Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Van Esch en Vestering over de vondst van zeehonden met hoogpathogene vogelgriep in Duitsland

Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (ontvangen 16 november
2021).

Vraag 1

Heeft u gezien dat er in Duitsland drie zeehonden zijn gevonden die besmet bleken
te zijn met hoogpathogene vogelgriep (H5N8)?1

Antwoord 1

We zijn op de hoogte van de vondst van zeehonden in Duitsland in september jl. die
besmet waren met hoogpathogene aviaire influenza (HPAI) type H5N8.

Vraag 2

Deelt u de mening dat het zeer zorgwekkend is dat het vogelgriepvirus nu is overgesprongen
op zeehonden, nadat het virus afgelopen mei ook al bij vossen werd aangetroffen? Zo
nee, waarom niet?

Antwoord 2

We hebben kennis genomen van de bevinding. Vogelgriepvirus kan sporadisch overgedragen
worden op wilde zoogdieren zoals vossen en zeehonden en op gezelschapsdieren zoals
honden. Dit is echter zeer uitzonderlijk en na directe intensieve blootstelling (RIVM.nl).
Bij vossen en honden kan dit als gevolg van bijtcontact met besmette kadavers van
vogels. Overdracht van hond naar mensen is nog nooit vastgesteld.

Er zijn eerder dit jaar besmettingen gemeld bij zeehonden in het Verenigd Koninkrijk
en ook in voorgaande jaren zijn er meldingen geweest van besmette zeehonden, in de
Baltische zee2. Aangezien zeehonden vogels verschalken, is het niet verwonderlijk dat ook deze dieren
besmet kunnen worden met aviaire influenza (AI). De bevinding in Duitsland komt niet
als een verrassing. We kunnen echter niet voorkomen dat wilde zoogdieren in contact
komen met besmette wilde watervogels en evenmin kunnen we besmettingen bij wilde vogels
voorkomen. De besmettingen bij vogels zijn veelal het gevolg van contacten tussen
wilde vogels onderling.

Vraag 3

Erkent u dat de kans aanzienlijk is dat zeehonden in Nederland ook besmet raken met
het vogelgriepvirus?

Antwoord 3

Wij achten het zeer wel mogelijk dat ook in Nederland zeehonden besmet gevonden zullen
worden, gezien het feit dat dit jaar ook in de Nederlandse Waddenzee besmette watervogels
zijn gevonden en daar ook zeehonden voorkomen. De vondst in Duitsland is ook besproken
door de deskundigen in het Signaleringsoverleg-zoönosen. Daarin is afgesproken dat
door de NVWA een protocol ontwikkeld wordt voor het opruimen van dode zoogdieren in
gebieden waar aviaire influenza heerst.

Vraag 4

Wat heeft u gedaan met de aanbevelingen van de deskundigengroep dierziekten om verschillende
diersoorten, zoals met name zeehonden, marterachtigen, knaagdieren en vossen, te monitoren
op antistoffen tegen vogelgriep?3

Antwoord 4

Om dieren te monitoren op antistoffen dienen wilde dieren te worden gevangen en wordt
een invasieve methode gebruikt om bloed te verzamelen ten behoeve van het serologisch
onderzoek. Bemonstering van levende wilde zoogdieren achten wij om die reden niet
gewenst.

We monitoren de situatie in de wilde fauna door gevonden dode dieren, vogels en zoogdieren,
indien daar aanwijzingen voor zijn, te onderzoeken op de aanwezigheid van het vogelgriepvirus.
Wilde dieren worden onderzocht door het Dutch Wildlife Health Centre (DWHC) en indien
nodig bij Erasmus MC en Wageningen Bioveterinary Research voor aanvullende diagnostiek.
Daarnaast monitoren we ook levende wilde vogels op aanwezigheid van het vogelgriepvirus.
Op die manier geven we invulling aan de aanbeveling om de AI-situatie in verschillende
dieren te monitoren.

Vraag 5

Kunt u bevestigen dat niet alleen in Nederland, maar ook in andere delen van Europa,
gedurende de hele zomer gevallen van vogelgriep zijn opgedoken?

Antwoord 5

Ja.

Vraag 6

Kunt u bevestigen dat het vogelgriepvirus dus een heel jaar rond aanwezig is gebleven?

Antwoord 6

Dat lijkt inderdaad het geval te zijn. Er zijn de laatste weken vondsten gedaan van
dode wilde vogels die besmet waren met type H5N1, dat de laatste weken tot besmetting
van een aantal pluimveelocaties heeft geleid. Het betreft een introductie van een
nieuw serotype dat met wilde vogels is meegekomen vanuit Rusland naar Nederland. Uw
Kamer is hierover meerdere keren geïnformeerd.

Vraag 7

Kunt u bevestigen dat het risico op uitbraken van vogelgriep vanaf nu weer toeneemt,
waarbij de kans groot is dat er (weer) een zwaar «vogelgriepseizoen» aan komt?

Antwoord 7

We verwachten, mede op basis van de risicobeoordelingen van de deskundigengroep dierziekten
dat het aantal besmettingen, bij wilde vogels weer zal oplopen en daarmee tevens de
kans op besmetting. Op 24 augustus gaven de deskundigen in hun beoordeling aan dat
het risico matig was, en eind september gaven deskundigen van WBVR eenzelfde schatting
aan. Op 26 oktober jl. heeft de deskundigengroep dierziekten, vanwege de vondsten
van dode vogels in het noorden van Nederland, de situatie in Europa, de op gang gekomen
vogeltrek en de uitbraak op het pluimveebedrijf in Zeewolde, een nieuwe beoordeling
gedaan. De deskundigengroep heeft toen aangegeven te verwachten dat het risico van
HPAI bij wilde vogels in de komende weken tot maanden aanzienlijk kan toenemen en
schat de kans van besmetting van een pluimveebedrijf in Nederland in als hoog.

Op 12 november jl. hebben we uw Kamer over de laatste beoordeling van de deskundigengroep
geïnformeerd. In deze beoordeling schatten de deskundigen het risico op besmetting
van een pluimveebedrijf in als zeer hoog. De deskundigen verwachten dat de kans op
besmetting met hoog pathogene aviaire influenza (HPAI) bij wilde vogels mogelijk verder
zal toenemen en de komende maanden waarschijnlijk zeer hoog zal blijven. Wij hebben
u bij de brief van 12 november het laatste verslag van de deskundigen toegestuurd.

Vraag 8

Is het protocol al gereed dat u samen met provincies zou opstellen voor het opruimen
van dode vogels met vogelgriep?4 Zo nee, deelt u de mening dat hier zo snel mogelijk duidelijkheid over dient te komen?

Antwoord 8

Er is een protocol om kadavers van wilde vogels op een veilige wijze af te voeren
en te laten onderzoeken op HPAI. Een vergelijkbaar protocol is er nu ook voor zoogdieren.
Zoals aangegeven in onze brief aan uw Kamer van 20 september jl. is er overleg geweest
met de provincies Groningen en Friesland over de aanpak. Recent is dit overleg vervolgd
om concrete nadere afspraken te maken over waar en wanneer dode vogels die verdacht
worden van vogelgriep opgeruimd worden.

Vraag 9

Kunt u bevestigen dat er voor gevallen van vogelgriep in de pluimveehouderij een zeer
uitgebreid draaiboek bestaat, maar dat er voor in het wild levende vogels slechts
een korte instructie bestaat van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA),
waardoor in de praktijk zwaar wordt geleund op handvatten opgesteld door o.a. Stichting
DierenLot?

Antwoord 9

Ja. Voor de instructie voor het afvoeren van kadavers hebben wij gebruik gemaakt van
de expertise van verschillende organisaties. De ziekte bij wilde watervogels is niet
te bestrijden en meer maatregelen ten aanzien van besmettingen bij wilde vogels zullen
wij niet opleggen. We zullen vogelopvangcentra nogmaals wijzen op de risico’s van
opvang van vogels met vogelgriep en wijzen op de door DierenLot opgestelde handvatten.

Vraag 10

Deelt u de mening dat het niet uit te leggen is dat bij vondst van in het wild levende
vogels met vogelgriep geen maatregelen worden genomen om het risico op verspreiding
te verkleinen, zoals het instellen van een jachtverbod in een straal van 10 kilometer?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 10

Die mening delen wij niet. Wij voeren geen beleid om de ziekte bij wilde vogels te
bestrijden. In sommige gevallen nemen we wel maatregelen bij vondsten bij wilde vogels
om gehouden vogels te beschermen (zoals een ophokplicht). Over een jachtverbod heeft
de deskundigengroep dierziekten eerder geadviseerd en zij kwamen tot de conclusie
dat de toegevoegde waarde wat betreft het voorkomen van verspreiding zeer beperkt
is (rapport 8 juni 2016 (deskundigengroepdierziekten/user/ba9cc767-dd43–4953-ac57–35e16eb72571/files).

Vraag 11

Klopt het dat er nog onduidelijkheid bestaat over verantwoordelijkheden en handelingsmogelijkheden
bij de vondst van nog levende wilde vogels met vogelgriep, bijvoorbeeld over de rol
die dierenhulpverleners zouden kunnen spelen bij het opvangen van deze dieren? Zo
ja, bent u bereid ook hiervoor een protocol op te laten stellen?

Antwoord 11

Als een vogel wordt verdacht besmet te zijn met HPAI, is opvang in een vogelcentrum
riskant voor dier- en volksgezondheid. De vogelopvangcentra zijn met die risico’s
bekend en hebben een protocol opgesteld voor het zo goed mogelijk opvangen van wilde
vogels (www.dier.nu/bf/handvatten-voor-omgang-met-vogelgriep).

Vraag 12

Herinnert u zich dat zeer gevaarlijke vogelgriepvarianten vrijwel uitsluitend ontstaan
door mutaties in de pluimveehouderij?5

Antwoord 12

Tijdens replicatie van virus in een gastheer na een besmetting kunnen altijd mutaties
ontstaan. Dit kan gebeuren bij besmettingen van pluimvee en ook van wilde vogels en
andere diersoorten. Daarom nemen we ook strikte maatregelen bij besmette pluimveebedrijven
en andere locaties met besmette vogels. De belangrijkste maatregel is het stoppen
van replicatie door het doden van alle pluimvee op een besmette locatie.

Vraag 13

Op welke wijze en wanneer gaat u aan de slag met de aanbevelingen van de expertgroep
zoönosen om het aantal pluimveebedrijven in waterrijke gebieden en de dichtheid van
pluimveebedrijven te verminderen?6

Antwoord 13

De aanbevelingen uit het rapport Bekedam worden momenteel uitgewerkt. U wordt hierover
met een brief geïnformeerd.

Vraag 14

Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?

Antwoord 14

Ja.