Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over concept vonnissen en inloopkamers

Antwoord van Minister Weerwind (Rechtsbescherming) (ontvangen 19 mei 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2330.

Vraag 1

Wat is uw reactie op het publiceren van een concept vonnis door de Raad voor de Rechtspraak?1

Antwoord 1

Het concept-vonnis is op dinsdag 8 maart 2022 per abuis op www.rechtspraak.nl gepubliceerd. De rechtbank Rotterdam heeft op haar website uitgelegd wat er is gebeurd.2 De organisatie van de rechtspraak is goed op orde, maar een ongeluk is niet helemaal
uit te sluiten. Daarbij wil ik benadrukken dat de publicatie van het vonnis geen betekenis
heeft voor de rechtsgeldigheid van het vonnis, omdat het vonnis niet was ondertekend
en niet was uitgesproken. Dat het toch gepubliceerd werd onder het nummer van de wel
uitgesproken zaak, is een betreurenswaardige vergissing geweest.

Vraag 2

Kunt u nagaan hoe een concept vonnis op de website van de Rechtspraak is beland?

Antwoord 2

Zoals in mijn antwoord op vraag 1 vermeld, heeft de rechtbank Rotterdam op haar website
uitleg gegeven: Op 8 maart is er uitspraak gedaan tegen twee verdachten in de zaak-Sherwood
en is per abuis een vonnis van de derde verdachte online verschenen, terwijl dat vonnis
niet was getekend of was uitgesproken. Het ging om het vonnis van een verdachte die
nog gehoord moest worden, maar waarvan in eerste instantie ook op 8 maart een uitspraak
zou volgen. Op 2 februari 2022 zijn de zaken tegen de drie verdachten in de zaak-Sherwood
behandeld. De feiten zijn besproken, de officier heeft het requisitoir gehouden en
er is door een van de advocaten gepleit. De advocaat van de verdachte M., die aan
het begin van de zitting gemachtigd was, heeft de rechtbank aan het eind van de zitting
laten weten dat hij niet langer gemachtigd was. De rechtbank heeft toen bepaald dat
het onderzoek in alle drie de zaken op 8 maart zou worden gesloten en dat de vonnissen
direct daarna zouden worden uitgesproken. Na de zitting op 2 februari zijn in alle
drie de zaken vonnissen gemaakt. In de aanloop naar de zitting van 8 maart heeft de
advocaat van de verdachte M. de rechtbank laten weten dat hij de verdachte weer bijstond
en heeft gevraagd of hij alsnog kon pleiten op 8 maart. De rechtbank heeft hiermee
ingestemd. De zaken van de twee medeverdachten zijn op 8 maart gesloten en er is meteen
uitspraak gedaan. In de zaak van verdachte M. zou nog gepleit worden, waarna de uitspraak
zou worden bepaald. De zaak van verdachte M. is op 8 maart aangehouden op verzoek
van zijn raadsman. Het oordeel van de rechtbank dat was opgeschreven in het vonnis
dat in die zaak al gemaakt was naar aanleiding van de afgeronde behandeling van de
zaak op 2 februari was niet definitief, omdat er in die zaak nog gepleit zou worden.

Vraag 3

Kunt u toelichten waarom de Rechtspraak met concept vonnissen werkt, aangezien dit
de suggestie wekt dat de rechter zijn oordeel al klaar heeft voordat beide partijen
voldoende gehoord zijn?

Antwoord 3

Navraag bij de Raad voor de Rechtspraak leert dat er in het strafrecht voorafgaande
aan de inhoudelijke behandeling standaard niet met concept-vonnissen wordt gewerkt.
Het oordeel van een rechter staat pas vast als de uitspraak is ondertekend en in het
openbaar is uitgesproken. In de Rotterdamse zaak is men ervan uit gegaan dat de inhoudelijke
behandeling was afgerond en is begonnen met het opstellen van het vonnis (in concept).
Dat document (niet het rechterlijk oordeel) is per abuis samen met de uitspraken in
de zaken van de medeverdachten (de inhoudelijke behandeling in die zaken was wel afgerond)
gepubliceerd op rechtspraak.nl.

Vraag 4

Hoeveel vaker komt het voor dat rechtbanken en gerechtshoven in strafzaken conceptvonnissen
opstellen nog voor de behandeling ter terechtzitting, waarbij het concept dan dient
als toetssteen voor de inhoudelijke behandeling? Is dat niet de verkeerde volgorde?

Antwoord 4

Hiervoor verwijs ik u naar het antwoord op vraag 3.

Vraag 5

Was hier sprake van een zaak die is behandeld door een inloopkamer?

Antwoord 5

Nee. De Rotterdamse zaak is behandeld door een reguliere meervoudige strafkamer van
dat gerecht.

Vraag 6

Wat is uw reactie op het artikel «Wie is uw rechter anno 2022?»?3

Antwoord 6

De auteur gaat in haar artikel in op wie de rechter is in een geschil en focust zich
daarbij in de eerste plaats op de positionering van de juridisch medewerker in het
te wijzen vonnis. De auteur vraagt zich af waar je de grens kan leggen, wil de samenwerking
tussen de rechter en de juridisch medewerker tot uitdrukking gebracht kunnen worden,
zonder daar een antwoord op te willen formuleren. Mijn reactie op de uiteenzetting
van de auteur is dat het een gegeven is – gelet op de Wet op de rechterlijke organisatie
– dat in ieder geval geen sprake is van gelijkwaardigheid tussen de rechter en de
juridisch medewerker. Het antwoord op de vraag wie nu de beslissing neemt in een geschil
is dus eenvoudig te beantwoorden: dat is de rechter. Daarnaast maakt de auteur verschillende
(kritische) opmerkingen over de werkwijze van de inloopkamers, die de zaaktoedeling
en het onmiddellijkheidsbeginsel betreffen. Hiervoor verwijs ik u naar mijn antwoorden
op vraag 7 en 8.

Vraag 7

Vindt u dat het onmiddellijkheidsbeginsel voldoende is gewaarborgd bij het werken
met de inloopkamers en dat die werkwijze voldoende transparant is? Kunt u uw antwoord
toelichten?

Antwoord 7

Het onmiddellijkheidsbeginsel houdt in dat vonnissen in beginsel moeten worden gewezen
door de rechter(s) ten overstaan van wie partijen op de mondelinge behandeling zijn
gehoord. Mijn antwoord op uw vraag is dan ook bevestigend. Immers, nadat het dossier
aan de inloopkamer is overgedragen, wordt het hele dossier gelezen en vindt overleg
plaats tussen de juridisch medewerker uit de inloopkamer en de betreffende zittingsrechter.
In het proces van het opstellen van het vonnis vindt, waar nodig, eveneens overleg
plaats tussen de juridisch medewerker uit de inloopkamer en de zittingsrechter. Ondanks
dat in zogenaamde gebonden zaken (die aan de inloopkamer worden overgedragen) het
vonnis weliswaar wordt voorbereid door medewerkers uit de inloopkamer, wordt het vonnis
te allen tijde gewezen door de zittingsrechter. De verantwoordelijkheid voor het vonnis
ligt dan ook bij de zittingsrechter, zoals het onmiddellijkheidsbeginsel dat vereist.

Vraag 8

Kunt u uitleggen hoe de toewijzing van inloopzaken verloopt? Gebeurt dit ook willekeurig
zoals de Code zaakstoedeling voorschrijft? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 8

Sinds maart 2021 is een nieuw initiatief van start gegaan. Gerechten die daar behoefte
aan hebben kunnen ondersteund worden door de zogenoemde inloopkamer. De inloopkamer
kan werkvoorraden die (te lang) op de plank liggen voor deze gerechten afhandelen.
Doordat de inloopkamer met meer focus kan werken, kan er versnelling komen in de afhandeling
van zaken en krijgen rechtszoekenden sneller duidelijkheid.

De inloopkamer bestaat uit verschillende inloopteams. Het gaat in eerste instantie
om vijf inloopteams. Voor de rechtbanken (eerste aanleg) gaat dit om bestuursrecht,
familierecht, strafrecht en civiel recht. Voor de gerechtshoven (hoger beroep) gaat
dit om civiele zaken. De toewijzing van zaken aan de inloopteams geschiedt willekeurig,
tenzij het gebonden civiele zaken betreft (zie het antwoord op vraag 7). In dat geval
blijft de zaak op naam staan van de zittingsrechter.