Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van den Berg over het bericht ‘Neem ons verhaal serieus, scheep ons niet zomaar af’

Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 16 augustus
2021).

Vraag 1

Heeft u kennisgenomen van het bericht «Annemiek overleed na haar vaccinatie: «Neem
ons verhaal serieus, scheep ons niet zomaar af»»1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Deelt u de mening dat nabestaanden die vragen hebben over de reden van overlijden
van een dierbare, daarbij geholpen moeten worden en hierbij juist geen tegenwerking
zouden moeten ervaren?

Antwoord 2

Ja. Het is verdrietig om te horen dat mensen op een kwetsbaar en verdrietig moment
in hun leven, en juist ten tijde van zo veel onzekerheid, zich niet gesteund en zelfs
tegengewerkt voelen. Ik kan me voorstellen dat nabestaanden behoefte hebben aan helderheid
en aan antwoorden op vragen omdat dit steun kan bieden in moeilijke tijden.

Vraag 3

Welke rechten hebben nabestaanden om te verzoeken onderzoek te doen naar de oorzaak
van overlijden? Moet een schouwarts te allen tijde meewerken aan een dergelijk verzoek?
Zo nee, waarom niet?

Antwoord 3

In de Wet op de lijkbezorging is onder meer bepaald dat het achterhalen van de doodsoorzaak
door middel van obductie (in de wet sectie genoemd) alleen is toegestaan wanneer de overledene toen hij nog leefde hier zelf
toestemming voor heeft gegeven, of de daarvoor bevoegde nabestaanden plaatsvervangend
toestemming heeft gegeven. Uitzonderingen hierop zijn obducties op bevel van een gerechtelijke
autoriteit in verband met een strafrechtelijk onderzoek, of op verzoek van een in
de wet aangewezen functionaris. Leidend hierin is het recht op lichamelijk integriteit.
Dit recht blijft ook na overlijden bestaan, het uitgangspunt is dus expliciete toestemming.
Obductie is niet afdwingbaar, in de wet is bepaald dat met toestemming van de overledene
(of van diens nabestaanden) zijn lijk aan sectie kan worden onderworpen, niet moet worden onderworpen. Denkbaar is dat een arts het niet zinvol vindt dat obductie plaatsvindt
omdat het overlijden werd voorafgegaan door een ziekte die het overlijden verklaart,
bijvoorbeeld een kwaadaardige tumor of ernstig hartfalen.2 Daarnaast geldt het uitgangspunt dat een medische (be)handeling altijd gerechtvaardigd
moet kunnen worden.3 Een arts kan niet verplicht worden tot medische handelingen als die handeling niet
een medisch zinvol doel dient.

Vraag 4

Deelt u de mening dat het voor het publieke vertrouwen in de coronavaccinaties van
belang is om in gevallen van overlijden na vaccinatie, dit goed te registreren en
te onderzoeken of er een oorzakelijk verband is?

Antwoord 4

Ja, voor het kabinet is vertrouwen in de coronavaccinaties heel belangrijk. Daarom
zijn de coronavaccinaties ook uitvoerig onderzocht en zorgvuldig beoordeeld op werkzaamheid,
kwaliteit én veiligheid. Het EMA en het CBG stellen hoge eisen aan vaccins en hanteren
zeer strenge criteria, die hetzelfde zijn als bij de toelating van andere vaccins.
Ook na toelating moeten vaccinproducenten maandelijks een extra veiligheidsrapportage
inleveren bij het EMA. Daarnaast hecht het kabinet aan transparante, begrijpelijke
en volledige informatie over de voor- en nadelen van vaccinatie. Dat betekent ook
dat bij het vermoeden van een oorzakelijk verband tussen vaccinatie en overlijden
onderzoek wordt gedaan. Het Lareb heeft hierbij een belangrijke rol. Het is belangrijk
dat alle gevallen van overlijden waarbij er een vermoeden is dat het door de vaccinatie
kan komen gemeld worden bij Lareb. Het Lareb registreert en onderzoekt deze meldingen.
Vaak vraagt Lareb hiervoor aanvullende informatie op bij de melder. Deze informatie
wordt door het Lareb dus heel nauwkeurig en zo volledig mogelijk bijgehouden en onderzocht.

Vraag 5

Op welke wijze is geregeld dat meldingen in het geval van overlijden na vaccinatie
bij het bijwerkingencentrum Lareb terechtkomen? Hoort dit automatisch door de schouwarts
doorgegeven te worden, of ligt deze verantwoordelijkheid bij de nabestaanden?

Antwoord 5

Zowel zorgverleners als nabestaanden kunnen (vermoedens van) bijwerkingen melden bij
het Lareb. Het kabinet vindt het ook heel belangrijk dat dit gebeurt zodat er goed
zicht gehouden kan worden op de veiligheid van de vaccinaties en zodat mogelijke nieuwe
bijwerkingen snel opgespoord kunnen worden. Als er een vermoeden is dat er een relatie
bestaat tussen de vaccinatie en het overlijden is de zorgverlener onder de Geneesmiddelenwet
verplicht om onmiddellijk te melden. Als een zorgverleners inschat dat er geen verband
is tussen het overlijden een de vaccinatie, bijvoorbeeld omdat er een andere oorzaak
is voor het overlijden, dan hoeft de zorgverlener hier geen melding van te maken.

Vraag 6

Van hoeveel van de 381 geregistreerde gevallen van overlijden na vaccinatie heeft
het Lareb voldoende informatie die bruikbaar is om de oorzaak van overlijden te achterhalen?

Antwoord 6

Het is niet altijd duidelijk wat de oorzaak van overlijden is. Soms hebben mensen
een (onderliggende) medische aandoening of gebruiken ze verschillende medicijnen,
hierdoor kan het lastig zijn om de oorzaak van overlijden te achterhalen. Ook een
obductie geeft niet altijd meer helderheid. Het is moeilijk om in individuele gevallen
een oorzakelijk verband te leggen tussen vaccinatie en ziekte. Zelfs een heel specifiek
beeld zoals trombose met lage bloedplaatjes hoeft niet door de vaccinatie veroorzaakt
te zijn in een individueel geval. Daarom is het belangrijk dat epidemiologisch onderzoek
wordt gedaan.

In april publiceerde het Lareb een eerste uitgebreide overzicht4 van gemelde overlijdens na coronavaccinatie in de eerste 8 weken van de vaccinatiecampagne.
Er was op dat moment bij 31 van de 90 meldingen onvoldoende informatie over opgetreden
bijwerkingen of onderliggende gezondheidsproblemen om goed inzicht te krijgen in de
oorzaak van overlijden. Wanneer iemand is overleden na de coronavaccinatie wordt niet
altijd een obductie gedaan. Het Lareb vraagt altijd of een obductie is gedaan. Een
obductie kan meer duidelijkheid geven over de oorzaak van overlijden, maar zoals gezegd
is dat niet altijd het geval. Binnenkort zal Lareb een nieuw overzicht publiceren
met de meest recente informatie.

Vraag 7

Waarom wordt er niet voor gezorgd dat in alle gevallen van geregistreerde gevallen
van overlijden na vaccinatie informatie gedeeld wordt waarmee de oorzaak van het overlijden
achterhaald kan worden?

Antwoord 7

Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 6 is het moeilijk om de relatie tussen
vaccinatie en ziekte met zekerheid te stellen. Daarom is het belangrijk dat epidemiologisch
onderzoek wordt gedaan. Het niet altijd mogelijk om te achterhalen wat de oorzaak
is van overlijden. Ook niet na obductie. Daarnaast is het niet mogelijk om een obductie
te verplichten, behoudens enkele uitzonderingen, hierbij blijft de lichamelijke integriteit
van de overledene gelden. Maar, als sprake is van een (vermoeden van een) ernstige
bijwerking, dat wil zeggen als die bijwerking leidt tot ziekenhuisopname, blijvende
invaliditeit, een aangeboren afwijking, een levensbedreigende situatie of overlijden
dan is een beroepsbeoefenaar onder de Geneesmiddelenwet verplicht om onmiddellijk
te melden. Op die manier wordt informatie gedeeld om de oorzaak van het overlijden
zo goed mogelijk te kunnen achterhalen. De zorgverlener moet dus inschatten of er
vermoedelijk een relatie bestaat tussen de vaccinatie en het overlijden.5 Als de zorgverlener vermoedt dat er een relatie is moet de zorgverlener deze informatie
delen. Deze relatie kan direct zijn of indirect zijn. Bijvoorbeeld als er koorts of
diarree ontstond als bijwerking en dat vervolgens leidde tot ernstige verslechtering
van de toestand van de patiënt. Melden is niet verplicht als er overduidelijk geen
relatie is en er sprake is van een andere oorzaak van overlijden dan de vaccinatie.
Is de relatie nog heel onduidelijk en twijfelt de zorgverlener, dan kan er altijd
(laagdrempelig) gemeld worden. Lareb beoordeelt bij ieder gemeld overlijden zorgvuldig
hoe sterk de mogelijke relatie tussen het overlijden en de vaccinatie is.