naar rechtbankdossiers
moet het wel gaan om rechtszaken die zijn afgerond. Onafhankelijk onderzoek naar het
verband tussen de toeslagenaffaire en uithuisplaatsingen krijgt vorm via het inspectieonderzoek
en de onderzoekscommissie.

Vraag 4

Op welke wijze voorziet u in onafhankelijk onderzoek naar de rol van schulden bij
uithuisplaatsingen op basis van alle relevante databronnen? Bent u bereid in overleg
te treden met de universiteit Groningen over het mogelijk maken van dit onderzoek?

Antwoord 4

Op dit moment zie ik geen aanleiding om nog een onderzoek te laten starten. De Inspectie
Justitie en Veiligheid (IJenV) bekijkt welke factoren, waaronder schuldenproblematiek,
een rol speelden bij het opleggen van een kinderbeschermingsmaatregel bij gedupeerde
gezinnen. Dit doet zij in het eerste (kwantitatieve) deelonderzoek, waarbij zij het
CBS heeft gevraagd gegevens uit diverse voor het onderzoek relevante databronnen,
zoals de Belastingdienst, de Basisregistratie Personen en gegevens over de jeugdbescherming
te verzamelen en te relateren aan het opleggen van een kinderbeschermingsmaatregel.
Daarnaast brengt de IJenV dit in kaart in het tweede (kwalitatieve) deelonderzoek,
waarbij zij op basis van dossiers en gesprekken met onder andere ouders en medewerkers
uit de jeugdbeschermingsketen in kaart brengt welke problematiek (waaronder schuldenproblematiek)
samenhingen met het opleggen van een kinderbeschermingsmaatregel. De Rechtspraak gaat
zelf dossieronderzoek doen. Dit onderzoek wordt begeleid door een externe commissie.

Vraag 5

Deelt u het gevoel van urgentie over de invloed die schulden kunnen hebben op gezinnen
gezien de huidige economische omstandigheden? Welke maatregelen treft u om te voorkomen
dat schulden de belangrijkste oorzaak zijn om in te grijpen in gezinnen?

Antwoord 5

Uithuisplaatsingen zijn altijd ingrijpend, voor ouders en voor het kind, en moeten
daarom zoveel mogelijk worden voorkomen. Enkel schuldenproblematiek is geen grond
voor een uithuisplaatsing. Gecertificeerde Instellingen of de Raad van de Kinderbescherming
kunnen tot een uithuisplaatsing verzoeken indien dit nodig is voor de veiligheid en
ontwikkeling van een kind. Uiteindelijk weegt een kinderrechter af of de uithuisplaatsing
noodzakelijk is. Er is geen indicatie dat schulden de belangrijkste oorzaak zijn om
in te grijpen in gezinnen.

De toenemende financiële problemen in gezinnen heeft de nadrukkelijke aandacht van
het kabinet en ook van gemeenten, die verantwoordelijk zijn voor schuldhulpverlening
en jeugdhulp.