Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Paulusma en Kuiken over artsen die corona ontkennen, bagatelliseren, nepnieuws verspreiden of alternatieve behandelingen aanbieden

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 7 oktober
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 21.

Vraag 1

Wat vindt u van de groep stichting Artsen voor Waarheid en dat hun advocaat stelt
dat de Minister-President «een oorlogscrimineel» is die «de doodstraf verdient»?1

Antwoord 1

De uitspraken die in het interview worden gedaan vind ik afschuwelijk.

Vraag 2

Wat vindt u van de groep stichting Artsen Covid Collectief die onder andere advertenties
en berichtgeving plaatst over het gevaar van het vaccineren van kinderen tegen het
coronavirus? Hoe strookt dit met de wetenschappelijk onderbouwde aanbeveling van de
Gezondheidsraad om kinderen van twaalf jaar en ouder wel te vaccineren?2, 3

Antwoord 2

Ik vind zulke advertenties zeer onverantwoord. Het advies van de Gezondheidsraad is
wat mij betreft volkomen helder (https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2021/06/29/vaccinati…). Jongeren kunnen (langdurig) klachten ondervinden als gevolg van COVID-19. Ook zij
moeten daarom in de gelegenheid worden gesteld zich middels een vaccinatie hiertegen
te beschermen en moeten daarover op een juiste en feitelijke wijze worden geïnformeerd.
De Inspectie Gezondheid en Jeugd (IGJ) treedt op tegen artsen die dit belemmeren.
Echter, voor de IGJ is een collectief geen aanspreekpunt. Daarentegen heeft de IGJ
individuele artsen waarover meldingen zijn ontvangen, aangesproken op hun activiteiten.
Daarbij ging het om activiteiten waarbij ouders zijn benaderd met informatie die verwarring
veroorzaakte en afweken van de geldende standaarden en professionele richtlijnen voor
artsen. In het antwoord op vraag 10 staat welke overige stappen de IGJ heeft genomen
richting artsen die evident onjuiste informatie hebben verspreid.

Vraag 3

Klopt het dat de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) bedoeld
is om patiënten te beschermen tegen «ondeskundig» en «onzorgvuldig» handelen van zorgverleners?4

Antwoord 3

De Wet BIG beoogt een zo veel mogelijk uniforme regeling te geven voor alle daarvoor
in aanmerking komende beroepen op het gebied van de individuele gezondheidszorg, om
zo de kwaliteit van de beroepsuitoefening te bewaken en te bevorderen en het publiek
te beschermen tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen (MvT, Kamerstuk 19 522, nr. 3, p. 2.

Vraag 4

Mogen dergelijke stichtingen het woord «arts» in hun naam hebben omdat volgens de
Wet BIG «arts» een beschermde titel is en men zich alleen arts mag noemen indien zij
zich houden aan alle verantwoordelijkheden die komen met deze titel, waaronder de
geldende richtlijnen van de beroepsgroep zelf? Zo nee, wat gaat u hieraan doen?

Antwoord 4

Als een dergelijke stichting het woord «artsen» in haar naam gebruikt, dan moeten
aan die stichting ook daadwerkelijk artsen zijn verbonden. Ook betekent dit dat als
iemand die geen arts is namens een dergelijke stichting optreedt, het voldoende duidelijk
moet zijn dat hij geen arts is. De artsen verbonden aan de stichting kunnen tuchtrechtelijk
en bestuursrechtelijk verantwoordelijk worden gehouden voor informatie die zij verspreiden.
Zie het antwoord op vraag 6 voor wat daaraan gedaan kan worden.

Vraag 5

Wat vindt u van BIG-geregistreerde artsen die nepnieuws verkondigen over het coronavirus,
de coronavaccins of bewezen niet-effectieve behandelingen voorschrijven om corona
te behandelen of te voorkomen?

Antwoord 5

Artsen genieten een hoog vertrouwen bij burgers met betrekking tot medische onderwerpen
en ik vind het belangrijk dat dat in de toekomst ook zo blijft. Daarnaast vind ik
dat artsen, net als andere beroepsvormen, zich dienen te houden aan wetgeving, beroepsnormen
en -richtlijnen. Daarom vind ik het onverantwoordelijk en een risico voor de volksgezondheid
als artsen doelbewust desinformatie verspreiden over het coronavirus of de vaccins.
Ik heb de IGJ gevraagd veel aandacht te geven aan de signalering en waar nodig maatregelen
te treffen (zie ook het antwoord op vraag5. Het voorschrijven van medicatie die niet bewezen effectief is (of niet geregistreerd voor een bepaald doel), is strafbaar op grond van de Geneesmiddelenwet.
De mogelijkheid van off label gebruik van een geneesmiddel vraagt het doorlopen van
zorgvuldige stappen waarvoor diverse beroepsgroepen richtlijnen hebben opgesteld.

Vraag 6

Wat vindt u ervan dat van alle 200 meldingen er een keer een boete is gegeven en de
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) geen enkele keer naar de tuchtrechter is
gegaan?6

Antwoord 6

De 200 meldingen bevatten een grote diversiteit aan corona-gerelateerde onderwerpen.
Het overgrote deel van deze meldingen is niet «tucht- of boete-waardig». Slechts in
een enkele situatie is sprake van een mogelijke overtreding van de tucht- en/of boete
normen. Bij de beantwoording van de vraag of dit daadwerkelijk aan de orde is, spelen
twee dilemma’s een rol. Het eerste dilemma betreft de vraag wanneer sprake is van
vrijheid van meningsuiting of van het «tuchtrechtelijk verwijtbaar» verspreiden van
desinformatie door BIG-geregistreerde zorgverleners (die de gezondheid van patiënten/burgers
kan schaden). Het tweede dilemma betreft de vraag of sprake is van het gemotiveerd
afwijken van geldende richtlijnen, wat uiteraard is «toegestaan», dan wel dusdanig
gehandeld wordt in afwijking van de richtlijnen dat dit handelen niet meer gekenmerkt
kan worden als verantwoord «medisch/geneeskundig handelen». Een zorgverlener betracht
op dat moment immers niet de zorgvuldigheid zoals van een redelijk bekwaam en redelijk
handelend arts verwacht mag worden. Dit kan consequenties hebben voor de registratie
in het BIG-register van de betreffende arts. Doorhalen van de BIG-registratie is de
zwaarste maatregel die de tuchtrechter kan opleggen en betekent dat de arts zijn of
haar beroep niet meer mag uitoefenen.

Daarnaast is de IGJ primair gericht op het verbeteren of laten stoppen van een ongewenste
of onverantwoorde situatie. Het inzetten van een tuchtprocedure of een boete is een
langdurige kwestie die niet altijd tot dat doel zal leiden. Echter, het verkrijgen
van jurisprudentie ten aanzien van principiële aangelegenheden/vragen in deze ongewone
corona-omstandigheden is van groot belang. Dat is de reden waarom momenteel, gezien
de genoemde dilemma’s, met grote zorgvuldigheid een tuchtklacht wordt voorbereid.

Vraag 7

Welke drempel moeten artsen die bewust nepnieuws verspreiden over het coronavirus,
over de coronavaccins of bewezen niet-effectieve behandelingen voorschrijven, overschrijden
om tuchtrechtelijk, of zelfs strafrechtelijk, vervolgd te worden? Kunt u hiervan een
voorbeeld geven?

Antwoord 7

De tuchtrechter toetst aan de eerste en tweede tuchtnorm. De eerste tuchtnorm heeft
betrekking op tekortschieten ten opzichte van een patiënt of diens betrekking (bijvoorbeeld
directe familie). De tweede tuchtnorm betreft gedragingen die niet door de eerste
norm worden bestreken, maar in strijd zijn met hetgeen een behoorlijk beroepsbeoefenaar
betaamt. De tuchtrechter kan openbare uitlatingen van een arts toetsen aan de tweede
tuchtnorm. Dat is in het verleden bijvoorbeeld gebeurd toen een arts-epidemioloog
een kritisch artikel had geschreven in de medische vakliteratuur over het door psychiaters
voorschrijven van een bepaald geneesmiddel aan volwassenen met ADHD (RTG Zwolle 19 februari
2016, ECLI:NL:TGZRZWO:2016:23). In dat geval legde de tuchtrechter geen maatregel
op omdat de arts-epidemioloog «in tuchtrechtelijke zin niet over de grens van vrijheid
van meningsuiting is heen gegaan die hem in het debat over genoemd onderwerp toekomt».
Ook oordeelde de tuchtrechter dat de grenzen van vrijheid van meningsuiting ruim zijn
en uitspraken mogen leiden tot «enige onrust en onzekerheid bij patiënten».

Vraag 8

Hoe worden patiënten op de hoogte gebracht van het feit dat zij een melding kunnen
doen bij de IGJ als zij zorgverleners tegenkomen die bijvoorbeeld het coronavirus
ontkennen?

Antwoord 8

De IGJ heeft een speciale pagina over desinformatie door artsen en andere zorgverleners
op haar website staan: Desinformatie coronavirus | Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (igj.nl). Onderdeel daarvan is een «knop» om melden (desnoods anoniem) bij het Landelijk Meldpunt
Zorg gemakkelijk te maken. Bij communicatie vanuit de rijksoverheid over desinformatie
door artsen en andere zorgverleners wordt deze link ook uitgedragen.

Vraag 9

Kunt u opsommen wat u sinds het begin van de coronacrisis heeft gedaan in strijd tegen
het verspreiden van nepnieuws door artsen als het gaat over het coronavirus of de
vaccins daartegen?

Antwoord 9

In de vaccinatiecampagne is het van groot belang om mensen transparant en toegankelijk
van informatie te voorzien, maar ook om desinformatie tegen te gaan. Daarom monitoren
we welke desinformatie-onderwerpen er spelen, ook bij artsen, en stellen alle feitelijke
informatie beschikbaar op Vaccineren tegen corona: laat u informeren | Vaccinatie tegen het coronavirus | Rijksoverheid.nl. We vullen deze pagina aan op basis van signalen uit de samenleving en de onderwerpen
die opduiken in desinformatie. Soms kiezen we voor het ontkrachten van desinformatie,
maar meestal kiezen we ervoor de juiste informatie tegenover bestaande desinformatie
te stellen.

Om mensen zo goed mogelijk te informeren over de feiten van vaccinatie, wordt in de
communicatie regelmatig gebruik gemaakt van experts, zoals artsen. Het Ministerie
van VWS publiceert blogs op Weblogs over coronavaccinatie | Vaccinatie tegen het coronavirus | Rijksoverheid.nl. We ontkrachten desinformatie door experts aan het woord te laten over diverse onderwerpen,
zoals zwangerschap, bijwerkingen en veiligheid. Daarnaast werkt VWS samen met de «Denktank
desinformatie». De Denktank omvat een groep van experts die reageren met name op berichten
over vaccineren; ze houden elkaar op de hoogte en sturen berichten door en doen dit
naar eigen inzicht, op eigen initiatief en via eigen kanalen. VWS fungeert als contactpunt
om signalen door te zetten en eventueel andere betrokken partijen te informeren. Ook
acteren we op actuele signalen, bijvoorbeeld op rijksoverheid.nl en via social media.
In mijn brief aan de Eerste Kamer op 17 augustus 20217 heb ik de brede aanpak van desinformatie rondom COVID-19 en vaccinatie uiteengezet.
Waaronder verschillende sporen die gebruikt worden zoals monitoren, informeren, reageren
en het creëren van bewustzijn.

Vraag 10

Welke andere stappen kunt u en gaat u in de toekomst nemen richting artsen die nepnieuws
verkondigen over het coronavirus of de vaccins daartegen, te meer omdat artsen in
de maatschappij veel aanzien hebben en dankzij hun titel als zeer betrouwbaar overkomen?

Antwoord 10

Zoals eerder aangegeven kan de IGJ stappen ondernemen richting artsen die desinformatie
verspreiden en afwijken van de normen en richtlijnen van hun eigen beroepsgroep. Hierover
ben ik met de IGJ in gesprek geweest en ik moedig dit ook zeker aan. De IGJ heeft
de afgelopen maanden ongeveer vijftig keer een corrigerende brief gestuurd naar artsen
die evident onjuiste informatie gaven over het coronavirus of vaccinaties aan hun
patiënten of via sociale media. Ook schreef de IGJ zo’n tien keer dat een sanctie
– zelfs via het tuchtrecht – kan volgen als de arts zou doorgaan met het verspreiden
van zulke onjuiste informatie. Het ging daarbij onder andere om het betwisten van
algemeen aanvaarde wetenschappelijke informatie, het propageren van behandelingen
die niet bewezen effectief zijn en het afwijken van de professionele standaard of
het actief ontraden van vaccinaties. Op korte termijn wordt bekeken of er nog meer
mogelijkheden zijn voor de IGJ om in crisistijd op te treden tegen artsen die desinformatie
verspreiden.