Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van den Hil en Tielen over het bericht ‘Door uitblijven coronastrategie komt lockdown weer in beeld’

Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen 7 juni 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Door uitblijven coronastrategie komt lockdown weer
in beeld»?1

Antwoord 1

Ja, dit artikel waarin onder meer wordt verwezen naar de beleidsagenda pandemische
paraatheid van 14 april2, is mij bekend.

Vraag 2

Wat is de stand van zaken met betrekking tot de Nationale Zorgreserve? Kan (een deel
van) deze reserve ingezet worden bij een eventuele besmettingsgolf dit najaar?

Antwoord 2

In de bij mijn antwoord op vraag 1 genoemde Beleidsagenda heb ik uw Kamer laten weten
dat er toegewerkt wordt naar een strategische reserve van zorgprofessionals (de Nationale
Zorgreserve), die tijdens crises een rol kan spelen in het snel opschalen van de capaciteit
van zorgprofessionals. Op dit moment worden de juridische, de uitvoeringstechnische
en de financiële vraagstukken van de Nationale Zorgreserve (als een publieke taak)
nader uitgewerkt. In de zomer wordt uw Kamer geïnformeerd over de voortgang. Tot het
moment dat de Nationale Zorgreserve als publieke taak operationeel is, beheert Extra
Zorg Samen (EZS) het zorgreservistenbestand, werft zij actief reservisten en investeert
zij in hun behoud. VWS subsidieert deze activiteiten. Zorgorganisaties kunnen, totdat
de Nationale Zorgreserve (als een publieke taak) operationeel is, tijdens crises een
beroep doen op het reservistenbestand van EZS via nationalezorgreserve.nl.

Let wel de Nationale Zorgreserve is een «last resort» instrument en functioneert als aanvullend op de interne en externe flexibele schil
van organisaties en aanvullend op de regionale samenwerking.

Vraag 3

Hoe geven werkgevers op dit moment invulling aan het zoveel mogelijk voorkomen en
herstel van ziekteverzuim in de zorg?

Antwoord 3

De precieze invulling van het arbo en verzuimbeleid door werkgevers vergt maatwerk
dat afgestemd is op de situatie van (groepen van) werknemers in de organisatie. Er
is daardoor geen eenduidig antwoord te geven op de vraag hoe werkgevers in de zorg
op dit moment invulling geven aan het zoveel mogelijk voorkomen en herstel van ziekteverzuim.
Wel hebben zij -net zoals werkgevers in andere sectoren- wettelijke verplichtingen
met als doel om ziekteverzuim te voorkomen en herstel naar werk te bevorderen. Zij
moeten zich houden aan de Arbowet, het Arbobesluit, de Arboregeling en de Wet Verbetering
Poortwachter.

Om deze wetten na te leven dient elke organisatie arbobeleid te voeren, dat onder
andere bestaat uit een aantal vaste onderdelen en instrumenten zoals de risico- inventarisatie
en -evaluatie, inzet van een arbodienst of bedrijfsarts, voorlichting voor werknemers,
en het aanbieden van een periodiek arbeidsgezondheidskundig onderzoek. Daarnaast hebben
vertegenwoordigers van werkgevers en werknemers in zorg en welzijn afspraken over
veilig en gezond werken vastgelegd in de arbocatalogi. Een arbocatalogus geeft overzichtelijk
en begrijpelijk de mogelijke oplossingen voor veilig en gezond werken, specifiek toegesneden
op de situaties in de branche waar de catalogus zich op richt. Verder verzamelt en
verspreidt het Actie Leer Netwerk in opdracht van het Ministerie van VWS voorbeelden
van innovatieve initiatieven die in de praktijk tot concrete resultaten hebben geleid,
bijvoorbeeld als het gaat om gezond werken en het terugdringen van verzuim en bevorderen
van herstel.

De huidige situatie en veranderingen in de zorg maken het noodzakelijk dat veerkracht
en herstel van zorgmedewerkers boven aan de agenda van werkgevers in de zorg staat.
Om hier goed invulling aan te geven is het belangrijk dat werknemers zelf meepraten,
meebepalen en invloed uitoefenen op beleid dat hen raakt. Om hier concreet invulling
aan te geven stelt het Ministerie van VWS financiering beschikbaar voor het Landelijk
Actieplan Zeggenschap en Veerkracht dat zich richt op het versterken van de veerkracht
van werknemers en zeggenschap bij herstelbeleid. Dit actieplan bestaat onder meer
uit een lokale aanpak waarbij subsidie beschikbaar wordt gesteld voor werkgevers om
aan de slag te gaan met een lokaal initiatief dat een impuls geeft aan zeggenschap
en veerkracht.

Vraag 4

Welke maatregelen uit de Hoofdlijnenbrief Toekomstbestendige Arbeidsmarkt Zorg kunnen op korte termijn – binnen een halfjaar – genomen worden om druk op het personeel
in de zorg te verlichten?

Antwoord 4

We werken aan de uitwerking van de Hoofdlijnenbrief Toekomstbestendige Arbeidsmarkt
Zorg tot een concreet programmaplan met maatregelen. De aanpak van de uitdagingen
op de arbeidsmarkt vraagt iets van alle partijen. Daarover ga ik in de komende maand
het gesprek aan met werkgevers, werknemers en andere partijen die hieraan een bijdrage
kunnen leveren, met als doel te komen tot een gedeelde ambitie en acties. Uw Kamer
ontvangt het uitgewerkte programmaplan deze zomer. Overigens betekent dit niet dat
er niet ook nu al het nodige gebeurt om de werkdruk te verlagen. Er zijn al veel werkgevers
die die actief mee bezig zijn. Het Actie Leer Netwerk verzamelt en verspreidt goede
voorbeelden op haar site.

Vraag 5

Welke lessen zijn er getrokken uit de afgelopen crisisjaren om personeel efficiënter
in te zetten? Welke voorbeelden dragen zorgprofessionals zelf aan voor het efficiënter
inzetten van personeel?

Antwoord 5

Zoals ook aangegeven in het antwoord op de vragen 3 en 4 verzamelt en verspreidt het
Actie Leer Netwerk goede voorbeelden. Het legt de verbinding tussen overheid, werkveld
en onderwijs. Het netwerk faciliteert en ondersteunt partijen die met vernieuwende
initiatieven de personeelstekorten aanpakken. Daarnaast inspireert en stimuleert het
Actie Leer Netwerk alle andere betrokken partijen om ook initiatieven te starten.
Of succesvolle initiatieven van anderen over te nemen.

Vraag 6

Kunt u aangeven wanneer de Kamer de uitwerking van de motie-De Vries over een inventarisatie
van arbeidsbesparende innovaties in de zorg kan verwachten?3

Antwoord 6

Op 25 oktober 2021 is de kamer geïnformeerd over invulling van de motie-De Vries via
de Kamerbrief «Motie de Vries digitale en hybride zorg» (27 529, nr. 270). Daarin is in kaart gebracht welke initiatieven de transformatie naar digitale en
hybride zorg kunnen versnellen.

Er zijn verschillende initiatieven die inzicht bieden in de effectiviteit en voorwaarden
voor slimme inzet van bestaande en nieuwe technologieën, zoals via het zorgtransformatiemodel
van kenniscentrum digitale zorg van ZN, de onlangs geopende kennisbank digitale zorg
van Vilans, het recent door de FME geïnitieerde onderzoek van Gupta naar de potentie
van slimme inzet van (medische) technologie in het aanpakken van het personeelstekort
in de zorg en onderzoek van o.a. Significant, Vilans.

VWS werkt al sinds de uitbraak van de Coronacrisis samen met ZN aan het zorgtransformatiemodel
en een ondersteuningsstructuur voor zorgtransformatie met inzet van digitale/hybride
zorg(technologie). Ook zijn we in gesprek met de andere genoemde partijen over de
manier waarop de overheid zorgaanbieders en andere betrokken partijen kan ondersteunen.
Tevens gebruiken we het door de verschillende partijen verrichte onderzoek voor het
maken van beleid, onder meer in het nieuwe arbeidsmarktprogramma Toekomstbestendige
Arbeidsmarkt Zorg, het programma Wonen, Ondersteunen en zorg voor ouderen en afspraken
in het Integrale Zorgakkoord en het Gezond en Actief Leven akkoord. Actiz en NVZ hebben
een actieprogramma gericht op digitale zorg. En de Patiëntenfederatie wijst cliënten
en patiënten ook op de potentie ervan.

Vraag 7

Bent u het eens dat er door werkgevers en zorgpersoneel samen nadrukkelijker werk
gemaakt moet worden van de inzet van arbeidsbesparende innovaties op de werkvloer
en dat het koplopersklimaat gestimuleerd moet worden? Wat hebben zorgprofessionals
naar eigen zeggen nodig om goed gebruik te kunnen maken van arbeidsbesparende innovaties?4

Antwoord 7

Ja, om persoonlijke warme zorg te blijven bieden is de inzet van arbeidsbesparende
innovaties, mits goed geïmplementeerd, vereist.

We zien al veel goede voorbeelden van hoe sociale en technologische innovatie zorgaanbieders
helpt om de zorg beter te organiseren. Mooie voorbeelden zijn onder andere het gebruik
van medicijndispensers in de wijkverpleging zodat de reistijd afneemt. Of de inzet
van zorgbuddy’s in ziekenhuizen waardoor taken efficiënter verdeeld kunnen worden
onder zorgmedewerkers.

Met het Actie Leer Netwerk stimuleert VWS dat koplopers hun goede voorbeelden uit
de praktijk delen zodat organisaties van elkaar kunnen leren. Ook tijdens de Slimme
Zorg Estafette stond het leren van elkaar centraal, zodat niet iedereen zelf het wiel
hoeft uit te vinden. Daarbij is het wel belangrijk om scherp te hebben dat niet elke
innovatie zondermeer toegepast kan worden. Het vraagt om een goede aanpassing en transformatie
van het werkproces binnen een organisatie.

Zorgmedewerkers spelen hierin een belangrijke rol: zij weten als geen ander wat werkt
en wat niet. Zeggenschap is dus cruciaal. Uit de E-healthmonitor 2021 – ervaringen
uit het zorgveld – blijkt dat er al veel positieve ontwikkelingen zijn als het gaat
om de inzet van digitale zorg. Tegelijkertijd is verbetering nodig op onder meer de
inbedding van digitale zorg als onderdeel van het zorgproces, te werken vanuit de
meerwaarde voor de zorg en het verbeteren van digitale vaardigheden.