Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Plas over de waterinjectie door NAM in Twente

Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen
12 april 2022).

Vraag 1 en 2

Welke mijnbouwhulpstoffen worden er gebruikt door de Nederlandse Aardolie Maatschappij
(NAM) en andere betrokken partijen bij de oliewinning in Schoonebeek? Welke komen
daarvan in het afvalwater terecht en welke bij lozing in Twente?

Wat is de chemische naam van deze mijnbouwhulpstoffen en in welke hoeveelheden komen
ze voor in het NAM-afvalwater bij de winning in Schoonebeek en lozing en opslag in
Twente, zowel relatief als absoluut, en welke gevaren kleven aan deze stoffen voor
mens en milieu?

Antwoord 1 en 2

De onderstaande tabel bevat een weergave van de mijnbouwhulpstoffen die door het gebruik
door NAM in het injectiewater in Twente terecht kunnen komen. Ik heb mij hiervoor
gebaseerd op de Jaarrapportage 2020 Waterinjectie Twente1.

In deze opsomming zijn de volgende gegevens vermeld:

de gebruikte hoeveelheid mijnbouwhulpstoffen in 2020;

de chemische samenstelling van deze mijnbouwhulpstoffen;

de concentratie waarin deze mijnbouwhulpstoffen voorkomen in het injectiewater, uitgedrukt
in mg/L en w/w%.

Gebruikte Mijnbouw-hulpstof

Komt terecht in het injectiewater

Gebruikte hoeveelheid in m3

Chemische samenstelling1

Concentratie in het injectiewater – in mg/L

Concentratie in het injectiewater – in w/w%2

Biocide

XC82448

Ja (rechtstreeks in de waterstroom geïnjecteerd)

1,75 m3

tetrakis(hydroxymethyl) fosfoniumsulfaat(2:1), 1,2-Ethanediamine, N1,N1,N2,N2-tetramethyl-,
polymer with 1,1»-oxybis[2-chloroethane]

2,2 mg/L

0,0002%

Anti-corrosie

vloeistof

CORR10941A

Ja

(rechtstreeks in de waterstroom geïnjecteerd

53 m3

2-Butoxyethanol, Quaternary ammonium compounds, benzyl C12-C16 (even numbered)-alkyldimethyl
chlorides, Reaction mass of Amines, coco alkyl and β-Alanine, N-(2-carboxyethyl)-,
N-coco alkyl derivs. and β-Alanine, N-coco alkyl derivs., Mono-Coco Alkyl-Amine, Ethyleenglycol,
Natriumthiosulfaat Pentahydraat, Amines, dicoco alkyl, Coconitriles, Geëthoxyleerd
cocoalkylamine

53 mg/L

0,0049%

Emulsiebreker

EMBR18161A

Ja (0,1% komt in de waterfase)

38 m3

Koolwaterstoffen, C10, aromatisch, <1% nafthaleen, EO-PO Copolymer, Ether with Trimethylolpropane,
Xyleen

1,08 mg/L

0,0001%

Emulsiebreker

EMBR23344A

7 m3

2-Butoxyethanol, EO-PO Copolymer, Ether with Trimethylolpropane

Zwavelwaterstof-binder

HSCV10229A

Ja (16% komt in de waterfase)

580 m3

N-phenyl-diethanolamine, reaction products with formaldehyde, Isopropanol, Methanol,
2-Butoxyethanol

90 mg/L

0,0083%

X Noot

1

De bestanddelen zoals opgenomen in het veiligheidsinformatieblad volgens verordening
(EG) nr. 1907/2006.

X Noot

2

Aanname dichtheid van het injectiewater: 1,08 kg/L.

Eventuele gevaren voor de mens zijn er vrijwel uitsluitend voor de medewerkers van
NAM die werken met deze stoffen. Van bovengenoemde mijnbouwhulpstoffen heeft de leverancier,
indien het een gevaarlijke stof betreft, een veiligheidsinformatieblad beschikbaar
gesteld aan de gebruiker (NAM) die opgesteld moet zijn volgens de verordening inzake
de registratie en beoordeling van en de autorisatie en beperkingen ten aanzien van
chemische stoffen (REACH)2. Risico’s voor het milieu kunnen ontstaan als mijnbouwhulpstoffen bovengronds niet
op de juiste manier worden opgeslagen op locatie en er bij een lekkage ongecontroleerd
vloeistof kan wegstromen naar de bodem of het oppervlaktewater. Om dit te voorkomen
heeft NAM meerdere fysieke voorzorgsmaatregelen genomen op haar locaties, zoals het
gebruik van daarvoor bestemde opslagcontainers, gebruikscontainers, aparte opslagvoorzieningen
en bodem-beschermende voorzieningen. SodM ziet er tijdens de veldinspecties op toe
dat de stoffen op de juiste wijze zijn opgeslagen en de voorzieningen deugdelijk zijn.

Ondergrondse milieurisico’s worden gevormd door lekkages uit een put. Om dit te voorkomen
heeft NAM haar waterinjectieputten voorzien van een dubbele verbuizing die voorkomt
dat het injectiewater met mijnbouwhulpstoffen ongecontroleerd kan uitstromen naar
andere bodemlagen in plaats van in het reservoir. Met regelmaat wordt de injectiebuis
(binnenbuis) door middel van putmetingen gecontroleerd op beschadigingen en zo nodig
vervangen. Daarnaast wordt de druk tussen de binnen- en de buitenbuis door NAM continu
gemonitord. Mocht de binnenbuis toch onverwacht lek raken, ontstaat er een drukverschil
en zal NAM daar actie op ondernemen. Door de dubbele verbuizing zal het injectiewater
met mijnbouwhulpstoffen de ruimte tussen de binnen- en buitenbuis instromen. De buitenbuis
dient hierbij als een essentiële tweede barrière waardoor is verzekerd dat bij het
eventueel falen van de binnenbuis het injectiewater met mijnbouwhulpstoffen toch in
het reservoir terechtkomt en niet elders.

Op dit moment worden de onregelmatigheden aan de putten ROW-2, ROW-4 en de mogelijke
gevolgen daarvan op ROW-7 onderzocht. De waterinjectie ligt stil totdat SodM dit onderzoek
heeft beoordeeld en heeft geconcludeerd dat de putten ROW-4 en ROW-7 veilig gebruikt
kunnen worden.

Vraag 3

Welk energietarief wordt bij NAM in rekening gebracht voor de productie van stoom
ten behoeve van de oliewinning in Schoonebeek en hoe hoog is de korting voor de betrokken
grootgebruiker van deze energie?

Antwoord 3

Ik heb geen inzicht in het leveringstarief dat NAM aan haar energieleverancier betaalt.
Dit tarief komt tot stand tussen private partijen in de energiemarkt. NAM onderzoekt
op dit moment hoe men het gasverbruik omlaag kan brengen. Een mogelijke optie is het
gebruiken van elektriciteit voor het maken van stoom.

Vraag 4

Behoren de betrokken stoomfabriek en andere bedrijven betrokken bij de oliewinning
in Schoonebeek tot de groep van bedrijven, die worden afgeschakeld, respectievelijk
worden stopgezet bij een onverhoopt gastekort in Nederland? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Wanneer er sprake is van een noodsituatie, zoals bedoeld in de verordening gasleveringszekerheid3, kunnen de maatregelen die in het Bescherm- en Herstelplan Gas (BH-G) zijn opgenomen
ter bestrijding van een noodsituatie worden getroffen. Het doel van deze maatregelen
is om door afnemers en in het bijzonder door solidariteit beschermde afnemers (zoals
huishoudens en ziekenhuizen), zo lang mogelijk van gas te blijven voorzien.

NAM Schoonebeek valt niet in de categorie van beschermde afnemers4 en kan getroffen worden als er noodmaatregelen moeten worden genomen. Of ze getroffen
worden is afhankelijk van hoe de maatregelen in de concrete omstandigheden worden
genomen.

Vraag 5

De afvalwaterinjectie vindt volgens uw antwoord van 7 februari jl. op de vragen 1,
5 en 6 (aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2020–21, nr. 1598) niet plaats in het kader van een opslagvergunning, maar is gekoppeld aan de oliewinning
in Schoonebeek en het uitgangspunt is volgens u dat het afvalwater niet meer wordt
opgepompt. Kunt u dan uitleggen wat de rechtsgrond is voor de lozing van NAM-afvalwater
in Twente, op grond waarvan geen aparte lozingsvergunning nodig is voor de opslag
van NAM-afvalwater uit Schoonebeek?

– volgens de MvT bij art. 3 van de Mijnbouwwet is het niet altijd duidelijk of tijdens
de opslag natrekking of zaaksvorming optreedt. In beide gevallen zal de Staat echter
eigenaar worden van de opgeslagen stoffen. Is de Staat als eigenaar van de blijvend
of tijdelijk opgeslagen stoffen, gedurende de opslagperiode aansprakelijk voor de
eventuele schade veroorzaakt door de opslag? Zo nee, waarom niet?

– moet de oliewinningsinstallatie in Schoonebeek, de pijpleiding voor afvalwater naar
Twente en de installatie voor de opslag van het afvalwater in Twente gezien worden
als één mijnbouwwerk in de zin van artikel 1 Mijnbouwwet? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, wat betekent dit voor de reikwijdte van het begrip omwonenden langs de pijplijn
vanaf de oliewinningsinstallatie in Schoonebeek tot aan de NAM-afvalwaterinjectie
in Twente?

Antwoord 5

Op grond van artikel 28, onderdeel c, van het Mijnbouwbesluit is geen opslagvergunning
vereist voor het opslaan van stoffen die met het opsporen of winnen van delfstoffen
of aardwarmte onvermijdelijk boven de oppervlakte meekomen, en worden teruggebracht
in hetzelfde of een vergelijkbaar voorkomen als waaruit deze afkomstig zijn.

Sinds 1 januari 2013 vallen lozingen onder de Wabo en de Wet milieubeheer. Productiewater
van mijnbouw dat wordt geïnjecteerd in de diepe ondergrond wordt gezien als het storten
van afval. In het landelijk afvalbeheersplan (LAP) is hiervoor een specifieke regeling
opgenomen.

De houder van een winnings- of opslagvergunning heeft op grond van artikel 33 van
de Mijnbouwwet een zorgplicht ten aanzien van de mijnbouwactiviteiten. Dit houdt in
dat de vergunninghouder alle redelijke maatregelen neemt om nadelige gevolgen voor
mens en milieu, schade door bodembeweging, schade aan de veiligheid en aan het belang
van planmatig beheer als gevolg van de activiteiten te voorkomen. Die plicht geldt
tijdens en na de vergunning. Op grond van artikel 6:177, eerste lid, van het Burgerlijk
Wetboek is de vergunninghouder aansprakelijk voor de schade die ontstaat door uitstroming
van delfstoffen als gevolg van het niet beheersen van de ondergrondse natuurkrachten
die door de aanleg of bij de exploitatie van het mijnbouwwerk zijn teweeggebracht.
Daarnaast is de houder aansprakelijk voor schade die ontstaat door bodembeweging als
gevolg van de aanleg of de exploitatie van het mijnbouwwerk. Op grond van de Wet milieubeheer
geldt eveneens een zorgplicht en aansprakelijkheid voor milieuschade. Het eigendom
van de stoffen speelt voor de aansprakelijkheid derhalve geen rol.

De oliewinningsinstallatie, de pijpleiding naar Twente en de injectielocatie worden
niet aangemerkt als één mijnbouwwerk. Zowel werken voor het opsporen en/of winnen
van delfstoffen of aardwarmte als werken voor het opslaan van stoffen vallen op grond
van artikel 2 van het Mijnbouwbesluit onder het begrip mijnbouwwerk. In het tweede
lid van artikel 2 is bepaald dat werken die fysiek met elkaar zijn verbonden worden
aangemerkt als één mijnbouwwerk, maar van die situatie is in dit geval geen sprake.
Omdat voor mijnbouwwerken op land een omgevingsvergunning op grond van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht geldt, zijn op mijnbouwwerken ook de criteria voor het begrip
inrichting uit artikel 1.1, vierde lid, van de Wet milieubeheer van toepassing. Om
als één mijnbouwwerk te kunnen worden beschouwd, moeten de werken onderling technische,
organisatorische of functionele bindingen hebben en in elkaars onmiddellijke nabijheid
liggen. Beide locaties liggen echter op grote afstand van elkaar en kunnen in principe
los van elkaar functioneren. Dat maakt dat zij niet als één mijnbouwwerk gezien kunnen
worden.

Vraag 6

Waarom maakt u geen gebruik van de wettelijke bevoegdheid op grond van art. 30 en
art. 36, lid 3 juncto art. 39, lid 1 sub b van de Mijnbouwwet om de vergunning voor
winning van olie in Schoonebeek (met als direct gevolg lozing van afvalwater in Twente)
direct in te trekken, vanwege het in artikel 29, lid 2 Mijnbouwwet genoemde belang
van de veiligheid voor omwonenden, het voorkomen van schade aan gebouwen of infrastructurele
werken, het planmatig gebruik of beheer van aardwarmte of grondwater met het oog op
de winning van drinkwater of bijvoorbeeld veranderde omstandigheden (zoals gebrek
aan draagvlak) of gewijzigde inzichten zoals genoemd in artikel 36 van de Mijnbouwwet?

Antwoord 6

De Mijnbouwwet biedt de mogelijkheid om een reeds verleende winningsvergunning in
te trekken. Het uitgangspunt is echter dat, als een vergunning eenmaal is verleend,
degene die over die vergunning beschikt, erop mag vertrouwen dat deze vergunning in
stand blijft op grond van het rechtzekerheidsbeginsel. Het intrekken van een winningsvergunning
is een inmenging in het eigendomsrecht van een mijnbouwonderneming aangezien dit gebruik
door intrekking wordt beperkt. Hierdoor is sprake van regulering van gebruik van eigendom.
Regulering of ontneming van eigendom druist in tegen artikel 1 van het Eerste Protocol
van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (artikel 1 EP EVRM), waar de
bescherming van eigendom is vastgelegd. Voor een inmenging in het eigendomsrecht moet
een dwingende reden van algemeen belang bestaan waarmee een legitiem doel wordt gediend.
Deze inmenging is voorts alleen toegestaan, indien het een geschikt en noodzakelijk
middel is om dat legitieme doel te bereiken, waarbij het individuele belang moet worden
afgewogen tegen het algemeen belang. Een beperking van het eigendomsrecht door intrekking
zou kunnen leiden tot een recht op compensatie of schadevergoeding voor de vergunninghouder.

Naar mijn mening ontbreekt in dit geval een dwingende reden die een beperking van
het eigendomsrecht van NAM en een schending van het rechtszekerheidsbeginsel rechtvaardigt,
omdat er geen veiligheidsbelangen voor omwonenden in het geding zijn. De waterinjectie
voldoet aan de wettelijke vereisten. Staatstoezicht op de Mijnen ziet hierop toe.
Dit betekent dat als ik toch besluit de vergunning in te trekken, de rechter hoogstwaarschijnlijk
dit besluit zal vernietigen. Voor de periode van stilleggen zou het kabinet de NAM
een schadevergoeding moeten betalen en de NAM zou vervolgens weer verder kunnen gaan
met de waterinjectie.

Bovenstaande betekent niet dat ik mij niet wil inzetten om te komen tot een zo snel
mogelijke beëindiging van de waterinjectie en tot een beter en schoner verwerkingsproces.
Ik ben met NAM en de bestuurders in Drenthe in overleg om het omschakelen naar Drenthe
en verwerking aldaar volgens een schoner proces te realiseren. Ik vind dat dit voor
eind december 2022 moet kunnen.

Vraag 7

Wie beoordeelt de aanvaardbaarheid van de risico’s op zware ongevallen voor mens en
milieu in relatie tot de kosten van risicoreductie als bedoeld in artikel 33a van
de Mijnbouwwet?

Antwoord 7

Dit wordt beoordeeld door mij, waarbij ik van advies word voorzien door de Inspecteur-generaal
der mijnen.

Vraag 8

Waarom is artikel 33a van de Mijnbouwwet in verband met de zorg voor een goede uitvoering
van activiteiten en beheersing van risico’s, blijkens lid 1 van dat artikel, wel van
toepassing op de opsporing en winning van koolwaterstoffen, maar niet op het opslaan
van stoffen?

Antwoord 8

Artikel 33a van de Mijnbouwwet is een onderdeel van de implementatie van richtlijn
nr. 2013/30/EU van het Europees Parlement en de Raad van 12 juni 2013 betreffende
de veiligheid van offshore olie- en gasactiviteiten en tot wijziging van richtlijn
2004/35/EG (PbEU 2013, L 178).5 Het doel van die richtlijn is om zware ongevallen met betrekking tot olie en gas
op zee te verkleinen en de gevolgen daarvan te beperken. De richtlijn wordt toegepast.
Het bovengenoemde artikel geldt voor vergunningen voor de opsporing of winning van
olie en gas. De waterinjectie door de NAM geschiedt in het kader van de winning van
olie. De zorgplicht voor zware ongevallen met betrekking tot oliewinning uit artikel 33a
van de Mijnbouwwet geldt derhalve voor NAM, als houder van de winningsvergunning.

Vraag 9

Zijn er nadere regels gesteld voor de opslag van afvalwater in Twente op grond van
art. 49 Mijnbouwwet in verband met de veiligheid van omwonenden, de bescherming van
het milieu en het voorkomen van schade als bedoeld in art. 49, lid 2 van die wet?
Zo ja, welke, zo nee, waarom niet?

Antwoord 9

Bij algemene maatregel van bestuur zijn geen regels gesteld voor het injecteren van
productiewater. Op grond van de Wet milieubeheer en het landelijk afvalbeheersplan
is voor de waterinjectie in Twente een waterinjectiemanagementplan6 opgesteld en geldt het protocol seismische activiteit door waterinjectie7 een seismisch risicoprotocol, waarmee de veiligheid voor mens en milieu wordt geborgd.

Vraag 10

Heeft de opslag van NAM-afvalwater in Twente gevolgen voor de mogelijkheid drinkwater
of aardwarmte te (blijven) winnen, zo ja, welke, zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

De injectie van productiewater heeft geen effect op de winning van drinkwater. Het
productiewater komt bij normale bedrijfsvoering niet in contact met het ondiepe zoete
grondwater. Het productiewater wordt geïnjecteerd in een ondergronds reservoir. Door
de afsluitende lagen boven het reservoir komt het productiewater niet in contact bovenliggende
met grondwaterhoudende lagen.

De injectie van productiewater heeft geen effect op de winning van aardwarmte of op
de mogelijkheden daarvan. Geothermie is een gesloten cyclus. Het uit de ondergrond
opgepompte water wordt nadat de warmte is gewonnen weer teruggepompt in de diepe ondergrond.