Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Kops over de vergoeding aan kolencentrales voor het beperken van hun productie

Antwoord van Minister Jetten (Klimaat en Energie) (ontvangen 28 april 2022).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «Kolencentrales uitzetten is ineens erg duur»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt de berekening van NRC dat de vergoeding aan drie kolencentrales voor het beperken
van hun productie (max. 35 procent van hun capaciteit) maar liefst 1,5 miljard euro
bedraagt? Zo nee, wat zijn dan wel de kosten van deze klimaatgekte?

Antwoord 2

Dit kabinet staat voor een ambitieus en effectief klimaatbeleid. Daarom moeten we
zorgen dat we onze CO2-uitstoot verlagen en afhankelijkheid van fossiele brandstoffen zoals gas en kolen
afbouwen. Om op korte termijn een significante reductie van CO2-uitstoot te bewerkstelligen en daarmee een bijdrage te leveren aan de uitvoering
van het Urgenda-vonnis, is de productiebeperking bij kolencentrales ingesteld. Hier
staat nadeelcompensatie tegenover, conform de methode zoals vastgesteld in het Besluit
nadeelcompensatie productiebeperking kolencentrales.

De verzoeken om nadeelcompensatie zijn eind maart bij mij ingediend. Ik beraad mij
op deze verzoeken. Gegeven de actuele ontwikkelingen op de energiemarkt met zeer hoge
elektriciteitsprijzen, is de hoogte van de verzochte nadeelcompensatie zeer substantieel.
Ik zal uw Kamer daar zo snel mogelijk over informeren en betrek daarbij het Urgenda-vonnis
en de zorgen over leveringszekerheid van gas en elektriciteit in het licht van de
situatie in Oekraïne. In dit verband wijs ik erop dat ik uw Kamer op 22 april een
brief (Kamerstuk II 2021–2022, 29 023, nr. 302) heb gestuurd over de onafhankelijkheid van Russische olie, kolen en gas met behoud
van leveringszekerheid.

Vraag 3

Deelt u de mening dat het hoe dan ook om bizar veel geld gaat voor slechts een paar
procent reductie van de Nederlandse CO2-reductie, terwijl Nederland als geheel verantwoordelijk is voor nog geen half procent
van de totale wereldwijde CO2-uitstoot?

Antwoord 3

Nee, deze mening deel ik niet.

Vraag 4

Hoe reageert u op Arjun Flora (energiedenktank IEEFA) die gehakt maakt van de 35 procent-productiebeperking
en stelt: «Niemand heeft blijkbaar overwogen om een maximum aan de compensatie te
stellen. Dit is zó riskant»? Deelt u de conclusie dat u de eigenaren van de kolencentrales
hiermee een blanco cheque in het vooruitzicht heeft gesteld?

Antwoord 4

Deze conclusie deel ik niet. Nadeelcompensatie betreft een vergoeding voor onevenredige
schade die ontstaat door rechtmatig overheidshandelen. Bij het vaststellen van de
nadeelcompensatie geldt in het Europees en nationaal recht het uitgangspunt dat de
compensatie zo objectief mogelijk moet aansluiten bij het daadwerkelijk geleden nadeel.
Voor een nadere duiding van de juridische verplichtingen rondom nadeelcompensatie
verwijs ik u ook naar de Kamerbrief die op 17 mei 2021 hierover is verstuurd (Kamerstuk
35 668, nr. 44).

Met het Besluit nadeelcompensatie productiebeperking kolencentrales is een systematiek
vastgelegd waarmee wordt gezorgd dat berekening van de hoogte van de nadeelcompensatie
zo objectief mogelijk aansluit bij het daadwerkelijk geleden nadeel. De specifieke
hoogte van de nadeelcompensatie wordt daarnaast door de Europese Commissie beoordeeld
in het kader van een staatssteuntoets.

Vraag 5

Hoe bizar is het dat u de Onyx-kolencentrale voor vrijwillige sluiting 212 miljoen
euro vergoeding hebt aangeboden, maar diezelfde centrale nu door de 35 procent-productiebeperking
400 miljoen euro vergoeding van u krijgt?

Antwoord 5

Een subsidieregeling is een vrijwillig instrument en formeel staat Onyx in haar recht
om geen gebruik te maken van de subsidieverlening. Ik ben zeer teleurgesteld over
deze beslissing en het is een slechte beslissing voor het klimaat. Er lag een goed
pakket aan afspraken en een stevige subsidieregeling. Nu Onyx besloten heeft om geen
gebruik te maken van de subsidie die zij zelf heeft aangevraagd, geldt ook voor Onyx
in de jaren tot en met 2024 de wettelijke productiebeperking. Daarmee heeft ook Onyx
recht op compensatie van het geleden nadeel.

Met het Besluit nadeelcompensatie productiebeperking kolencentrales is een systematiek
vastgelegd waarmee wordt gezorgd dat de berekening van de hoogte van de nadeelcompensatie
zo objectief mogelijk aansluit bij het daadwerkelijk geleden nadeel. Gegeven de actuele
ontwikkelingen op de energiemarkt zijn kolencentrales zeer winstgevend, waardoor het
nadeel als gevolg van de productiebeperking ook fors is. Op dit moment doe ik geen
uitspraken over de hoogte van de verzochte nadeelcompensatie door een specifieke exploitant
van een kolencentrale.

Vraag 6

Hoe kan het dat landen als Duitsland, Polen en Italië, in verband met de huidige energiecrisis
– overwegen hun kolencentrales te heropenen en nu zelfs de door u geliefde Europese
Commissie het stoken van meer kolen een goed idee vindt, terwijl u onze kolencentrales
– vanuit klimaatgekte – koste wat het kost wilt sluiten?2

Antwoord 6

Ik houd de ontwikkelingen op de elektriciteitsmarkt nauwlettend in de gaten, evenals
het effect van de productiebeperking bij kolencentrales hierop. Als ik tot de conclusie
kom dat er onaanvaardbare risico's ontstaan voor de leveringszekerheid, zal ik verdere
maatregelen nemen om de leveringszekerheid te garanderen.

Vraag 7

Waarom weigert u in te gaan op het aanbod van de eigenaren van de kolencentrales («Ze
hoeven in Den Haag maar te bellen!») om versneld meer energie te produceren en «daarmee
de torenhoge energierekening te beperken»? Waarom zet u uw klimaatgekte niet even
opzij en zorgt u voor de leveringszekerheid van betaalbare energie?

Antwoord 7

Op dit moment brengt de productiebeperking de beschikbaarheid van elektriciteit volgens
de analyse van TenneT niet in gevaar en dit geeft daarom nu geen aanleiding de maatregelen
aan te passen. Deze analyse gaat uit van voldoende beschikbaarheid van gas. Nederland
is, net als andere lidstaten, voorbereid op een onderbreking of ernstige verstoring
van de gastoevoer, en heeft hiervoor een noodplan klaar liggen, het zogenoemde Bescherm-
en Herstelplan Gas.

Ik houd de ontwikkelingen op de gas- en elektriciteitsmarkt nauwlettend in de gaten,
evenals het effect van de productiebeperking bij kolencentrales hierop. Als ik tot
de conclusie kom dat er onaanvaardbare risico's ontstaan voor de leveringszekerheid,
zal ik verdere maatregelen nemen om de leveringszekerheid te garanderen.

Vraag 8

Deelt u de conclusie dat het tegenstrijdig is dat u enerzijds van het gas af wilt,
maar dat anderzijds door het sluiten van de kolencentrales of het beperken van hun
productie de gascentrales juist harder zijn gaan draaien?

Antwoord 8

Nee deze conclusie deel ik niet. Om op korte termijn een significante bijdrage te
leveren aan de uitvoering van het Urgenda-vonnis, is de productiebeperking bij kolencentrales
ingesteld. Daarnaast wil het kabinet de afhankelijkheid van Russisch aardgas zo snel
mogelijk afbouwen. Dit kan bijvoorbeeld door de import van extra (non-Russisch) LNG
mogelijk te maken, door de uitrol van hernieuwbare energie, inclusief waterstof, te
versnellen en meer energie te besparen.

Vraag 9

Bent u bereid de 35 procent-productiebeperking onmiddellijk te schrappen en de kolencentrales
op volle kracht te laten draaien?

Antwoord 9

Ik houd de ontwikkelingen op de gas- en elektriciteitsmarkt nauwlettend in de gaten,
evenals het effect van de productiebeperking bij kolencentrales hierop. Als ik tot
de conclusie kom dat er onaanvaardbare risico's ontstaan voor de leveringszekerheid,
zal ik verdere maatregelen nemen om de leveringszekerheid te garanderen.