Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Bontenbal en Leijten over de investering in groen staal door ArcelorMittal en de overheden in België

Antwoord van Minister Blok (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 1 november 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met het bericht «ArcelorMittal ondertekent intentieverklaring met de
Belgische en Vlaamse regering ter ondersteuning van een investering van 1,1 miljard
euro in decarbonisatietechnologieën in de toonaangevende vestiging in Gent» en «1
miljard voor groenere staalproductie ArcelorMittal in Gent»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Kunt u beschrijven in hoeverre de plannen van ArcelorMittal overeenkomen met die van
Tata Steel IJmuiden? Zijn de plannen vergelijkbaar?

Antwoord 2

De plannen van ArcelorMittal komen grotendeels overeen met de decarbonisatieroute,
die Tata Steel in IJmuiden kortgeleden heeft gepresenteerd. Beide bedrijven zetten
in op Direct Reduced Iron (DRI) met aardgas, en later met waterstof, in combinatie
met elektrische ovens.

Vraag 3

Kunt u beschrijven op welke wijze de overheid deelneemt in dit project? Kunt u de
constructie toelichten waarmee zowel ArcelorMittal als de Vlaamse overheid 700 miljoen
euro investeren in het klimaatneutraal maken van het bedrijf? Hoe werkt het vehikel
van de joint venture Finocas waar beide partijen in investeren?

Antwoord 3

ArcelorMittal en de Vlaamse overheid werken samen in de joint venture Finocas (50%
Vlaamse overheid en 50% ArcelorMittal Belgium). Finocas bestaat sinds de jaren 70
en is in het leven geroepen na de staalcrisis om innovatief onderzoek in de staalindustrie
te ondersteunen, zonder dat er sprake is van het bieden van directe steun aan een
individueel bedrijf. In een intentieverklaring voor de investering in de DRI-installatie
hebben zowel de Vlaamse overheid als ArcelorMittal zich gecommitteerd elk 350 miljoen
euro in Finocas te investeren om vervolgens via Finocas de verduurzaming te realiseren.
De beoogde investering vindt dus via deze joint venture plaats, meer in het bijzonder
via een investering door de participatiemaatschappij die als volle dochter onder Finocas
hangt. De investering door deze participatiemaatschappij is in de vorm van risicodragend
vermogen of eigen vermogen en daarmee deelt Finocas (indirect) in de commerciële risico’s
verbonden aan de bouw en exploitatie van de DRI-installatie en is zelfs – afhankelijk
van de exacte uitwerking – mede-eigenaar van de DRI-installatie. De Europese Commissie
zal de financiële steun van Vlaanderen aan het project van ArcelorMittal via Finocas
nog moeten goedkeuren. Zoals ik ook toelicht in de beantwoording van vraag 5 en 6,
zal ik de ontwikkelingen nauwgezet volgen en meenemen bij de beoordeling of een gelijksoortige
constructie nodig en effectief is in de Nederlandse situatie.

Vraag 4

Is het ook in IJmuiden mogelijk om fossiele koolstof te vervangen door circulaire
en afvalkoolstof?

Antwoord 4

Bij de staalfabriek in IJmuiden wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van inzet
van bio koolstof op basis van houtafval. Dit onderzoek is op dit moment nog niet in
een stadium dat deze alternatieve koolstof nu al ingezet kan worden in bestaande productiefaciliteiten.

Vraag 5

In hoeverre kunnen staatssteunregels vanuit de Europese Commissie nog roet in het
eten gooien voor deze deal?

Antwoord 5

Deze kans bestaat. Zoals is aangeven in de nieuwsartikelen over de investering in
groen staal door ArcelorMittal moet de Europese Commissie de financiële steun nog
goedkeuren. Begin volgend jaar verwacht ArcelorMittal uitsluitsel over de Europese
steun. In hoeverre de investering binnen de bestaande staatssteunregels valt zullen
we derhalve moeten afwachten. Ik zal deze ontwikkelingen blijven volgen.

Vraag 6

Kunt u schetsen op welke manieren de Nederlandse staat deel zou kunnen nemen aan of
een belang zou kunnen nemen in de verduurzaming van Tata Steel IJmuiden?

Antwoord 6

Deelneming van de Nederlandse Staat in Tata Steel Nederland is op dit moment niet
aan de orde. Wij onderzoeken of bij de door Tata Steel Nederland uit te werken plannen,
naast de te investeren middelen van het bedrijf zelf, ook passende overheidssteun
noodzakelijk, mogelijk en wenselijk is om de verduurzaming van het bedrijf vorm te
geven. De vorm waarin die steun kan worden verstrekt, is afhankelijk van wat Tata
Steel Nederland nodig heeft om te verduurzamen. Met andere woorden het is nu aan Tata
Steel Nederland om de randvoorwaardelijkheden en specifieke behoefte precies te definiëren
voor de DRI route om vast te kunnen stellen op welke manier en in welke vorm de Staat
steun zou kunnen geven.

Vraag 7

Is er in het geval van Tata Steel IJmuiden sprake van publieke belangen die geborgd
moeten worden door het Rijk? Welke instrumenten acht de Minister daarvoor het meest
geschikt? Welke rol kan een overheidsbelang, eventueel via een staats- of beleidsdeelneming,
daarin een rol spelen?

Antwoord 7

De publieke belangen rondom Tata Steel (o.a. de verduurzaming in de brede zin van
het woord van het bedrijf en de economische belangen van de werkgelegenheid in de
omgeving) zijn, zoals vaak aangegeven, groot en hebben mijn permanente aandacht. Waar
en hoe de rol van de overheid ligt en welke instrumenten toepasbaar zijn hangt in
sterke mate af van de concrete investeringsplannen van Tata Steel Nederland. Over
de in te zetten instrumenten kan ik momenteel dus geen uitspraken doen, dat hangt
van de investering af. Daarbij zullen randvoorwaarden, zoals uitvoerbaarheid, doelmatigheid
en staatssteunregels in acht genomen moeten worden. Conform de Expressions of Principles2 van begin 2021, een op inspanningen gerichte overeenkomst tussen het Ministerie van
Economische zaken en Klimaat en Tata Steel Nederland, worden er niet op voorhand financiële
toezeggingen gedaan. Wel wordt erkenning gegeven aan het feit dat Tata Steel Nederland
en de Staat in gesprek blijven om te bekijken of het huidig instrumentarium passend
is om de verduurzaming van de industrie te ondersteunen. Ook zijn in de Kamerdebatten
op 9 en 16 september 2021 over de toekomst van Tata Steel Nederland3 moties aangenomen, waarin ik toezeg de mogelijke steunopties voor de Direct-to-DRI
route van het bedrijf in kaart te brengen. Dit betekent echter niet dat resultaat
direct gereed is.

Tata Steel Nederland zal, ten behoeve van de inventarisatie van mogelijke publieke
financiële ondersteuning, inzicht moeten geven in de business case, het pad naar de
DRI route moeten kwantificeren en aan moeten geven welke investeringen, infrastructuur
en eventuele subsidies benodigd zijn. Zonder deze informatie is het niet mogelijk
als Rijk te inventariseren welke steunopties of instrumenten en in welke grootte,
beschikbaar, mogelijk en wenselijk zijn. Hierover zijn en blijven we de komende periode
in gesprek met Tata Steel Nederland. Over de stand van zaken wordt u voor het einde
van het jaar middels een kamerbrief geïnformeerd.

Vraag 8

Kunt u beschrijven waarop de deal met SSAB destijds is vastgelopen? Acht u het mogelijk
dat met de keuze van Tata Steel IJmuiden voor de waterstofroute SSAB alsnog bereid
zou zijn tot een overname? Bent u bereid deze gesprekken op gang te helpen?

Antwoord 8

Volgens SSAB bleken de bedrijfsspecifieke kenmerken van Tata Steel Nederland niet
goed aan te sluiten bij de interne strategie van SSAB. Dat had niet zozeer te maken
met de mate van duurzaamheid van de productielocatie in IJmuiden, maar met de meest
efficiënte route naar verdere verduurzaming die past in IJmuiden. Die paste niet in
de duurzaamheidsstrategie van SSAB waardoor de overname van Tata Steel Nederland financieel
niet goed verantwoord kon worden.

Zowel TSN als SSAB zijn particuliere bedrijven en zelf verantwoordelijk voor hun overname-
en acquisitiebeleid. Ik kan niet uitsluiten dat SSAB hernieuwde interesse toont voor
Tata Steel Nederland, maar het is geen taak van de Minister van Economische Zaken
en Klimaat om potentiële kopers voor Tata Steel Nederland te zoeken.