Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Alkaya over burgers die worden vermorzeld in de raderen van de fiscus

Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst)
(ontvangen 1 oktober 2021).

Vraag 1

Hebt u het artikel «Vermorzeld in de raderen van de fiscus» met daarin de hartverscheurende
voorbeelden van mensen die volledig zijn stukgemaakt, gelezen? Hebt u de verhalen
op u laten inwerken? Wat is uw reactie hierop?1

Antwoord 1

Ja. In mijn brief, die ik ook vandaag aan uw Kamer stuur, heb ik uitgebreider gereageerd
op het artikel. Ik beschrijf hoe de Belastingdienst met de mensen uit het artikel
in contact probeert te komen en dat de situaties van deze mensen wordt onderzocht.
Ik wil benadrukken dat in alle gevallen waarin de Belastingdienst fouten heeft gemaakt
ik in ieder geval excuses wil maken voor de problemen waarin deze mensen mede door
toedoen van de Belastingdienst terecht zijn gekomen.

Vraag 2

Wat vindt u van het feit dat mensen nog altijd, of in elk geval tot voor kort, door
de Belastingdienst worden vermorzeld?

Antwoord 2

Allereerst wil ik uitspreken dat ik het verontrustend vind om deze verzameling persoonlijke
verhalen te lezen. Het gaat om burgers en ondernemers die soms op dramatische wijze
in de problemen zijn geraakt, waarbij het handelen van de Belastingdienst een rol
heeft gespeeld. Naar het zich nu laat aanzien betreft het situaties die ontstaan zijn
in uiteenlopende perioden (soms decennia geleden, soms recent), hebben ze betrekking
op meerdere belastingsoorten (niet uitsluitend inkomstenbelasting) en zijn er diverse
onderdelen van de Belastingdienst, Toeslagen en soms ook andere overheidsinstanties
bij betrokken.

Momenteel wordt de casuïstiek van de mensen waar contact mee is onderzocht. Als blijkt
dat de Belastingdienst fouten heeft gemaakt dan zou ik hen in ieder geval excuses
willen maken voor de problemen waarin zij door toedoen van de Belastingdienst terecht
zijn gekomen.

Bovendien ga ik onderzoeken welke (maatwerk-)oplossingen nog mogelijk zijn om deze
mensen te helpen. Wanneer in individuele gevallen aantoonbare fouten zijn gemaakt
door de Belastingdienst, dan zal ik die herstellen.

Vraag 3

Bent u bereid te onderzoeken in hoeverre dergelijke ernstige zaken waarin mensen grote
bedragen moeten terugbetalen, hun huis verliezen, of anderszins in grote problemen
komen, nog altijd voorkomen? En deze zaken op te lossen?

Antwoord 3

Ik ben te allen tijde bereid mensen die in problemen komen te helpen en te onderzoeken
welke oplossingen mogelijk zijn. De Belastingdienst staat open voor mensen die zich
herkennen in de interviews en rondlopen met een vergelijkbare situatie. Zij kunnen
zich hiervoor melden bij een van onze dienstverleningskanalen: de BelastingTelefoon,
onze balies of steunpunten en ze kunnen via social media aangeven dat ze contact zoeken
of ze kunnen ons een brief schrijven.

De burger of ondernemer kan kiezen voor het kanaal dat hem het beste past. De Belastingdienst
zorgt dat zij die zich via een van deze kanalen melden met een vergelijkbaar verhaal,
passende hulp krijgen, conform de hulp die we de burgers en ondernemers uit het Volkskrant
artikel bieden.

Vraag 4

Waar kunnen mensen zich melden met een vergelijkbaar verhaal? Hoe gaat u zorgen dat
mensen niet eerst in de krant hun verhaal moeten doen voordat ze door de Belastingdienst
geholpen worden?

Antwoord 4

Mensen die zich herkennen in de interviews en zich bevinden in een vergelijkbare situatie
kunnen zich melden via een kanaal dat het beste bij hen past: via de BelastingTelefoon,
via social media of met een brief. Burgers kunnen ook een bezoek brengen aan een van
onze balies. De mogelijkheden voor hulp bij een balie worden momenteel uitgebreid
door op de 10 witte vlekken in Nederland waar nog geen balie is, een of meerdere steunpunten
te starten waar burgers terecht kunnen voor hulp.

De Belastingdienst ondersteunt ook op actieve wijze maatschappelijk dienstverleners
die burgers helpen bij het zaken doen met de Belastingdienst. Ook zij spelen een belangrijke
rol. Op dit moment bevat ons netwerk de landelijke hulpstructuur van maatschappelijk
dienstverleners en gemeenten met daaraan gelieerde wijkteams en brigades. De Belastingdienst
werkt samen met 142 bibliotheekorganisaties; dat zijn ruim 756 vestigingen door heel
Nederland. Dit netwerk wordt dus aangevuld met de waaier aan maatschappelijk dienstverleners
(waaronder 352 gemeenten, 174 bewindvoerders, 671 maatschappelijk dienstverleners
en 10 kredietbanken) door heel Nederland. Het netwerk aan balies en steunpunten van
de Belastingdienst vormt samen met het netwerk aan maatschappelijk dienstverleners
dat de Belastingdienst ondersteunt een fijnmazig netwerk over heel Nederland heen.

Vraag 5

Onderschrijft u wat de Nationale ombudsman zegt, namelijk dat de problemen bij de
Belastingdienst «veel breder zijn» dan enkel de toeslagenaffaire? Kunt u uw antwoord
toelichten?

Antwoord 5

Ik onderschrijf wat de Nationale ombudsman zegt. Deze constatering is niet nieuw en
ik heb dan ook reeds een aantal zaken in gang gezet. Dit betreft o.a. de ambities
om:

• dienstverlening te verbeteren en het menselijk contact te intensiveren,

• menselijke maat bij aangifteverzuim terug te brengen,

• beter te luisteren naar en te leren van signalen van burgers, ondernemers en de medewerkers
van de Belastingdienst, en

• processen en uitvoering te vereenvoudigen en die daardoor beter af te stemmen op de
burger.

Vraag 6

Wat vindt u van het feit dat de rechtsbescherming van belastingbetalers tekortschiet?
Wat gaat u hieraan doen?

Antwoord 6

Wanneer een burger zich niet kan verenigen met een beslissing of handeling van de
Belastingdienst is het belangrijk dat hij of zij op kan komen tegen dit besluit of
deze handeling en ook weet welke rechtsmiddelen dan ter beschikking staan. Op 22 april
2021 heb ik de Kamer het eindrapport «Burgers beter beschermd» van de Adviescommissie
praktische rechtsbescherming in belastingzaken aangeboden en heb ik toegelicht welke
maatregelen in gang worden gezet om gevolg te geven aan de aanbevelingen van de commissie
om de rechtsbescherming van belastingbetalers te verbeteren.2

Vraag 7

Hoeveel rechtszaken van particulieren zijn er die met de codering 1043 extra controle
van aftrekposten hebben gekregen? Om hoeveel bezwaar- en beroepszaken gaat het? Om
hoeveel zaken die bij de rechter liggen?

Antwoord 7

Tijdens het POK-debat van 7 juli jl. heeft de Staatssecretaris Toeslagen en Douane
namens mij toegezegd de Kamer te informeren over de zaken die lopen rondom 1043. Op
dit moment loopt dit onderzoek nog. In de kwartaalrapportage HVB zal ik uw Kamer nader
informeren over deze toezegging.

Vraag 8

Hoe verklaart u dat de beslagvrije voet – jaren nadat dit is gesignaleerd – nog altijd
dikwijls niet wordt nageleefd? Wanneer wordt dit opgelost?

Antwoord 8

De wet vereenvoudiging beslagvrije voet (WvBVV) is op 1 januari 2021 in werking getreden.
In verband met COVID-19 en de motie Azarkan hebben geen loonvorderingen of andere
dwanginvorderingsmaatregelen plaatsgevonden. Hierdoor wordt de beslagvrije voet op
basis van de nieuwe wet sinds mei 2021 alleen berekend dan wel toegepast bij loonvorderingen
die de 12-maandstermijn overschrijden.

De beslagvrije voet wordt bij de verrekening in het kader van de standaardbetalingsregeling
voor toeslagvorderingen niet gehanteerd bij verrekeningen die zijn gestart voordat
de invorderingsactiviteiten werden gepauzeerd. Over deze situatie en de oplossing
die thans geboden wordt is uw Kamer per brief op 9 juli 2021 geïnformeerd.

Mensen die door een dergelijke verrekening mogelijk onterecht onder de beslagvrije
voet zijn gekomen worden telefonisch benaderd. Daarnaast wordt in contact getreden
met diverse stakeholders om deze herstelactie onder de aandacht te brengen bij de
betreffende doelgroep en om met deze mensen in contact te komen. Burgers die dat willen
kunnen de verrekening laten stoppen en ook laten terugdraaien als de verrekening de
beslagvrije voet heeft geraakt. Vervolgens wordt er een persoonlijke betalingsregeling
aangeboden. Hierbij wordt rekening gehouden met de betalingscapaciteit.

Vraag 9

Is het redelijk dat 80 procent van een schuld aan de Belastingdienst kan bestaan uit
boete op boete? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 9

Het kan voorkomen dat de uiteindelijke schuld aan de Belastingdienst – naast het bedrag
dat aan belasting verschuldigd is – voor een groot gedeelte bestaat uit boetes, belasting-
en invorderingsrente en invorderingskosten. Hoewel uit de wet volgt dat in bepaalde
situaties boetes worden opgelegd en rente en invorderingskosten in rekening worden
gebracht, kan dat in sommige gevallen leiden tot ongewenste situaties. De Belastingdienst
herijkt de invorderingsstrategie en -wetgeving. Onderdeel van de invorderingsstrategie
is ook een visie op schulden en hoe kan worden voorkomen dat belastingschulden oplopen.
Ik zal uw Kamer in de herfst nader informeren over de voortgang.

Vraag 10

Hoelang zouden mensen volgens u na een fout of misstap in hun belastingaangifte of
belastingzaken maximaal mogen leven op het totale minimum?

Antwoord 10

Hoe lang iemand op het minimum zou mogen leven is afhankelijk van de individuele casus.
Daarin speelt een aantal factoren die van invloed kan zijn op de duur en omvang van
het minimum waarop iemand moet leven, bijvoorbeeld de omvang van de schuld, het inkomen
en vermogen van de burger en de oorzaak van het ontstaan van de schuld en of er nog
andere schuldeisers zijn. Uiteraard wordt betracht om deze periode zo kort mogelijk
te houden.

In een situatie waarin een burger per ongeluk een fout of misstap begaat zou dat makkelijker
hersteld moeten kunnen worden. In mijn brief van 22 april 2021 heb ik aangegeven dat
het gemakkelijk zou zijn wanneer een fout in de aangifte eenvoudig hersteld kan worden,
zonder dat hiervoor een juridische procedure moet plaatsvinden. Ik verken de mogelijkheden
waarop dit verantwoord kan worden gerealiseerd en ik streef ernaar om uw Kamer nog
dit jaar hierover te informeren.

Vraag 11 en 12

Komt de kwalificatie Opzet Grove Schuld (OGS) buiten de toeslagen voor?

Hoeveel mensen hebben de kwalificatie Opzet Grove Schuld gekregen bij de inkomstenbelasting?
Zijn bij de inkomstenbelasting ook misstanden zoals bij de toeslagen geconstateerd?3

Antwoord 11 en 12

Opzet en grove schuld zijn begrippen die hun oorsprong vinden in het strafrecht. In
de fiscaliteit spelen opzet en grove schuld een rol bij het opleggen van vergrijpboetes
door de inspecteur. Hoeveel mensen een vergrijpboete opgelegd krijgen vanwege opzet
of grove schuld bij de inkomstenbelasting is momenteel niet bekend.

Ten aanzien van uw vraag of er ook misstanden hierbij zijn geconstateerd wil ik u
wijzen op mijn brief van 27 januari 20214 en 17 juni 20215 waarin ik ingegaan ben op de minnelijke schuldsanering en de kwalificatie O/GS bij
toeslagen. In een werkinstructie, die bij die brief is meegestuurd, stond vermeld
dat bij een individuele schuld (dit kan zowel een toeslag- als belastingschuld zijn)
van hoger dan € 10.000, in samenhang met een FSV-registratie «melding fraudepost»
en/of de kwalificatie O/GS, een verzoek tot minnelijke schuldsanering werd afgewezen.
De analyse van welke burgers de verzoeken als gevolg hiervan mogelijk onterecht zijn
afgewezen loopt nog. In de brief van 17 juni heb ik aangegeven uw Kamer te informeren
over de uitkomsten van de bovengenoemde analyse in de volgende brief over de voortgang
van HVB.

Vraag 13

Zijn degenen die in dit artikel worden genoemd inmiddels allemaal geholpen? Zijn zij
van hun schulden af? Zijn zij volledig gecompenseerd?

Antwoord 13

De casuïstiek uit het artikel wordt beoordeeld door het Stella-team op basis van een
feitenrelaas en een of meerdere gesprekken met de betreffende burger of ondernemer.
Met de burger is geregeld contact om de voortgang aan te geven. De casussen worden
geanalyseerd door inspecteurs die niet eerder betrokken waren bij de casus ten behoeve
van een objectief beeld. De Belastingdienst is op dit moment door 11 mensen benaderd
en staat met hen in nauw contact. Het onderzoek is nog in volle gang. Of er sprake
zou moeten zijn van compensatie kunnen we nu nog niet beoordelen.

Toelichting:

Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Nijboer (PvdA),
ingezonden 30 augustus 2021 (vraagnummer 2021Z14665).