Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Kent over het bericht dat de FNV uit de SER subcommissie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek is gestapt

Antwoord van Minister Van Gennip (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen 6 september
2022)

Vraag 1

Wat is uw reactie op het bericht dat de Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV) uit
de sociaaleconomische Raad (SER)-Commissie Grenswaarden is gestapt?1

Antwoord 1

Ik betreur het dat de FNV de SER subcommissie Grenswaarden Stoffen op de Werkplek
(GSW) heeft verlaten. Juist omdat ik het signaal van de FNV herken en onderschrijf.
Er zijn verbeteringen nodig in het functioneren van het stelsel tot vaststelling van
Arbogrenswaarden voor gevaarlijke stoffen en de naleving ervan door bedrijven. Ik
was al met de FNV, VNO-NCW MKB Nederland en de SER in gesprek over het doorvoeren
van verbeteringen. Ik had de implementatie hiervan graag in samenwerking met de FNV
gedaan en houd dan ook de deur open voor terugkeer van de FNV binnen de subcommissie.
Juist dan kunnen de krachten gebundeld worden met als doel het beschermen van de werknemers
tegen de blootstelling aan gevaarlijke stoffen op het werk.

Vraag 2

Wat is uw reactie op de constatering van de FNV dat veel bedrijven de absolute verbodswaarde
van een gevaarlijke stof meer zien als «een vage en vrijblijvende stip op de horizon»?

Antwoord 2

Bedrijven zijn verplicht om zich te houden aan wettelijke grenswaarden. Voor het werken
met kankerverwekkende en mutagene stoffen geldt dat de blootstelling bij de bron dient
te worden voorkomen. Wanneer dit niet kan dient de blootstelling te worden teruggebracht
tot een zo laag mogelijk niveau onder de grenswaarde. Dat geldt ook als de grenswaarde
is vastgesteld op het niveau van de verbodswaarde van de stof.

Deze generalisatie van de FNV doet geen recht aan de zeer grote diversiteit aan werkgevers
en de verschillen die er zijn wat betreft de omgang met grenswaarden. Wel is het zo
dat in het algemeen de naleving bij bedrijven nog steeds te laag is als het gaat om
Arboverplichtingen voor werkgevers ten aanzien van gevaarlijke stoffen. Nog teveel
werknemers worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen tijdens het werk. Werkgevers
moeten hun verantwoordelijkheid nemen en de Arboverplichtingen op gevaarlijke stoffen
beter gaan naleven. Werkgevers zijn dan aan zet om te zorgen dat zij de regels naleven
en hun medewerkers beschermen tegen gezondheidsrisico’s.

Het bevorderen van veilig werken met gevaarlijke stoffen is een speerpunt binnen het
Arbeidsomstandighedenbeleid. Ik zet mij dan ook in om de naleving te vergroten. Dit
is ook weergegeven in mijn brief aan de Tweede Kamer van 28 april 2022. Hierin heb
ik een overzicht gegeven van de stand van zaken in het beleid gericht op het terugdringen
van stoffengerelateerde beroepsziekten.2

Vraag 3

Klopt de bewering van de FNV dat de Nederlandse Arbeidsinspectie het minst van heel
Europa controleert op gevaarlijke stoffen?

Antwoord 3

Het is niet bekend waar de FNV dit op heeft gebaseerd. Deze bewering klopt niet.

Vraag 4

Hoeveel controles op gevaarlijke stoffen hebben er het afgelopen jaar plaatsgevonden?
Hoeveel overtredingen zijn daarbij geconstateerd?

Antwoord 4

De meerjarenrapportage van het programma BmGS van de NLA bevat een meerjarig overzicht
tot en met 2020. In aanvulling daarop zijn de volgende cijfers van de Arbeidsinspectie
relevant voor 2021.

Ruim 3000 werkgevers zijn gecontroleerd op gevaarlijke stoffen, bij circa 43% werd
handhaving ingezet. Dit betreft zowel initiële inspecties als herinspecties.

Bij initiële inspecties zijn de handhavingpercentages het hoogst en moest bij circa
2/3 deel van de werkgevers handhaving worden ingezet. De inspectieprojecten zijn gericht
op werksituaties met de hoogste risico’s op blootstelling. De focus ligt daarbij op
de kankerverwekkende, mutagene, reprotoxische en sensibiliserende (CMRS) stoffen.
Naast de initiële inspecties heeft de Arbeidsinspectie in 2021 bij ruim 300 werkgevers
opnieuw geïnspecteerd op blootstelling aan CMRS-stoffen. Bij 43% werden overtredingen
geconstateerd. In 2021 zijn daarnaast ruim 300 klachten en signalen onderzocht en
afgehandeld. Bij 59% van de geïnspecteerde werkgevers zijn overtredingen geconstateerd.

Naast de blootstelling aan de CMRS-stoffen richt het programma BmGS zich ook op de
blootstelling aan ioniserende straling. In totaal zijn in 2021 bij meer dan 150 werkgevers
initiële inspecties uitgevoerd en is bij 34% van de werkgevers gehandhaafd. Bij enkele
tientallen werkgevers zijn herinspecties uitgevoerd na eerder uitgevoerde initiële
inspecties. Bij die herinspecties werden nauwelijks overtredingen geconstateerd. In
het kader van het Besluit risico’s zware ongevallen zijn er ruim 400 BRZO bedrijven
gecontroleerd. Toezicht vindt plaats in samenwerking tussen omgevingsdiensten, veiligheidsregio
en arbeidsinspectie. Doel van de inspectie is om in meer dan 90% van de gezamenlijke
inspecties deel te nemen. In 2021 was dat in 97% van de gevallen. Het handhavingspercentage
is ruim 40% (beide cijfers zijn onderdeel van de vaste ICF tabel in begroting en jaarverslagen).
Naast deze BRZO controles zijn er in 2021 inspectieprojecten procesveiligheid ARBO
uitgevoerd bij ruim 100 werkgevers (die niet BRZO plichtig zijn), waarbij in 18% van
de gevallen werd gehandhaafd.

Naast de projecten vanuit het programma BmGS zijn er ook controles op blootstelling
uitgevoerd vanuit andere programma’s van de Arbeidsinspectie, zoals de sectorprogramma’s
Bouw en Infra, Agrarisch en groen, Industriële arbeid en Zorg. Verder is er een themaprogramma
Asbest dat ook inspecties uitvoert op het onderwerp gevaarlijke stoffen. In totaal
betreft het in 2021 (naast het BmGS programma) ruim 900 geïnspecteerde werkgevers.
Bij 35% waren er 1 of meer overtredingen en werd gehandhaafd.

Vraag 5

Hoe kijkt de Nederlandse Arbeidsinspectie zelf aan tegen hun controle- en opsporingsbeleid
rond gevaarlijke stoffen? Vindt de inspectie dat dit soort controles genoeg plaatsvinden?

Antwoord 5

De inspectie kijkt hier als volgt tegen aan. Het oogmerk van wet- en regelgeving is
dat naleving door werkgevers (en werknemers) voortkomt uit een geïnternaliseerde veiligheidscultuur
(kennis van en een zorgvuldige omgang met stoffen), niet dat naleving enkel via handhaving
moet worden bereikt.

Het toezicht op gezond en veilig werken met gevaarlijke stoffen is één van de speerpunten
en een prioritair onderwerp voor de Arbeidsinspectie. Met behulp van de extra middelen
uit het regeerakkoord in 2017 heeft de Arbeidsinspectie de capaciteit voor specifiek
dit toezicht flink uit kunnen breiden in het meerjarenplan 2019–2022.3 Over de voortgang en realisatie van deze uitbreidingen rapporteert de Arbeidsinspectie
periodiek, zoals in het jaarverslag 2021 van de Arbeidsinspectie.4 Hieruit blijkt dat de versterking van het toezicht op gevaarlijke stoffen op schema
ligt.

In de aanpak vindt continu doorontwikkeling plaats van het toezicht om het effect
ervan te maximaliseren. Het aantal controles en interventies is de afgelopen jaren
flink toegenomen, de aanpak wordt verder ontwikkeld om naleving te bevorderen. Verder
is het van belang de bestaande uitbreiding te voltooien en de voorgenomen uitbreiding
voor zogenoemd ARIE toezicht door te voeren. Een aanvullende uitbreidingsopgave gaat
het absorptievermogen van de NLA nu te boven.

Vraag 6

Waarom heeft u het laten gebeuren dat de FNV uit de SER-commissie is gestapt?

Antwoord 6

Op 20 mei 2021 heeft de FNV per brief haar zorgen geuit over de procedure voor het
vaststellen van wettelijke grenswaarden en een voorstel gedaan voor een nieuwe procedure.
Naar aanleiding van deze brief heeft mijn voorganger de SER verzocht de verbeteringen
voor het stelsel gezamenlijk verder uit te werken. Hierop heeft de SER GSW diverse
aanbevelingen voor verbeteringen gedaan. Gesprekken met de FNV, VNO-NCW MKB-Nederland,
SER, NLA en SZW over deze aanbevelingen liepen sinds december 2021. Alle partijen
zagen het belang in van verbeteringen.

Waar mogelijk heb ik de aanbevelingen direct overgenomen. Dit geldt bijvoorbeeld voor
het direct vaststellen van de verbodswaarde. In mijn brief van 28 april jl. heb ik
aan uw Kamer toegezegd dat meteen gestart wordt met uitvoering van deze aanbeveling.
Ook sta ik positief tegenover het instellen van een expertbureau binnen de SER GSW.
In de gesprekken met de partijen heb ik toegezegd dat mijn Ministerie de SER zal ondersteunen
bij de verdere uitwerking ervan. Verder is in verband met de aanbevelingen relevant
dat de resultaten van het project Haalbaarheidsonderzoek Nieuwe Stijl (HONS) mee genomen
dienen te worden in het doorvoeren van verbeteringen. Dit project is in SER-verband
gestart met subsidie vanuit SZW en de resultaten, die eind dit jaar verwacht worden,
dragen bij aan het verbeteren van het haalbaarheidsonderzoek.

De NLA heeft voorts aangegeven om in een vroeg stadium inzicht te zullen geven in
de programmering voor de komende jaren. Dit met het oog op het gebruiken van gegevens
en bevindingen van inspectieprojecten in een herbeoordelingstraject van een stof van
de SER GSW. Ik kan echter niet tegemoet komen aan de wens van de FNV om de SER aanwijzingen
aan de NLA te laten geven om specifieke stoffen te inspecteren. Het toezicht is risicogericht.
Een door de SER te beoordelen stof heeft niet noodzakelijkerwijs voor het toezicht
ook prioriteit. Meer principieel speelt hier dat aanwijzingen aan inspecties van derden
over hun werkwijze indruisen tegen de onafhankelijke positie van toezichthouders.
Maar uiteraard wordt alle informatie die bij de inspectie wordt aangeleverd serieus
gewogen.

Afgelopen april heb ik van de FNV per brief het ultimatum ontvangen. Hierin gaf de
FNV aan voor 1 juli 2022 uitsluitsel te willen over de introductie van een nieuwe
procedure voor de vaststelling van wettelijke grenswaarden en de stevige rol van de
NLA in dit dossier. Naar aanleiding van het ultimatum hebben er verschillende gesprekken
plaatsgevonden tussen de FNV, NLA en SZW. In deze overleggen zijn mijn toezeggingen
herhaald over de aanbevelingen die ik heb overgenomen, is aangegeven welke aanbevelingen
verder uitgewerkt dienen te worden en over welke informatie de NLA inzicht kan geven.

Ik heb mij tot het uiterste ingespannen om de FNV binnen de SER GSW te behouden en
ik betreur het vertrek van de FNV dan ook. Het is echter het besluit van de FNV zelf
om uit de SER GSW te stappen.

Vraag 7

Waarom neemt uw woordvoerder bij EenVandaag de FNV de maat door het stellen van ultimatums
af te wijzen?5 Hoe denkt u dat dit bevorderlijk is voor de snelle terugkeer van de FNV in de SER-commissie?

Antwoord 7

De uitleg door de woordvoerder was niet om de maat te nemen, maar toelichting te geven.
Zoals ik ook in mijn antwoord op vraag 1 heb aangegeven herken en onderschrijf ik
dat er verbeteringen in het stelsel nodig zijn.

Ik zal doorgaan met het doorvoeren van verbeteringen. Ik wil en zal de samenwerking
met de FNV blijven opzoeken. Juist dan kunnen de krachten gebundeld worden met als
doel het beschermen van de werknemers tegen de blootstelling aan gevaarlijke stoffen
op het werk.

Vraag 8

Welke gesprekken hebben er sinds het stellen van het ultimatum tussen uw Ministerie
en de FNV plaatsgevonden? Wat was de uitkomst daarvan?

Antwoord 8

De FNV heeft in mei 2021 zorgen geuit over de procedure voor het vaststellen van wettelijke
grenswaarden en een voorstel gedaan voor een nieuwe procedure. Naar aanleiding hiervan
liepen sinds december 2021 gesprekken met een speciaal daarvoor ingerichte werkgroep
bestaande uit leden van de SER, de NLA en SZW. Alle partijen zagen het belang in van
verbeteringen en men was hierover gezamenlijk nog in gesprek.

Vervolgens heb ik in april 2022 het ultimatum van de FNV ontvangen. Sinds dit ultimatum
van de FNV zijn er op meerdere niveaus gesprekken gevoerd, laatstelijk op 30 juni
2022 met mij. De uitkomsten van deze gesprekken worden weergegeven in het antwoord
op vraag 6.

Vraag 9

Was u zelf betrokken bij gesprekken over het ultimatum van de FNV? Zo nee, waarom
niet?

Antwoord 9

Ja, ik ben zelf regelmatig geïnformeerd over de gesprekken en de voortgang. Op 30 juni
2022 heb ik zelf een gesprek gehad met de FNV. Tijdens dit gesprek heb ik een dringend
beroep gedaan op de FNV om onderdeel te blijven van de SER GSW en betrokken te blijven
bij het uitwerken van verbeteringen. Juist omdat ik er geloof in heb dat we dit gezamenlijk
kunnen oplossen. De FNV is nodig om de zijde van de werknemers te vertegenwoordigen
bij het uitwerken van de verbeteringen.

Vraag 10

Hoe gaat u zich inzetten om de bezwaren van de FNV weg te nemen zodat zij weer zitting
zullen nemen in de SER-commissie Grenswaarden?

Antwoord 10

Op 19 juli 2022 heb ik per brief de SER om reactie gevraagd als het gaat om de gevolgen
van de nieuwe situatie, waarbij de FNV geen onderdeel meer is van de SER GSW. Op dit
moment wordt over de ontstane situatie gesproken tussen werkgevers en werknemerspartijen
in de Stichting van de Arbeid. Ik wil de reactie van de SER nu eerst afwachten zodat
ik die kan meenemen bij verdere besluitvorming over het vervolg.

Ik wil benadrukken dat ik gezamenlijk met de SER verder zal blijven werken aan het
doorvoeren van verbeteringen in het stelsel van grenswaarden. In de uitwerking van
de nieuwe Arbovisie naar een beleidsagenda zal ik ook expliciet aandacht besteden
aan verdere verbeteringen in het stelsel om de naleving op gevaarlijk stoffen te verbeteren.
Ik zie in de FNV een belangrijke medestander in het gevecht tegen schade door blootstelling
aan stoffen in het werk. Ik spreek dan ook de hoop uit dat we in het vervolgproces
weer gezamenlijk kunnen gaan optrekken.