Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Inge van Dijk over het artikel ‘Blijvende inspanning gemeenten betaalt zich nog niet terug’

Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
4 januari 2022).

Vraag 1

Hebt u kennisgenomen van het artikel «Blijvende inspanning gemeenten betaalt zich
nog niet terug»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Is het waar dat gemeenten de laatste weken van 2021 en in 2022 voor een immense opgave
staan om te voldoen aan de steeds maar groeiende behoefte aan asielopvang- en huisvestinglocaties,
maar dat compensatie van 10 miljoen euro voor kosten voor opvang en begeleiding van
alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv) nog niet is uitbetaald?

Antwoord 2

Het formele besluit ten aanzien van de incidentele uitkering van 10 miljoen euro voor
de opvang en begeleiding van ex-amv’s met een verblijfsvergunning is inmiddels genomen
in de ministerraad. De Ministeries van BZK, JenV, SZW en VWS zullen elk voor 2,5 miljoen
bijdragen aan deze uitkering, welke in de vorm van decentralisatie-uitkeringen aan
de betreffende gemeenten zullen worden verstrekt. Dit besluit is tevens bekendgemaakt
aan gemeenten (de VNG) middels de landelijke Regietafel (LRT). Deze incidentele uitkering
is voldoende om inzet te plegen op de acute opgave. De verdeling van de middelen over
de gemeenten wordt in het voorjaar van 2022 bekendgemaakt.

Vraag 3 en 4

Onderkent u dat gemeenten de afgelopen maanden met succes grote inspanningen hebben
geleverd om extra opvang voor asielzoekers en huisvesting voor statushouders te regelen?

Klopt het dat gemeenten wederom constructief hebben gereageerd om via de provinciale
regietafels op korte termijn nog eens extra opvangplekken te realiseren en verder
te versnellen?

Antwoord 3 en 4

Sinds het intensiveren van de bestuurlijke zoektocht naar extra opvangplekken vanaf
augustus 2021 zijn ongeveer 8500 extra opvangplekken gerealiseerd. Dit betreffen,
veelal tijdelijke, (nood)opvangplekken op tal van bijzondere locaties zoals evenementhallen,
(grote en kleinere) paviljoens, defensielocaties, hotels, vakantieparken en boten.
Hierbij is het van belang om op te merken dat het overgrote deel van de extra gerealiseerde
opvangplekken een korte looptijd heeft van enkele weken of maanden. Daarnaast zijn
er sinds 1 juli jl. meer dan 10.500 vergunninghouders gehuisvest en lijkt het gemeenten
te lukken om voor het eind van het jaar een eerste deel van de achterstand op de taakstelling
vergunninghouders in te halen. Dit is een grote prestatie waar we gemeenten, provincies
en andere betrokken partners erg dankbaar voor zijn. Tegelijkertijd moeten we constateren
dat al deze inzet voor de korte termijn niet voldoende is gebleken.

Afgelopen week is door het COA en ondergetekenden samen met de Rijksheren en deelnemers
aan de LRT geconcludeerd dat de opgaven ten aanzien van het realiseren van extra opvangplekken
in 2021 niet zullen worden behaald. Gezien deze noodsituatie is er, teneinde crisisnoodopvang
te voorkomen, geen andere mogelijkheid meer dan het aanwijzen en feitelijk in gebruik
nemen van geïnventariseerde locaties, waarover uw Kamer per brief van 14 december
jl. is geïnformeerd.2 De ontwikkelingen op dit dossier volgen elkaar op dit moment in zeer hoog tempo op,
waardoor ik niet volledig kan garanderen dat de beantwoording op deze vragen de meest
actuele stand van zaken weerspiegelt.

Vraag 5

Is het waar dat naast deze COA-locaties ook de voogdijinstelling Nidos dringend extra
opvangplekken nodig heeft?

Antwoord 5

Dat klopt, de verwachting is dat Nidos in 2022 ruim 800 extra plekken nodig heeft.

Vraag 6, 7 en 8

Klopt het dat gemeenten die momenteel amv-opvangplekken bieden, sinds 2018 jaarlijks
gezamenlijk 10 miljoen euro uit eigen middelen bijdragen om de jongeren, ook na hun
18e, de juiste opvang en begeleiding te bieden?

Is het waar dat de VNG al sinds 2018 in gesprek is met het Rijk over deze kosten en
dat het tot nu toe niet komt tot een concrete toezegging voor volledige compensatie?

Waarom worden kosten aan gemeenten hiervoor niet vergoed, aangezien het extra taken
voor gemeenten zijn waar voldoende budget tegenover hoort te staan?

Antwoord 6, 7 en 8

Het klopt dat gemeenten al langere tijd uit eigen gelden putten om waar nodig de juiste
begeleiding te financieren voor ex-amv’s met een verblijfsvergunning. Dit komt omdat
ex-amv’s met een verblijfsvergunning na hun 18de onder de verantwoordelijkheid van de gemeente vallen conform de geldende afspraken
over de opvang van vergunninghouders. Hieronder valt de huisvesting, begeleiding,
participatie en zorg voor deze ex-amv en ook de kosten die daarmee gemoeid zijn.

Al langere tijd ontvangt het Rijk signalen vanuit de VNG alsmede individuele gemeenten
dat de transitie van ex-amv’s naar zelfstandigheid in veel gevallen problemen met
zich meebrengt. Het gaat hierbij om onder meer financiële/schuldenproblematiek, schooluitval,
werkloosheid en overlast. Het bestrijden van deze problematiek gaat gepaard met druk
op de financiën voor de gemeenten.

Om de gemeenten hierin tegemoet te komen heeft het kabinet daarom, zoals reeds benoemd
in mijn antwoord op vraag 2, voor 2022 budget beschikbaar gesteld voor de verlengde
opvang voor ex-amv’s met een verblijfsvergunning. Over de vraag of en op welke wijze
deze verlengde opvang op structurele wijze gefinancierd dient te worden, zal een volgend
kabinet zich moeten buigen.

Vraag 9

Herinnert u zich de Kamerbreed aangenomen motie-Inge van Dijk (35 850, nr. 9), die kort samengevat luidt: «geen extra taken zonder geld»?

Antwoord 9

Ja.

Vraag 10

Hoe gaat u compensatie organiseren en op welke termijn?

Antwoord 10

Voor toelichting op de incidentele compensatie van 10 miljoen euro voor gemeenten
die extra lasten dragen voor de opvang en begeleiding van (ex-)amv’s verwijs ik u
naar het antwoord op vraag 2. Zoals eerder vermeld is het aan een nieuw kabinet of
en op welke wijze gemeenten gecompenseerd zullen worden voor de verlengde opvang en
begeleiding van ex-amv’s met een verblijfsvergunning.

Vraag 11

Hoe gaat communicatie met de gemeenten hierover plaatsvinden?

Antwoord 11

Ontwikkelingen omtrent asielopvang en de huisvesting van statushouders worden gewoonlijk
gedeeld via de LRT, waar ook de VNG vertegenwoordigd is. Communicatie over de verdeling
van de incidentele compensatie van 10 miljoen euro evenals eventuele aanvullende middelen
in de toekomst zal via deze tafel verlopen.