Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Nispen over het bericht dat het OM het onderzoek naar fraude bij Pels Rijcken aan een commerciële partij heeft overgelaten

Antwoord van Minister Yeşilgöz-Zegerius (Justitie en Veiligheid) (ontvangen 4 februari
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1160.

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht dat de top van het Openbaar Ministerie (OM)
de officier van justitie (OvJ) die de miljoenenfraude van bestuursvoorzitter F. O.
van Pels Rijcken onderzocht, heeft teruggefloten toen hij het strafrechtelijk onderzoek
wilde opschalen?1

Antwoord 1

Ja, ik heb kennisgenomen van dit bericht, inclusief de correctie die de krant op 25 november
jl. in het artikel aanbracht:

«Correctie (25 november 2021): In dit artikel is verduidelijkt dat de besluitvorming
over het onderzoek plaatsvond binnen het functioneel parket, onderdeel van het OM
dat met fraudeonderzoeken is belast.»

Vraag 2

Klopt het dat de OvJ het onderzoek naar Pels Rijcken verder wilde opschalen, maar
dat de top van het OM dat heeft tegengehouden? Zo nee, hoe is dit dan wel gegaan?

Antwoord 2

Ik verwijs naar een persbericht van het OM d.d. 24 november 2021, waarin wordt toegelicht
dat na intern beraad binnen het Functioneel Parket het strategische besluit is genomen
om het strafrechtelijk onderzoek te temporiseren. Het OM weerspreekt in dit persbericht
«de titel en het beeld dat volgt uit het artikel dat de top van het Openbaar Ministerie
het onderzoek stil heeft gelegd.»2

Vraag 3

Klopt het dat het OM bewust ervoor heeft gekozen een stap terug te doen in het onderzoek
naar de fraude bij Pels Rijcken omdat zij het onderzoek van een commerciële partij
(te weten: Deloitte), die door de te onderzoeken partij zelf was aangesteld, wilde
afwachten alvorens zelf verder actie te ondernemen? Zo ja, kunt u nagaan waarom het
OM voor deze benadering heeft gekozen? Is deze beslissing genomen op basis van capaciteitstekorten
bij het OM, of wellicht gebrek aan geld of expertise bij het OM?

Antwoord 3

Naast het door Pels Rijcken zelf ingestelde onderzoek door Deloitte zijn onderzoeken
gestart door het Openbaar Ministerie en de toezichthouders. Parallel aan het strafrechtelijk
onderzoek onder leiding van het OM startte Bureau Financieel Toezicht vanuit haar
toezichtstaak op de derdengeldrekeningen onderzoek naar het handelen van de inmiddels
overleden notaris van Pels Rijcken. Daarnaast heeft de Deken van de Haagse Orde van
Advocaten onderzoek gedaan naar eventuele betrokkenheid van advocaten van Pels Rijcken
bij notariële fraude. Uw Kamer is per brief van 13 augustus 2021 door mijn ambtsvoorganger
geïnformeerd over de uitkomsten van dit onderzoek.

Het is aan het OM, en niet aan mij, om de inzet op een strafrechtelijk onderzoek te
bepalen. Het OM heeft mij laten weten dat, nu reeds onderzoeken in gang waren gezet,
er is besloten eerst de uitkomsten van die onderzoeken af te wachten alvorens het
eigen onderzoek voort te zetten. Omdat de onderzoeken zich richtten op het handelen
van geheimhouders en voor het OM de bescherming van het verschoningsrecht een groot
goed is, is door het OM besloten om de toezichthouders – die juist op dit punt bijzondere
bevoegdheden en expertise hebben – eerst hun werk te laten doen. Daarmee werd het
strafrechtelijk onderzoek naar het handelen van de notaris en de mogelijke betrokkenheid
van anderen tijdelijk getemporiseerd (op een lager pitje gezet) in afwachting van
de uitkomsten van de onderzoeken van de toezichthouders en het onderzoek van Deloitte.
Het strafrechtelijk onderzoek lag in die periode niet stil: er is toen ingezet op
andere aspecten, namelijk het traceren van (buitenlands) vermogen en de afwikkeling
van de erfenis van de notaris. Een dergelijke werkwijze/afweging is niet uitzonderlijk.
Het gebeurt wel vaker dat er parallelle onderzoeken lopen waarvan de uitkomst wordt
afgewacht omdat die mogelijk relevant is voor (nog te zetten stappen in) het strafrechtelijk
onderzoek.

De voortgang van de onderzoeken van de toezichthouders werd door het OM telkens in
ogenschouw genomen. Zodra de resultaten van die onderzoeken beschikbaar komen, zal
het OM de uitkomsten meewegen bij de in het strafrechtelijk onderzoek te nemen stappen.
Dat geldt ook voor het onderzoek dat Deloitte uitvoerde in opdracht van Pels Rijcken.

Vraag 4

Hoe komt het volgens u over op de samenleving nu blijkt, dat de Staat onderzoeken
naar fraude niet opschaalt, maar juist afschaalt in de hoop dat de fraudeur zelf gedegen
onderzoek naar de fraude zal doen? Wat voor signaal wordt hiermee afgegeven?

Antwoord 4

Zoals hierboven bij de antwoorden op de vragen 2 en 3 weergegeven is geen sprake van
het afschalen van het onderzoek.

Vraag 5

Bent u het eens dat het een overheidstaak is strafbare zaken te onderzoeken en dat
het dan niet past als overheid te zeggen: we wachten een zelfonderzoek van de te onderzoeken
partij af en kijken daarna wel of verder onderzoek nog nodig is? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, bent u bereid hierover het gesprek met het OM aan te gaan?

Antwoord 5

Ik wens te benadrukken dat het aan het OM is, en niet aan mij, om de inzet op een
strafrechtelijk onderzoek te bepalen. Over die inzet laat ik mij dan ook niet uit.
Mijn ambtsvoorganger heeft dit ook bij de begrotingsbehandeling op een vraag van lid
Ellemeet (Groen Links) nogmaals expliciet aangegeven ten aanzien van het onderhavige
onderzoek3.

Vraag 6

Klopt het dat Deloitte in de zaak van F. O. het OM heeft gevraagd toegang tot «laptops,
telefoons» en andere gegevensdragers van Oranje? Zo ja, heeft Deloitte die toegang
ook gekregen?

Antwoord 6

Het OM heeft mij laten weten dat genoemd kantoor niet heeft gevraagd om afgifte van
of inzage in gegevensdragers.

Vraag 7

Als het antwoord op voorgaande vraag bevestigend is, wat vindt u er dan in zijn algemeenheid
van dat commerciële partijen toestemming krijgen opsporingsmethoden te gebruiken die
normaal gesproken zijn voorbehouden aan de (hulp)OvJ en rechter-commissaris (RC)?

Antwoord 7

Het antwoord op vraag 6 is niet bevestigend.

Vraag 8

Hoe wordt verzekerd dat een commerciële partij die toestemming krijgt mogelijke bewijsstukken
te doorzoeken niets wijzigt aan die bewijsstukken, denk bijvoorbeeld aan het wissen
van berichten op telefoon of computers?

Antwoord 8

In het algemeen wordt uitgegaan van de professionele integriteit van de betrokken
forensisch onderzoekers. Bovendien toetst de FIOD dergelijke onderzoeken en doet zelf
aanvullend onderzoek.

Vraag 9

Wilt u vaart zetten achter het toegezegde onderzoek naar de voor- en nadelen van zelfonderzoeken,
waarom door de Kamer is verzocht, en bent u bereid de huidige werkwijze met de zelfonderzoeken
op te schorten, in ieder geval tot de resultaten van dat onderzoek er zijn?

Antwoord 9

In opdracht van het WODC is na de zomer van dit jaar gestart met het onderzoek naar
de voor- en nadelen van zelfonderzoek door advocaten en zelfmeldingen door bedrijven.4 Bij dit onderzoek wordt ook meegenomen de betrouwbaarheid en bruikbaarheid van de
resultaten van dergelijk zelfonderzoek voor opsporingsinstanties en het OM en de vraag
op welke wijze dit zelfonderzoek zou kunnen worden gereguleerd. In het voorjaar van
2022 is voorzien dat het WODC het onderzoek zal afronden. Afhankelijk van de resultaten
van dit onderzoek wil ik bezien of en welke stappen dienen te worden genomen met betrekking
tot de huidige werkwijze. Uw Kamer zal hierover worden geïnformeerd.