Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over het bericht dat een jongerenwerker publiekelijk aan de schandpaal is genageld door de overheid zonder dat daar een veroordeling aan ten grondslag ligt

Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 26 augustus
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3653.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht over de kritiek van de rechter in de zaak waarbij
een jongerenwerker op basis van summiere informatie door de overheid verdacht wordt
van subsidiefraude en zijn naam, nog voor er sprake is van een veroordeling, publiekelijk
door het slijk is gehaald?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u het ermee eens dat het framen van personen in de strijd tegen ondermijning
niet in een rechtsstaat past en dat de overheid en de politie zich altijd aan de feiten
moeten houden? Zo ja, hoe gaat u erop toezien dat burgemeesters, politie en OM zich
niet schuldig maken aan het framen van personen, zeker als daar geen veroordeling
aan ten grondslag ligt?

Antwoord 2

Alle overheidsinstanties in Nederland moeten zich houden aan de wet. Uiteraard ook
in de strijd tegen ondermijning en fraude. Dat betekent dat we van overheidsinstanties
verwachten dat ze goed samenwerken en de daarvoor benodigde gegevens met elkaar delen,
gebruikmaken van de volle ruimte die de wet biedt, maar het betekent ook dat het maken
van ongerechtvaardigd onderscheid verboden is en dat overheidsoptreden en de verwerking
– en dus ook verstrekking – van persoonsgegevens gebaseerd moet zijn op een wettelijke
grondslag. In algemene zin is het bij de verwerking van gegevens over burgers zaak
binnen de kaders van de wet doelmatig en proportioneel de best beschikbare gegevens
te gebruiken, niet bewust niet-onderbouwde suggesties te wekken en is het delen ervan
met andere overheidsonderdelen en – voor zover toegestaan – met derden alleen toegestaan
onder duidelijke voorwaarden. De naleving van deze regels is belangrijk omdat daarmee
wordt voorkomen dat de overheid op een willekeurige of onvoorzichtige manier ingrijpt
in de rechten en vrijheden van burgers. Elke overheidsorganisatie is in de eerste
plaats zelf verantwoordelijk voor deze naleving.

Vraag 3

Wat vindt u ervan dat betrokkene vanuit zijn gemeente te horen kreeg dat hij schuldig
is totdat hijzelf het tegendeel heeft bewezen? Bent u het er mee eens dat dit de omgekeerde
wereld is en dit niet de praktijk zou moeten zijn in een rechtsstaat als Nederland?

Antwoord 3

Uiteraard ben ik het met u eens dat de onschuldpresumptie een belangrijk strafvorderlijk
beginsel is in onze rechtsstaat. Ik ga ervan uit dat met deze vraag wordt gedoeld
op het opgelegde gebiedsverbod. Een gebiedsverbod is een bestuursrechtelijke maatregel
van de burgemeester ter handhaving van de openbare orde, op grond van de Gemeentewet
of de Algemene Plaatselijke Verordening. Hierover legt de burgemeester verantwoording
af aan de gemeenteraad. Een dergelijk besluit kan ook bij de bestuursrechter worden
getoetst, aan de hand van de in het bestuursrecht geldende bewijslast. Het is niet
aan mij als Minister om daarin te treden.

Vraag 4

Hoe weegt u de volgende woorden van de rechter in deze zaak: «Als men iets verder
had gevraagd had men gezien dat dit gaat om een subsidie die op de rekening is gestort.
Je krijgt het gevoel: is dit omdat het om een Marokkaanse stichting gaat?» en «Ik
lees allemaal zaken die de politie niet heeft onderzocht.»? Is hier wat u betreft
nou gedegen onderzoek gedaan door politie en OM voordat iemand publiekelijk aan de
schandpaal werd genageld?

Antwoord 4

Over deze individuele strafzaak, die nog onder de rechter is, kan ik zoals bekend
geen inhoudelijke mededelingen doen. De rechter zal te zijner tijd vonnis wijzen.

Vraag 5

Is het normaal dat wanneer iemand die slechts verdacht wordt van fraude, maar waartegen
hard bewijs van die fraude ontbreekt, te maken krijgt met een beslaglegging op zijn
bankrekening, zijn auto, zijn opgeknapte scooter, zijn horloge en één paar schoenen,
maar níet om zijn financiële administratie wordt gevraagd?

Antwoord 5

Zoals vermeld bij het antwoord op vraag 4 doe ik geen inhoudelijke mededelingen over
individuele zaken die nog onder de rechter zijn. In zijn algemeenheid is het mogelijk
om beslag te leggen op voorwerpen ten behoeve van onder andere de waarheidsvinding,
ontneming of onttrekking aan het verkeer, wanneer sprake is van een verdenking van
fraude.

Vraag 6 en 7

Klopt het dat de zaak van de heer L. zogenaamd aan het rollen is gebracht door een
melding van de belastingdienst? Kunt u aangeven hoe deze melding zijn weg naar het
strafrecht heeft gevonden? Is deze melding bijvoorbeeld besproken in RIEC-verband?
Zou het niet beter zijn geweest als niet meteen strafrechtelijk alle processen in
gang waren gezet in deze zaak, maar eerst gewoon eens met de heer L. was gesproken
over mogelijke onduidelijkheden bij de subsidieaanvraag?

Hoe kan het dat de aangifte voor fraude tegen de heer L. nog steeds staat nu na controle
van ZonMW en extern onderzoek van KPMG is gebleken dat alles financieel in orde was
en geen sprake was van fraude, én de politie daarvan op de hoogte is gesteld?

Antwoord 6 en 7

Ik verwijs naar het antwoord op vraag 4.

Vraag 8

Hoe verklaart u dat in het politiebericht zo veel informatie over de verdachte zelf
staat: initialen, leeftijd en woonplaats, beroep en vrijwilligersfuncties? Is het
gebruikelijk dat zo veel informatie wordt gedeeld over iemand die slechts verdachte
is? Zo ja, waarom? Zo nee, hoe kan het dat dit in dit geval toch is gebeurd en acht
u het opgestelde bericht van de politie in dezen proportioneel?

Antwoord 8

Het OM en de opsporingsinstanties geven actief en gericht voorlichting over de aanpak
en preventie van criminaliteit en over de strafrechtspleging. Hiermee informeren zij
de samenleving over de manier waarop zij hun taken in het kader van de strafrechtelijke
handhaving van de rechtsorde uitvoeren en leggen zij daarover publiekelijk verantwoording
af. Aan welke voorwaarden de inzet van voorlichting moet voldoen is vastgelegd in
de Aanwijzing voorlichting opsporing en vervolging.

Een persbericht kan inbreuk maken op de persoonlijke levenssfeer van een betrokkene.
Voorafgaand aan een publicatie vindt daarom een belangenafweging plaats. De officier
van justitie houdt daarbij rekening met meerdere factoren, waaronder de aard en ernst
van het strafbare feit en de persoon van de verdachte (proportionaliteit).

In het onderhavige geval was geen sprake van het bewust openbaar maken van gegevens
die zouden leiden tot de identiteit van de verdachte. Toch heeft de combinatie van
de gebruikte gegevens in het persbericht (onbedoeld) in bepaalde kringen geleid tot
herleidbaarheid naar de persoon van de verdachte. Dat had niet mogen gebeuren en wordt
door politie en OM betreurd.

Vraag 9

Hoe kan het dat de heer L. bij vrijlating uit zijn politiecel op straat werd gezet
zonder zijn persoonlijke bezittingen? Kunt u nagaan of hier sprake is geweest van
rechtmatig handelen door de politie?

Antwoord 9

Ik verwijs naar het antwoord op vraag 4. In zijn algemeenheid merk ik daarnaast op
dat wanneer iemand vindt dat hij of zij niet naar behoren is behandeld door een medewerker
van de politie, de mogelijkheid bestaat om gebruik te maken van de klachtenregeling
van de politie.

Vraag 10

Erkent u dat het delen van informatie tussen instanties noodzakelijk is om als overheid
effectief te kunnen handelen, maar dat het risico’s met zich meebrengt als zachte
informatie een eigen leven gaat leiden met grote gevolgen voor betrokkenen?

Antwoord 10

Het delen van informatie, ook als deze informatie persoonsgegevens bevat, is nodig
om als overheid effectief te kunnen handelen. Daarbij dient altijd sprake te zijn
van noodzakelijkheid en proportionaliteit. Vooral als domeinoverstijgend wordt samengewerkt
is het geven van context bij informatie belangrijk. Er zijn meerdere wettelijke kaders
die waarborgen bieden voor een zorgvuldige verwerking en verstrekking van persoonsgegevens.
Ik deel de mening dat daarmee niet alle risico’s zijn uitgesloten, maar ben ook van
mening dat er voldoende ruimte moet zijn om als overheidsinstanties gegevens met elkaar
uit te wisselen, mits de juiste waarborgen van kracht zijn.

Vraag 11

Bent u het er mee eens dat van enige menselijke maat maar weinig terecht is gekomen
in de zaak van de heer L.? Ziet u ook een patroon van instanties die vast lijken te
zitten in een spoor en niet van koerswijziging lijken te willen weten? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat gaat u doen hier verandering in aan te brengen?

Antwoord 11

Ik verwijs naar het antwoord op vraag 4. In algemene zin kan ik daarnaast het volgende
zeggen. Zoals aangegeven in de kabinetsreactie van 15 januari 2021 op het rapport
«Ongekend Onrecht» van de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag
heeft het kabinet een breed pakket aan maatregelen ontwikkeld ter verbetering van
de dienstverlening van de overheid, het vroegtijdig onderkennen van signalen over
wet- en regelgeving die in de praktijk hardvochtig uitpakt en het bevorderen van maatwerk
en de menselijke maat in het bestuursrecht. Alle betrokken ministeries en de betrokken
diensten en organisaties werken hieraan.

Vraag 12

Op welke wijze is in deze zaak sprake geweest van effectieve rechtsbescherming voor
de betrokkene, hoe heeft deze persoon zich kunnen verdedigen tegen dit overheidshandelen?
Wat gaat u eraan doen om dit in de toekomst te voorkomen?

Antwoord 12

Ik verwijs naar het antwoord op vraag 4. Daarnaast dragen in algemene zin onder meer
bijstand door een advocaat of de mogelijkheid tot het indienen van een klacht bij
aan rechtsbescherming voor de burger.