Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Smals over het bericht dat het pensioenfonds ABP uit fossiel stapt

Antwoord van Staatssecretaris Wiersma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) (ontvangen
17 december 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 802.

Vraag 1

Bent u bekend met het voornemen van het pensioenfonds Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds
(ABP) om niet meer in fossiele ondernemingen te beleggen?

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Welke waarborgen zijn er dat de invloed van deelnemers, bijvoorbeeld op het gebied
van duurzaam beleggen, evenwichtig is verankerd in het beleggingsbeleid van een pensioenfonds?
En zijn die waarborgen in onderhavige zaak voldoende toegepast?

Antwoord 2

Het pensioenfondsbestuur gaat over de uitvoering van de pensioenregeling, inclusief
het beleggingsbeleid. Deelnemers zijn vertegenwoordigd in het bestuur van het fonds
en het bestuur stelt het strategisch beleggingsbeleid vast. Dat is wettelijk geregeld.
Bij alle paritaire bestuursmodellen worden vertegenwoordigers van sociale partners,
dus zowel werkgevers- als werknemerszijde, en pensioengerechtigden door de betreffende
organisaties voorgedragen en benoemd in het bestuur. Daarnaast worden de vertegenwoordigers
van de werknemers en de gepensioneerden in het verantwoordingsorgaan verkozen. Via
deze vertegenwoordiging wordt de inspraak van deelnemers (werknemers en pensioengerechtigden)
vormgegeven. Verder is het verantwoordingsorgaan bevoegd om een oordeel te geven over
het handelen van het bestuur, over het uitgevoerde beleid en de beleidskeuzes voor
de toekomst. Dit oordeel wordt opgenomen in het bestuursverslag.

Vraag 3

Bent u, als werkgever, en daarmee medeverantwoordelijk voor het ABP, geraadpleegd
over het voornemen van het ABP om niet meer te beleggen in fossiel?

Antwoord 3

Van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heb ik vernomen dat
de strategie van het ABP, over duurzaam en verantwoord beleggen, onderwerp van gesprek
is geweest in regulier overleg de afgelopen tijd tussen het ABP en de sociale partners.
Samen met de sociale partners is de rijksoverheid, als werkgever, medeverantwoordelijk
voor de inhoud van de pensioenregeling die door het ABP wordt uitgevoerd. Tegelijk
schrijft de Pensioenwet voor dat een pensioenfonds een eigenstandige verantwoordelijkheid
heeft voor de wijze waarop de uitvoering van de pensioenregeling plaatsvindt. Onder
deze eigenstandige verantwoordelijkheid valt ook de verantwoordelijkheid van het pensioenfonds
voor het beleggingsbeleid, waar het nieuwsbericht over gaat, en de verantwoordelijkheid
dat het beleggingsbeleid past bij de risicohouding en de beleidsuitgangspunten en
-doelstellingen.

Vraag 4 en 5

Verwacht u dat de stap van het ABP bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelen?
Kunt u dat toelichten?

Ziet u andere mogelijkheden waarmee Nederlandse pensioenfondsen kunnen bijdragen aan
het behalen van de klimaatdoelen?

Antwoord 4 en 5

De overheid werkt productief samen met de pensioensector in het Internationaal Maatschappelijk
Verantwoord Beleggen (IMVB) convenant om het proces van gepaste zorgvuldigheid, conform
OESO-richtlijnen, opgenomen te krijgen in het beleggingsbeleid en geïmplementeerd
te laten worden in de beleggingspraktijk van de pensioenfondsen. De in het IMVB-convenant
opgenomen OESO-richtlijnen schrijven onder andere voor dat een pensioenfonds in eerste
instantie zijn invloed aan moet wenden om risico’s voor mens en milieu te voorkomen
en aan te pakken. Het ABP heeft zich ook gecommitteerd aan het convenant. Dat schept
bepaalde verwachtingen, bijvoorbeeld dat het besluit van ABP om niet langer in fossiele
ondernemingen te beleggen, bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelen. Uitspraken
van de bestuursvoorzitter in de media wijzen daar ook op. Tegelijk is het niet zeker
dat deze stap van het ABP bijdraagt aan het behalen van de klimaatdoelen. Het is immers
goed mogelijk dat er andere investeerders zijn die wel in deze ondernemingen willen
investeren. Het besluit van ABP om niet langer in fossiele ondernemingen te beleggen,
verlaagt wel het aan klimaat gerelateerde risico van de eigen portefeuille en dat
kan, gegeven dat doel, een stap in de goede richting zijn.

Vraag 6

Past het duurzame beleggingsbeleid van het ABP binnen de richting die De Nederlandsche
Bank (DNB) beschrijft in zijn laatste sectorbrief inzake Duurzaam beleggen pensioenfondsen
d.d. 27 augustus 2018?1

Antwoord 6

Als Staatssecretaris kan ik niet ingaan op de vraag of een individueel pensioenfonds
wel of niet binnen wettelijke kaders of toezichtverwachtingen blijft, ook niet als
het ABP betreft. Wel kan ik opmerken dat DNB in haar sectorbrief onder meer aangeeft
aan dat er geen eenduidige, kant en klare oplossing is om duurzaamheidsoverwegingen
een plaats te geven in het beleggingsproces. DNB ziet dat duurzaam beleggen voor een
belangrijk deel een kwestie is van «learning by doing»; door aan de slag te gaan kan
de eigen organisatie van het pensioenfonds, maar ook de markt als geheel, vooruitgang
boeken.

De Pensioenwet geeft ruimte om een duurzaam beleggingsbeleid te voeren. Het is aan
het pensioenfondsbestuur om een beleggingsbeleid in te richten dat aansluit bij de
beleidsuitgangspunten, doelstellingen en risicohouding van het pensioenfonds zoals
deze in overleg met de fondsorganen is vastgelegd. DNB bepaalt niet welke keuzes pensioenfondsbesturen
hierin maken.

De pensioenwet schrijft voor dat, in het kader van risicobeheer, een fonds ingaat
op de risico’s van milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen met betrekking
tot de beleggingen en het beheer daarvan. In welke mate pensioenfondsen risico’s lopen
is per pensioenfonds verschillend en afhankelijk van de beleggingsportefeuille. Het
is niet onlogisch dat pensioenfondsen de energietransitie en de risico’s die daarmee
samenhangen een plek geven in hun risicobeheer en beleggingsbeleid.Afbouw van fossiele
exposure kan daar het gevolg van zijn, en het is toe te juichen toe dat deze afwegingen
steeds meer bewust en proactief worden meegenomen.

Vraag 7

DNB adviseert in de sectorbrief om voor het duurzaam beleggingsbeleid in overleg te
gaan met de verschillende fondsorganen en te zorgen voor draagvlak en commitment,
op welke manier gaat DNB toetsen of pensioenfondsen dit overleg in voldoende mate
voeren en daarmee hun beleid aanpassen aan de wensen van de deelnemers?

Antwoord 7

Het strategisch beleggingsbeleid van een pensioenfonds moet aansluiten op de risicohouding,
beleidsuitgangspunten en doelstellingen van een pensioenfonds. Deze risicohouding,
beleidsuitgangspunten en doelstellingen worden door het pensioenfonds vastgelegd in
overleg met de fondsorganen (artikel 102a Pensioenwet). De sectorbrief van DNB is
een advies over hoe pensioenfondsen richting kúnnen geven aan het betrekken van duurzaamheid
in hun beleid. Het is geen wettelijke verplichting waar DNB op toe kan zien. Hoe individuele
fondsen invulling geven aan het advies om voor draagvlak en commitment te zorgen is
naar eigen verantwoordelijkheid.

Vraag 8

DNB adviseert in de sectorbrief aan pensioenfondsen om samen te werken op het gebied
van actieve engagement bij hun beleggingen, in hoeverre komen deze samenwerkingsverbanden van de grond om
duurzaamheidsdoelstellingen te behalen?

Antwoord 8

Pensioenfondsen werken op verschillende terreinen samen op het gebied van actieve engagement. Binnen het IMVB-convenant is er een zogenoemd Diepe Spoor ingericht waarin pensioenfondsen
onderling en met de overheid, vakbonden en ngo’s gezamenlijk in verschillende gevallen,
of cases, samenwerken. Ook buiten het convenant wordt steeds meer samengewerkt door uitvoerders
uit de Nederlandse pensioensector. Zo hebben enkele pensioenfondsen het Dutch Engagement Network opgericht en werken Nederlandse pensioenfondsen samen onder het Global Real Estate Engagement Network (GREEN). Ook internationaal bundelen grote institutionele partijen, waaronder Nederlandse
pensioenfondsen, hun krachten, zoals bij Climate Action 100+. Veel pensioenfondsen besteden engagement uit aan externe engagementproviders. Deze
externe partijen bundelen vaak de krachten van hun klanten, waardoor deze ook indirect
samen optrekken.

Vraag 9

Hoe waardeert u het feit dat DNB bij het beleggingsbeleid actief engagement adviseert, terwijl ABP zich juist terugtrekt uit bepaalde beleggingscategorieën?

Antwoord 9

Uit het bericht dat ABP besloten heeft niet langer in fossiele ondernemingen te beleggen,
valt niet op te maken wat er gebeurt met actief engagement die ABP pleegt in andere beleggingscategorieën.

Vraag 10

Tot in welke mate vindt u het wenselijk dat pensioenfondsen zich in hun beleggingsbeleid
laten leiden door maatschappelijke thema’s, terwijl hun primaire doel een zo hoog
mogelijk pensioen voor hun deelnemers is?

Antwoord 10

Een duurzaam beleggingsbeleid moet voldoen aan de uitgangspunten van het prudent person
beginsel. Dit betekent onder meer dat belegd wordt in het belang van aanspraak- en
pensioengerechtigden (conform artikel 135, lid 1a, Pensioenwet). Daarbij moet de beheersing
van de beleggingen op orde zijn (artikel 143, Pensioenwet). Meer algemeen geldt dat
een pensioenfonds in het kader van een beheerste en integere bedrijfsvoering moet
beschikken over adequaat risicobeheer. Dat ziet ook op eventuele risico’s uit hoofde
van milieu, sociale en governancefactoren. De toelichting op het FTK (2018) geeft
dat ook aan: een pensioenfonds heeft als langetermijnbelegger direct te maken met
de consequenties van niet-duurzame ecologische, economische of maatschappelijke ontwikkelingen
op de toekomstige waarde van de beleggingen.

Het ABP geeft in haar persbericht van 26 oktober 2021 aan dat het besluit om niet
langer te beleggen in producenten van fossiele brandstoffen voldoet aan haar criteria
voor rendement, risico, kosten en duurzaamheid. De Pensioenfederatie laat weten dat
deelnemers in toenemende mate worden geraadpleegd. Daarbij blijkt dat veel deelnemers
maatschappelijk verantwoord beleggen belangrijk vinden. Het pensioenfonds heeft de
verantwoordelijkheid om te zorgen voor draagvlak onder belanghebbenden voor de keuzes
over verantwoord beleggen (Code Pensioenfondsen, norm 7).