Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van den Berg over het bericht ‘China ziet DNA als natuurlijke hulpbron en bouwt aan enorme genendatabank’

Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 2 juni
2022).

Vraag 1

Kent u het artikel: «China ziet DNA als natuurlijke hulpbron en bouwt aan enorme genendatabank»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kent u het verslag over het wetsvoorstel Wet zeggenschap lichaamsmateriaal?2

Antwoord 2

Ja. Ik verwacht u de nota naar aanleiding van het verslag voor de zomer op te sturen.

Vraag 3

Kunt u aangeven welke bescherming er nog wel of niet is indien lichaamsmateriaal van
Nederlanders met toestemming wordt gebruikt voor onderzoek en in het buitenland terechtkomt?
Kunt u aangeven of, en zo ja, hoe het wetsvoorstel Wet zeggenschap lichaamsmateriaal
dat zou veranderen?

Antwoord 3

Nederlandse wetgeving is niet van toepassing in andere landen. Bij de afgifte van
lichaamsmateriaal kan de beheerder van lichaamsmateriaal privaatrechtelijke afspraken
maken met de ontvangende partij over onder andere de doeleinden waarvoor het materiaal
gebruikt wordt en onder welke voorwaarden het materiaal gebruik wordt (vastgelegd
in een zogenaamde Material and associated Data Transfer Agreement). De NFU heeft daarvoor
een template opgesteld, die beschikbaar is op de website van de ELSI servicedesk.3 Gebruik hiervan is niet wettelijk verplicht, maar is gebruikelijk bij in elk geval
de Universitaire Medische Centra.

Het wetsvoorstel Wet zeggenschap lichaamsmateriaal (Wzl) zal bepalen dat de beheerder
verplicht is om, bij het verstrekken of overdragen van lichaamsmateriaal aan een gebruiker
of aan een andere beheerder, in bindende afspraken vast te leggen:

voor welke soorten doeleinden of, in voorkomend geval, voor welke concrete doeleinden
handelingen met het lichaamsmateriaal mogen worden verricht,

de voorwaarden waaronder dat mag, en

op welke wijze die overdracht plaatsvindt, passend bij het soort lichaamsmateriaal
en het beoogde gebruik.

Daarnaast gelden er, als de Wzl wordt ingevoerd, wettelijke normen over de informatievoorziening
aan de donor. Zo moet de donor worden geïnformeerd als de mogelijkheid bestaat dat
zijn materiaal voor onderzoek naar het buitenland gaat. In de huidige praktijk is
dit informeren overigens ook gebruikelijk, maar niet verplicht.

Vraag 4

Kunt u aangeven welke biobanken in Nederland nu in buitenlandse en specifiek in Chinese
handen zijn c.q. waar een buitenlandse deelneming is?

Antwoord 4

Hier heb ik geen inzicht in. Over het algemeen zijn biobanken in beheer van ziekenhuizen
of onderzoeksinstellingen zoals het Nederlands Kanker Instituut (NKI), het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de bloedbank. Dit geldt zowel voor de zogenoemde
«nader gebruik» biobanken (met materiaal dat in kader van zorgverlening is afgenomen),
klinische biobanken (met materiaal dat in kader van medisch-wetenschappelijk onderzoek
is afgenomen) en populatie biobanken (met materiaal uit een populatieonderzoek). BBMRI-NL
houdt een catalogus bij van in Nederland actieve biobanken4, maar deze is niet volledig.

Vraag 5

Klopt het dat Chinese wetgeving zich kan uitstrekken tot activiteiten van Chinezen
c.q. Chinese bedrijven in het buitenland?

Antwoord 5

Nee. De Chinese Biosecurity Act en de Regulation on the Administration of Human Genetic Resources regelen onder andere de voorwaarden waaronder buitenlandse bedrijven of individuen
die op Chinees grondgebied opereren, gebruik mogen maken van genetisch materiaal (zowel
lichaamsmateriaal als genetische gegevens die daaruit verkregen zijn) in China. Chinese
wetgeving is niet van toepassing in Nederland, en Chinese bedrijven die actief zijn
in Nederland moeten zich aan Nederlandse wetgeving houden.

Als lichaamsmateriaal of DNA gegevens die daaruit verkregen zijn naar China zijn gestuurd
door (al of niet Chinese) bedrijven, zal de Chinese wetgeving daarop wel van toepassing
zijn. Daarom dat het belangrijk is dat donoren geïnformeerd worden als de mogelijkheid
bestaat dat zijn materiaal voor onderzoek naar het buitenland gaat.

Vraag 6

Kunt u aangeven wat het betekent als mensen meedoen aan wetenschappelijke medische
onderzoeken en/of experimentele medicatie als het bedrijf c.q. de organisatie voor
meer dan 49% in Chinese handen is?

Antwoord 6

Hoewel bedrijven in Nederland die (gedeeltelijk) in Chinese handen zijn te maken hebben
met Chinese investeerders die zeggenschap hebben in het bedrijf, geldt dat de bedrijven
zich aan Nederlandse wetgeving moeten houden. Mensen die meedoen aan wetenschappelijke
medische onderzoeken worden dus beschermd door de in Nederland geldende wet- en regelgeving
zoals de Wet Medisch-wetenschappelijk Onderzoek met mensen, de (U)AVG en in de toekomst,
als deze wordt aangenomen, de Wet Zeggenschap Lichaamsmateriaal (Wzl).