Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord vragen van de leden Inge van Dijk en Peters over het artikel 'Mogelijk honderden kinderen uit gezinnen die de dupe waren van toeslagenaffaire, zijn uit huis geplaatst'

Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Financiën – Toeslagen en Douane), mede
namens Minister Dekker (Rechtsbescherming) en Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport (ontvangen 11 oktober 2021).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bovengenoemde artikel?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2, 3, 4 en 5

Heeft u inzicht in hoeveel kinderen als gevolg van de onterechte torenhoge terugvorderingen
van de kinderopvangtoeslag uit huis zijn geplaatst, omdat hun ouders daardoor in de
(financiële) problemen zijn gekomen? Zo ja, hoeveel? Zo niet, waarom niet?

Weet u om hoeveel gezinnen dit gaat? Zo ja, hoeveel? Zo niet, waarom niet?

Heeft u inzicht in hoeveel kinderen reeds zijn teruggeplaatst bij de door de Belastingdienst
gedupeerde gezinnen? Zo ja, hoeveel? Zo niet, waarom niet?

Als het antwoord op de vragen 2, 3 en 4 nee is, kunt u dan zo snel mogelijk duidelijk
in kaart brengen om welke kinderen en welke gezinnen dit gaat?

Antwoord 2, 3, 4 en 5

Wij vinden het verschrikkelijk als problemen met de kinderopvangtoeslag op welke manier
dan ook een rol hebben gespeeld bij een uithuisplaatsing. Het leed dat ouders en hun
kinderen hebben ervaren door een uithuisplaatsing is onbeschrijfelijk. De verhalen
die wij hierover van ouders hebben gehoord, zijn zeer indringend en raken ons diep.

Het is op dit moment niet bekend hoeveel gezinnen van gedupeerde ouders te maken hebben
(gehad) met een uithuisplaatsing of terugplaatsing. De Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen (UHT) werkt aan het in beeld krijgen van alle kinderen van gedupeerde ouders
in het kader van het programma voor kinderen (programma «Leven op de rit»). Wij verkennen
in samenspraak met het CBS en de VNG de mogelijkheden om inzicht te krijgen in het
aantal kinderen van gedupeerde ouders die te maken hebben (gehad) met een uithuisplaatsing.

Vraag 6

Deelt u de mening dat het hebben van financiële problemen geen reden is om kinderen
uit huis te plaatsen?

Antwoord 6

Ja. Financiële problemen van ouders zijn op zichzelf geen reden om kinderen uit huis
te plaatsen, dit is geen wettelijke grond. Hulp en steun aan het gezin kan in dergelijke
situaties uiteraard wel nodig zijn.

Vraag 7

Deelt u ook de mening dat hier geen wettelijke grond voor is?

Antwoord 7

Ja, financiële problemen vormen geen wettelijke grond voor een uithuisplaatsing. Een
machtiging uithuisplaatsing wordt door de kinderrechter op verzoek van de Raad voor
de Kinderbescherming (RvdK) of Gecertificeerde Instelling (GI) alleen verleend als
dit in het belang van de verzorging en opvoeding van een kind noodzakelijk is en als
ouders hulpverlening om die te kunnen bieden niet kunnen of willen accepteren. Een
kinderrechter toetst onafhankelijk of aan de wettelijke gronden voor een kinderbeschermingsmaatregel
is voldaan. Als een kinderrechter een beschikking afgeeft voor een machtiging tot
uithuisplaatsing, kunnen ouders hiertegen hoger beroep instellen bij een gerechtshof.

Vraag 8

Kunt u aangeven wat de directe en indirecte kosten voor een uithuisplaatsing per kind
zijn?

Antwoord 8

De directe kosten van een uithuisplaatsing verschillen sterk per situatie. In het
geval van een gedwongen uithuisplaatsing zullen er kosten voor de uitvoering van een
ondertoezichtstelling of voogdijmaatregel worden gemaakt. De kosten hiervan liggen
rond de € 10.000 respectievelijk € 6.500 per jaar. Dit zijn de kosten voor een kinderbeschermingsmaatregel
op jaarbasis waarin ook een vergoeding is opgenomen voor de activiteiten die nodig
zijn in geval een uithuisplaatsing noodzakelijk is. Daarnaast worden kosten gemaakt
voor de (verblijfs)zorg aan de kinderen die uithuisgeplaatst zijn. Deze kosten lopen
sterk uiteen, afhankelijk van het soort hulp dat wordt ingezet. Bij een plaatsing
in een pleeggezin liggen de kosten rond de € 16.000 per jaar. Plaatsing in een leef-
of behandelgroep kost ongeveer € 100.000 tot € 150.000 per jaar. Bij plaatsing in
een instelling voor gesloten jeugdzorg komen de kosten op jaarbasis uit op zo’n € 170.000.
Aanvullend hierop kan ambulante jeugdhulp worden ingezet. Er is geen inzicht in de
indirecte kosten die met een uithuisplaatsing gepaard gaan.

Vraag 9 en 10

Deel u de mening dat voor het geld dat een uithuisplaatsing kost veel financiële problemen
uit de wereld zouden kunnen worden geholpen en daarmee ook de reden tot zorg?

Kunt u uitleggen waarom daar niet voor is gekozen?

Antwoord 9 en 10

Indien uitsluitend sprake zou zijn van een financieel probleem in een gezin, dan kan
een financiële tegemoetkoming bijdragen aan het verminderen van het financiële probleem.
Echter, bij een ontwikkelingsbedreiging van een kind of veiligheidsproblematiek kampt
een gezin vaak met een stapeling van problemen op verschillende terreinen, zoals psychische
of psychiatrische problematiek van de ouders, huiselijk geweld en financiële problematiek.
Het oplossen van financiële problemen draagt bij aan het verbeteren van de opvoed-
en opgroeisituatie van een kind, maar betekent niet dat daarmee (direct) alle redenen
tot zorg over een minderjarige weg zijn.

Gezien de ingrijpende gevolgen voor kinderen en gezinnen bij een uithuisplaatsing
wordt hard gewerkt om het aantal uithuisplaatsingen terug te dringen.2 Momenteel loopt een onderzoek waarbij wordt teruggekeken naar een aantal uithuisplaatsingen
en naar wat wel en wat niet gewerkt heeft en wat we daarvan kunnen leren. Zo ontwikkelen
aanbieders innovatieve vormen van hulp om uithuisplaatsingen te voorkomen, zoals de
methode KINGS (Accare) en Gezin Totaal (Horizon) waarbij kind én ouders gezamenlijk,
vaak op locatie, worden geholpen.

Dit laat onverlet dat het belangrijk is dat elk gezin met financiële problemen hulp
en ondersteuning ontvangt, zodat er perspectief is voor het gezin en dit bijdraagt
aan de toename van kwaliteit van de opvoed- en opgroeisituatie van een kind.

Vraag 11 en 12

Welke inspanningen levert u nu in het kader van het brede herstel in de kinderopvangtoeslagenaffaire
om kinderen terug te krijgen bij hun ouders en de kinderen en ouders te begeleiden
naar een veilige en (financieel) stabiele gezinsomgeving?

Welke partijen zijn hier allemaal bij betrokken en waar zijn zij voor verantwoordelijk?

Antwoord 11 en 12

Vanuit de hersteloperatie worden verschillende inspanningen geleverd in het kader
van brede herstel voor gedupeerde ouders en hun gezin:

– Allereerst biedt de Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT) aan alle gedupeerde
ouders een eerste financieel herstel via de Catshuisregeling (€ 30.000).

– Ouders die recht hebben op een hoger bedrag krijgen dat na een integrale behandeling.
Eventueel kan na een verzoek aan de Commissie Werkelijke Schade een additioneel bedrag
uitgekeerd worden.

– Een deel van de ouders heeft te maken met schulden. Publieke schulden van gedupeerde
ouders worden daarom kwijtgescholden en private schulden worden zoveel als mogelijk
opgelost.

– Op dit moment werken wij aan het vormgeven van een programma specifiek gericht op
de kinderen van gedupeerde ouders. Zoals eerder genoemd in de 7e en 8e Voortgangsrapportage Kinderopvangtoeslag (VGR) wil het kabinet bijdragen aan een
betere toekomst voor deze kinderen. Hiervoor is een breed pakket aan ondersteuning
nodig, inclusief een financiële tegemoetkoming. Deze regeling richt zich niet alleen
op minderjarige kinderen, maar ook op meerderjarige en/of uitwonende kinderen.

– Naast direct financieel herstel kan een gezin van een (mogelijk) gedupeerde ouder
via de gemeente hulp krijgen op vijf leefgebieden: hulp bij schulden, gezondheid,
werk of dagbesteding, gezin en wonen. Ook als een ouder in het verleden al hulp heeft
gezocht of heeft gehad van de gemeente, kijkt de gemeente met de ouder opnieuw wat
er nodig is in het gezin. Zo kan de gemeente laagdrempelig ondersteuning en jeugdhulp
bieden, via bijvoorbeeld wijkteams, zoals gezinscoaching.

Vraag 13

In hoeverre zijn hulpverleners in de jeugdzorg aangesloten op het proces van het brede
herstel voor de ouders en kinderen?

Antwoord 13

Het is van groot belang dat gezinnen die te maken hebben (gehad) met een uithuisplaatsing
weten waar zij terecht kunnen met vragen en dat zij adequaat worden geholpen. De gemeente
is daarvoor de eerste ingang voor een gezin. Dit betekent dat de gemeente op verzoek
van en in overleg met ouder(s) en kind kijkt of herstel van de gezinssituatie gewenst
en mogelijk is. Op welke wijze dit zal plaatsvinden en hoe de gemeente hierin zal
ondersteunen en hoe de andere partijen betrokken worden, wordt nader vormgegeven.
De uitwerking van deze route moet zorgvuldig gebeuren, zodat ouders en het kind weten
waar ze aan toe zijn. De VNG en het Rijk ondersteunen gemeenten en jeugdzorginstellingen
bij het maken van deze uitwerking. Uw Kamer wordt hierover geïnformeerd.

Vraag 14, 15 en 16

Erkent u dat in veel gevallen de inspanningen nog onvoldoende zijn, de onterecht ontstane
verschrikkelijke situatie zo alleen maar langer voortduurt en er dus geen herstel
is voor de gedupeerde ouders en kinderen?

Deelt u de mening dat de gedupeerde ouders en uit huis geplaatste kinderen het verdienen
dat de overheid alles op alles zet om waar dat mogelijk is gezinnen te herenigen en
hen daarin alle hulp en ondersteuning te geven?

Hoe bent u van plan dit beter vorm te geven en wilt u zich hiervoor extra inspannen?

Antwoord 14, 15 en 16

Wij zetten samen met alle betrokken partijen alles op alles om de gedupeerde ouders
en hun gezin zo goed mogelijk op weg te helpen zowel binnen de hersteloperatie als
binnen de reguliere hulpverlening en ondersteuning. Gemeenten zijn ruimhartig in hun
dienstverlening aan gedupeerde ouders, ook aan hen die te maken hebben (gehad) met
uithuisplaatsing.

Zoals eerder aangegeven in het antwoord op vraag 13, is het van groot belang dat gezinnen
die te maken hebben (gehad) met een uithuisplaatsing weten waar zij terecht kunnen
met vragen en dat zij adequaat worden geholpen. De gemeente is daarvoor de eerste
ingang voor een gezin. Dit betekent dat de gemeente op verzoek van en in overleg met
ouder(s) en kind kijkt of herstel van de gezinssituatie gewenst en mogelijk is. Op
welke wijze dit zal plaatsvinden en hoe de gemeente hierin zal ondersteunen en hoe
de andere partijen betrokken worden, wordt nader vormgegeven. De uitwerking van deze
route moet zorgvuldig gebeuren, zodat ouders en het kind weten waar ze aan toe zijn.
De VNG en het Rijk ondersteunen gemeenten en jeugdzorginstellingen bij het maken van
deze uitwerking. Uw Kamer wordt hierover geïnformeerd.

Wij blijven als het Rijk samen met ouders, kinderen, gemeenten, professionals en andere
betrokkenen de mogelijkheden onderzoeken hoe we voor deze ouders en kinderen optimaal
herstel kunnen bieden.

Vraag 17

Deelt u de mening dat elk gebrek aan actie in strijd is met het recht van kinderen
om bij hun eigen ouders op te groeien?

Antwoord 17

Wij delen de mening dat kinderen bij hun eigen ouders moeten opgroeien, tenzij dat
echt niet anders kan in het belang van het kind. Een uithuisplaatsing heeft ingrijpende
gevolgen voor het leven van een kind en de ouders. Gedurende de ondertoezichtstelling
en eventuele uithuisplaatsing is het doel altijd te onderzoeken of het kind weer thuis
kan wonen en wat daarvoor nodig is. De kinderbeschermingswetgeving schrijft sinds
2015 voor dat een kind niet te lang in onzekerheid mag leven over waar het uiteindelijk
zal opgroeien, waarbij rekening wordt gehouden met de ontwikkelingsbehoefte en leeftijd
van een kind. Bij de afweging of een kind terug naar huis kan, is het belang van het
kind de eerste overweging. Zijn of haar ontwikkeling en veiligheid zijn leidend, waarbij
ook het recht op familieleven zorgvuldig wordt meegewogen. Bij een besluit over de
vraag waar het kind uiteindelijk zal opgroeien, is het perspectief van het kind dus
steeds leidend. Dit perspectief kan zich vertalen in een stabiele, continue plek bij
bijvoorbeeld pleegouders, in het geval de ouders dit niet kunnen bieden. Het kan ook
zijn dat terugplaatsing bij ouders wél tot de mogelijkheden behoort.

Vraag 18

Kunt u deze vragen voor het verschijnen van de eerstvolgende voortgangsrapportage
kinderopvangtoeslag beantwoorden?

Antwoord 18

Dit is helaas niet gelukt.