Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Omtzigt over de Belastingdienst, die leerstoelen en hoogleraren financiert

Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) mede namens de
Staatssecretaris voor Fiscaliteit en Belastingdienst en de Staatssecretaris voor Douane
en Toeslagen (ontvangen 12 juli 2022).

Vraag 1

Heeft u kennis genomen van de uitzending van Nieuwsuur waarin duidelijk werd dat de
Rijksuniversiteit Leiden de sponsoring van een hoogleraar door de Belastingdienst
verzweeg?1

Antwoord 1

Ja, ik heb kennis genomen van de uitzending.

Vraag 2

Hoeveel en welke hoogleraren (of leerstoelen) worden door de Belastingdienst (inclusief
het Ministerie van Financiën, de Douane en andere instellingen die uit het Ministerie
van Financiën gefinancierd worden) direct of indirect gefinancierd?

Kunt u in deze lijst ook hoogleraren meenemen wiens salaris nog steeds (deels) wordt
betaald door de Belastingdienst?

Antwoord 2

Volgens het Ministerie van Financiën worden op dit moment zeven leerstoelen gefinancierd
door het Ministerie van Financiën (waaronder de Belastingdienst, Douane en Toeslagen).
Dit zijn:

1. Maatschappelijke en historische context van belastingrecht, Universiteit Leiden

2. Indirect Tax, Universiteiten: VU, Tilburg, Maastricht en Leiden

3. Tax & Technology, Universiteiten: VU, Tilburg en Maastricht

4. Publiek Private Samenwerking, VU

5. Publieke Inkoop, Universiteit Utrecht

6. Effectiviteit van regelgevingsstrategieën, Universiteit Nyenrode

7. Tax Assurance (Belastingrecht), Universiteit Tilburg

Bij de beantwoording van deze vraag is ervan uitgegaan dat sprake is van financiering
als de Belastingdienst direct de leerstoel (deels) financiert of de medewerker om
niet ter beschikking stelt voor het doen van onderzoek. Er worden over individuele
medewerkers geen mededelingen gedaan. In zijn algemeenheid geldt daarbij dat de werkgever
niet kan treden in de afspraken tussen universiteit(en) en diens hoogleraren. Voor
andere instellingen kan het Ministerie van Financiën het antwoord niet geven.

Vraag 3

Kunt u een overzicht geven van de publicaties en de promotie onderzoeken die hieruit
zijn voortgevloeid de afgelopen vier jaar en degenen die nog gaande zijn en kunt u
aangeven of overal duidelijk is dat de Belastingdienst het onderzoek direct of indirect
sponsort?

Antwoord 3

Voorop staat dat (ook) de Belastingdienst het belangrijk vindt dat wetenschappelijk
onderzoek onafhankelijk is (zie in dit verband ook paragraaf 4.9 van de Gedragscode
Integriteit Rijk) en dat onderzoeken zowel wetenschappelijk als maatschappelijk relevante
resultaten opleveren. Tegen deze achtergrond is informatie over publicaties en promoties
in zijn algemeenheid openbaar toegankelijk via de sites van de universiteiten en is
het uitgangspunt dat, waar dat van toepassing is, er wordt vermeld dat er sprake is
van een dienstverband bij de Belastingdienst op deze sites en in de publicaties. Verder
geldt dat voor zowel universiteit, hoogleraar als Belastingdienst in beginsel duidelijk
is welke afspraken ten grondslag liggen aan een mogelijke financiering. Het Ministerie
van Financiën verstrekt geen informatie die mogelijk te herleiden valt naar individuele
medewerkers (bijvoorbeeld een overzicht van publicaties en/of van promotieonderzoeken).

Vraag 4

Op welke wijze is de gedragscode van de beroepsvereniging van wetenschappers (KNAW)
over transparantie nageleefd bij de publicaties in de vorige vraag?

Antwoord 4

De Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit die door het wetenschappelijke
veld is opgesteld, ziet toe op het handelen van wetenschappers bij het doen van onderzoek
en het publiceren daarover. Deze gedragscode bevat normen voor het doen van wetenschappelijk
onderzoek aan Nederlandse universiteiten en andere kennisinstellingen. Daarmee is
het aan de betreffende onderzoekers om de gedragscode na te leven en aan de kennisinstellingen
om toe te zien op het naleven hiervan.

Vraag 5

Zal bij alle publicaties, waarbij de sponsor – de Belastingdienst en of andere partijen –
niet vermeld stond, die alsnog worden toegevoegd? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

Het Ministerie van Financiën betracht hier alle mogelijke transparantie. Daarbij zal
door het ministerie, daar waar er nog sprake is van een actief dienstverband, aan
de betreffende medewerker meegegeven worden dat een vermelding van een mogelijke financiering
transparant geacht wordt. Ik zal vanuit mijn verantwoordelijkheid voor het wetenschapsstelsel
dit meegeven aan UNL. Het is echter aan de bijzonder hoogleraar en de universiteit
waar deze aan verbonden is, om te zorgen voor transparante vermelding van een dergelijke
financiering.

Vraag 6

Kan de onderwijsinspectie handhavend optreden indien de regels over transparantie
niet worden nageleefd? Zo nee, deelt u dan de mening dat het wel wenselijk is dat
er handhavend opgetreden kan worden bij overtreding van de integriteitsregels en wie
zou dat volgens u moeten doen?

Antwoord 6

De Inspectie van het onderwijs heeft geen formele rol ten aanzien van de normen uit
de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit. Ik vind deze casuïstiek
zorgelijk. Wetenschap moet onomstreden en transparant zijn. Alleen dan kunnen we vertrouwen
op de feiten, en gaan staan voor deze feiten. In de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke
integriteit staan normen voor onderzoekers en zorgplichten voor instellingen. Het
is van belang om een beeld te krijgen van de effectiviteit, handhaving en naleving
van de normen en zorgplichten over onafhankelijkheid en transparantie. Daarom zal
ik met de opstellers2 van de gedragscode in overleg treden om deze normen in de loop van dit jaar te laten
evalueren door een onafhankelijke commissie. Afhankelijk van de uitkomsten van de
evaluatie zal ik bezien of wettelijke verankering noodzakelijk is.

Vraag 7

Deelt u de mening dat het bijzonder is dat er onderzoek gedaan wordt naar optimale
belastingheffing en het beter werkzaam maken van vooral de inkomstenbelasting en de
toeslagen, maar dat het de stellige voorkeur heeft om hoogleraren belastingrecht uit
de begroting van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) te financieren?

Antwoord 7

In de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) is expliciet
de mogelijkheid geboden voor openbare universiteiten om mensen uit de praktijk binnen
te halen ter verrijking van het wetenschappelijk onderwijs en onderzoek. Bijzondere
universiteiten passen deze bepalingen uit de WHW naar analogie toe. Daarnaast heeft
de wetgever destijds de mogelijkheid van bijzondere leerstoelen gecreëerd voor private
organisaties die wetenschappelijk onderwijs en onderzoek op hun naam en onder hun
verantwoordelijkheid willen laten verzorgen.

Bijzonder hoogleraren die deze leerstoelen bekleden worden niet gefinancierd door
de universiteit maar door een derde partij. Bijzondere hoogleraren worden buiten de
reguliere bekostiging betaald en zijn niet in dienst van de universiteit. Dit is de
bedoeling van deze constructie.

De onafhankelijkheid van bijzondere hoogleraren dient te allen tijde te worden geborgd
door de universiteit. Pas als het college van bestuur van een openbare universiteit
er vertrouwen in heeft dat een derde de academische vrijheid en de onafhankelijkheid
van een bijzonder hoogleraar borgt en de kandidaat hoogleraar voldoet aan de vereisten
voor hoogleraar, mag zij de private organisatie bevoegd verklaren om een bijzondere
leerstoel te vestigen. Op grond van de WHW dient het college van bestuur de bevoegdverklaring
in te trekken als het belang van het wetenschappelijk onderwijs zich niet meer verdraagt
met deze verklaring. Het niet onafhankelijk uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek,
dat verweven is met het onderwijs, is een voorbeeld hiervan.

Vraag 8

Op welke wijze is de Kamer (onder het budgetrecht) geïnformeerd over deze vorm van
uitgave op de begroting van het Ministerie van Financiën? Had de Kamer kunnen weten
dat de Belastingdienst, het Ministerie van Financiën en/of de Douane op deze wijze
wetenschappelijk onderzoek financiert?

Antwoord 8

Er is geen specifiek budget in de begroting van het Ministerie van Financiën waaruit
wetenschappelijk onderzoek is gefinancierd. Het betreft individuele contracten die
wel zijn vastgelegd in de contractenadministratie, maar niet afzonderlijk in de begroting
vermeld. De Kamer wordt daarom niet geïnformeerd over uitgaven gerelateerd aan individuele
contracten.

Vraag 9

Kunt u een overzicht geven van alle hoogleraren en/of leerstoelen die (mede) gefinancierd
zijn uit publieke middelen (direct of indirect), niet zijnde de begroting van het
Ministerie van OCW?

Antwoord 9

Ik ben in gesprek met de koepel Universiteiten van Nederland (UNL) over het creëren
van het gevraagde overzicht. Dit zal enige tijd in beslag nemen. Ik zal u het overzicht
doen toekomen zodra het gereed is.

Vraag 10

Acht u het wenselijk om de financiering voortaan gewoon via de begroting van het Ministerie
van OCW te laten lopen en op welke wijze gaat u dat bevorderen?

Antwoord 10

Daar zie ik geen aanleiding toe. Het is van belang dat instellingen voor hoger onderwijs,
en specifieker, hoogleraren transparantie betrachten over de wijze waarop zij gefinancierd
worden. Financiering vanuit publieke instanties via de begroting van het Ministerie
van OCW maakt deze financiering niet noodzakelijk transparanter. Het kan ook de figuur
van bijzondere leerstoelen bemoeilijken en juist in de hand werken dat het onderscheid
tussen leerstoelen en bijzonder leerstoelen vervaagt. Dat lijkt mij geen wenselijke
ontwikkeling.

Vraag 11

Wat is de uitkomst geweest van het gesprek tussen de Minister van OCW en de universiteiten
over deze vorm van financiering?3

Antwoord 11

Ik heb, zoals aangekondigd in het bericht van de NOS, met de UNL gesproken over het
belang van transparantie en niet over specifieke vormen van financiering. Ik heb aangekondigd
de opstellers van de Nederlandse gedragscode wetenschappelijke integriteit te zullen
vragen om de gedragscode te laten evalueren, en UNL erop gewezen dat de universiteiten
de plicht hebben om erop toe te zien dat de gedragscode ook echt wordt nageleefd.

Vraag 12

Bestaat er een overzicht van hoogleraren (en leerstoelen en promotieplekken) in het
vakgebied fiscaliteit die gedeeltelijk of geheel extern gefinancierd worden, bijvoorbeeld
door advieskantoren? Zo nee, wilt u bevorderen dat zo’n overzicht beschikbaar komt,
waarbij bij elke financier duidelijk wordt welk onderzoek gefinancierd wordt?

Antwoord 12

Dit overzicht is niet beschikbaar. Ik ben in gesprek met UNL over het creëren van
het gevraagde overzicht zoals bedoeld in antwoord op vraag 9. Ik zal daarin de vraag
meenemen om ten aanzien van de leerstoelen in het belastingrecht en de accountancy
helderheid te verschaffen. Ik zal u het overzicht doen toekomen zodra het gereed is.

Vraag 13

Als u de lijst bekijkt, denkt u dan dat de grote academische aandacht voor de vennootschapsbelasting
(in vergelijking met bijvoorbeeld toeslagen) en het vestigingsklimaat enige relatie
zou kunnen hebben met de financiers van de leerstoelen?

Antwoord 13

Er is op dit moment nog geen overzicht beschikbaar, echter zou ik deze vraag ook niet
kunnen beantwoorden indien dit overzicht er wel zou zijn. Of er een causaal verband
bestaat tussen de financiering van de leerstoelen en grote academische aandacht voor
de vennootschapsbelasting en het vestigingsklimaat is door mij namelijk niet vast
te stellen. Als het klopt dat er relatief veel aandacht is voor de vennootschapsbelasting
en het internationale belastingrecht kan dit bijvoorbeeld ook andere oorzaken hebben,
zoals de complexiteit van deze onderdelen van het belastingrecht.

Vraag 14

Kunt u deze vragen een binnen drie weken beantwoorden?

Antwoord 14

Vanwege de samenhang van de verschillende Kamervragen en de benodigde afstemming is
dit niet mogelijk gebleken.