Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bosma over “het bericht dat het Rijksmuseum de term Bersiap niet langer wil gebruiken"

Antwoord van Staatssecretaris Uslu (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) (ontvangen 4 februari
2022).

Vraag 1

Bent u ervan op de hoogte dat het Rijksmuseum de term Bersiap bestempelt als «racistisch»
en dat de term niet zal worden gebruikt in de tentoonstelling «Revolusi, Indonesië
onafhankelijk», die volgende maand wordt gehouden?1

Antwoord 1

De gastconservator Bonnie Triyana heeft in een opiniestuk in het NRC Handelsblad van
10 januari 2022 geschreven dat «als het begrip «bersiap» in zijn algemeenheid [wordt
gebruikt] voor geweld dat tijdens de revolutie plaatsvond tegen Nederlanders, het
een sterk racistische lading [krijgt].» Het Rijksmuseum heeft laten weten dat het
museum de term Bersiap niet schrapt en deze niet in de ban doet.

Het museum geeft aan dat het de term Bersiap zal uitleggen en voorzien van historische
context. De tentoonstelling «Revolusi! Indonesië onafhankelijk» erkent en toont zowel
het geweld in deze periode tegen Indo-Europeanen, Nederlanders, Molukkers, Chinezen
en anderen die aan Nederlandse zijde stonden of daarvan verdacht werden, als het geweld
tegen andere groepen waaronder Indonesiërs in dezelfde periode. In de tentoonstelling,
publicatie en randprogrammering is er aandacht voor de term Bersiap.

Vraag 2

Bent u ervan op de hoogte dat de term Bersiap verwijst naar de zeer gewelddadige periode
na de Tweede Wereldoorlog, toen tienduizenden Nederlanders, Indische-Nederlanders
en andere groepen het slachtoffer werden van racistisch geweld dat werd gepleegd door
Indonesische strijders?

Antwoord 2

De term Bersiap verwijst naar een periode in Indonesië na de Japanse capitulatie in
1945, waarin veel Indo-Europeanen, Nederlanders, Chinezen, Molukkers en Indonesiërs
die met Nederlanders samenwerkten of daarvan verdacht werden, slachtoffer werden van
extreem geweld. Deze periode is onderdeel van de koloniale geschiedenis van Indonesië
en de dekolonisatieoorlog.

Vraag 3

Bent u ervan op de hoogte dat vele (Indische) Nederlandse mannen, vrouwen en kinderen
die net waren bevrijd uit de jappenkampen het slachtoffer werden van deze racistische
aanvallen en dat deze aanvallen gepaard gingen met grootschalige martelingen, verkrachtingen
en moordpartijen?

Antwoord 3

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 4

Deelt u de mening dat het te walgelijk voor woorden is dat het Rijksmuseum deze term
nu uitwist omdat het de daders zou neerzetten als «primitief» en «ongeciviliseerd»,
wat niet geheel vrij zou zijn van rassenhaat? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 4

Het Rijksmuseum heeft laten weten dat het museum de term Bersiap niet schrapt, maar
zal uitleggen en voorzien van historische context.

Vraag 5

Deelt u de mening dat het uitwissen van de term Bersiap een klap in het gezicht is
van alle slachtoffers van dit geweld en hun nabestaanden? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 5

De term Bersiap wordt niet uitgewist door het Rijksmuseum.

Vraag 6

Bent u bereid het Rijksmuseum tot de orde te roepen en ervoor te zorgen dat deze belangrijke
periode in de Nederlandse geschiedenis niet wordt uitgewist, maar dat de term Bersiap
volgende maand wel onderdeel zal uitmaken van de expositie? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Zie het antwoord op vraag 4.