Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van der Lee over corruptie rond de kobaltwinning in de Democratische Republiek Congo (DRC)

Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 15 juli 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met de aflevering Crimineel Kobalt van de serie Waarde van de Aarde, uitgezonden op 19 mei 2021 op NPO2?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Klopt het dat pensioenfonds ABP investeert in het Zwitserse mijnbedrijf Glencore?
Zo ja, wat vindt u daarvan, gelet op de reputatie van dit bedrijf met betrekking tot
betrokkenheid bij grootschalige corruptie en het uitblijven van verbeteringen voor
de lokale bevolking rond Congolese mijnen in het eigendom van Glencore?

Antwoord 2

Pensioenfonds ABP bevestigt, bij navraag, dat ze per eind april 2021 investeringen
in Glencore PLC hebben ter waarde van EUR 55 miljoen. Het is niet aan het kabinet
om specifieke beleggingen uit een beleggingsportefeuille van een zelfstandig pensioenfondsbestuur
te beoordelen.

Het kabinet verwacht van alle Nederlandse bedrijven die internationaal opereren dat
ze de OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen (OESO-richtlijnen) en de
UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s) naleven. Op 16 oktober 2020 heeft het kabinet de beleidsnota «Van voorlichten
tot verplichten: een nieuwe impuls voor internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemerschap», (Kamerstuk 26 485, nr. 337) gedeeld met de Tweede Kamer. Een belangrijk onderdeel van het nieuwe IMVO-beleid
is de inzet van het kabinet op een brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting, bij
voorkeur op Europees niveau.

In december 2018 heeft het kabinet samen met pensioenfondsen, vakbonden en maatschappelijke
organisaties het Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Beleggen (IMVB)-convenant
Pensioenfondsen gesloten. Het IMVB-convenant richt zich op de inbedding van de OESO-richtlijnen
en UNGP’s in het beleid van pensioenfondsen en implementatie in de uitvoering. Binnen
dit convenant prioriteert een pensioenfonds duurzaamheidsthema’s, waaronder corruptie,
op basis van gepaste zorgvuldigheid (due diligence) en deelnemersraadpleging. Onder de OESO-richtlijnen behoren bedrijven, waaronder
institutionele investeerders, vervolgens eerst de meest prioritaire risico’s aan te
pakken en te voorkomen, daarna komen de minder ernstige gevolgen aan bod. Hoe ABP
hier voor deze specifieke belegging invulling aan gegeven heeft wordt toegelicht in
de beantwoording van vraag 4.

Vraag 3

Welke rechtszaken lopen er momenteel tegen Glencore?

Antwoord 3

Het Openbaar Ministerie doet geen uitspraken over de vraag of er strafrechtelijke
onderzoeken of rechtszaken tegen bepaalde rechtssubjecten lopen.

Vraag 4

Heeft het ABP, conform de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen, een
risicoanalyse verricht van haar beleggingsportefeuille? Zijn misstanden in de kobaltsector
in de Democratische Republiek Congo (DRC) daarbij aan het licht gekomen? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, welke stappen zijn gezet om die risico’s te beperken en hoe passen voortdurende
investeringen in Glencore daarbij?

Antwoord 4

ABP heeft in haar duurzaam en verantwoordbeleggingsbeleid vastgelegd de OESO-richtlijnen
te hanteren en voert periodiek risicoanalyses uit op de beleggingsportefeuille. ABP
bevestigt dat hierin misstanden in de kobaltsector in de Democratische Republiek Congo
aan het licht zijn gekomen. ABP geeft aan verschillende stappen te hebben ondernomen
om deze risico’s te beperken. Zo is er sinds maart 2010 bij verschillende gelegenheden
contact geweest met het management van Glencore, als onderdeel van hun dialoog activiteiten.
Ook was ABP van 2015 tot en met 2020 aangesloten bij een thematische dialoog over
kinderarbeid tezamen met verschillende stakeholders in de toeleveringsketen van kobalt.
De huidige dialoog met de onderneming richt zich op de schending van mensenrechten,
milieuemissies en omkoping en corruptie. Het is aan het pensioenfondsbestuur om de
uitkomsten van een dialoog te beoordelen en hier conclusies aan te verbinden wat betreft
de continuering van de investering.

Vraag 5

Klopt het dat Glencore zelf stelt de OESO-richtlijnen en de UN Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGPs) te onderschrijven? Wat zegt dit over de effectiviteit van deze vrijwillige
richtlijnen? Wie controleert of Glencore ook daadwerkelijk handelt in overeenstemming
met deze richtlijnen?

Antwoord 5

Het klopt dat Glencore stelt de OESO-richtlijnen en de UNGPs te onderschrijven. Dit
doet Glencore op zijn website2 en in zijn mensenrechtenrapportage over 20193. Er is geen officiële instantie die controleert of Glencore ook daadwerkelijk handelt
naar deze richtlijnen. Wel kunnen belanghebbenden, wanneer ze denken dat een bedrijf
niet in overeenstemming handelt met de OESO-richtlijnen, een melding maken bij het
Nationaal contactpunt voor de OESO (NCP). Het NCP kan dan helpen bij het zoeken naar
een oplossing door middel van een mediationtraject.

Met de evaluatie van het IMVO-beleid in 2020 is vastgesteld dat het huidige, vrijwillige
IMVO-beleid onvoldoende effectief is geweest en dat vernieuwing nodig is (Kamerstuk
26 485, nr. 337). Daarom zet het kabinet nu in op een doordachte mix van IMVO-maatregelen met als
kernelement een brede gepaste zorgvuldigheidsverplichting, bij voorkeur op Europees
niveau.

Vraag 6

Deelt u de mening dat transparantie een essentieel onderdeel is van verantwoord zakendoen
en dat de stelselmatige weigering van Glencore om journalisten te woord te staan onverenigbaar
is met de naleving van de OESO-richtlijnen en UNGPs? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 6

Transparantie is een essentieel onderdeel van internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen. De OESO-richtlijnen stellen dat bedrijven informatie over hun gepaste
zorgvuldigheid openbaar en toegankelijk dienen te maken. De OESO-richtlijnen laten
zich niet uit over de rol van de media. Glencore maakt daarin zelf de keuze wie het
te woord staat.

Vraag 7

Wat kunt u doen om het gedrag van Glencore te beïnvloeden? Bent u bereid om uw zorgen
over dit bedrijf te bespreken met uw Zwitserse ambtgenoot? Zo nee, waarom niet?

Antwoord 7

Glencore is een in Zwitserland gevestigd bedrijf. In OESO- en VN-verband voert Nederland
regelmatig overleg, met onder andere Zwitserland en andere vestigingslanden, over
IMVO-kwesties, waaronder mogelijk toekomstige gepaste zorgvuldigheidsverplichtingen.
In die overleggen wordt ook het naleven van de OESO-richtlijnen en de UNGP’s besproken.
Uiteindelijk zijn de vestigingslanden zelf in de beste positie om misstanden aan te
pakken. Zo heeft de Zwitserse regering eind 2020 ingestemd met een gepaste zorgvuldigheidsverplichting
op het gebied van conflictmineralen en kinderarbeid.

Vraag 8

Herinnert u zich uw antwoorden op eerdere schriftelijke vragen over de zakenman Dan
Gertler?4

Antwoord 8

Ja.

Vraag 9

Wat waren de uitkomsten van het Amerikaans strafrechtelijk onderzoek naar bedrijven
van Dan Gertler, waaronder Fleurette Holdings Netherlands?

Antwoord 9

Het is niet aan het kabinet om de uitkomsten van Amerikaanse strafrechtelijke onderzoeken
toe te lichten.

Vraag 10

Klopt het dat Fleurette Holdings Netherlands en verschillende andere bedrijven gelieerd
aan Dan Gertler die op Amerikaanse sanctielijsten staan nog steeds in Nederland actief
zijn? Zo ja, hoe verhoudt dat zich tot uw antwoorden van maart 2018 waarin u meldde
dat het bedrijf reeds uit Nederland was vertrokken en de kwestie inmiddels de volledige
aandacht van de Nederlandse handhavingsinstanties had?

Antwoord 10

Een aantal dochterondernemingen van Fleurette Properties Limited staat geregistreerd in Nederland. Het moederbedrijf Fleurette Properties Limited is in 2017 uit Nederland vertrokken.

Het Openbaar Ministerie doet geen uitspraken over de vraag of er strafrechtelijke
onderzoeken of rechtszaken tegen bepaalde rechtssubjecten lopen.

Vraag 11

Worden Dan Gertler en aan hem gelieerde bedrijven die in Nederland geregistreerd staan
momenteel onderzocht door het Openbaar Ministerie (OM)? Zo nee, bent u bereid om het
OM te verzoeken om dergelijk onderzoek te starten?

Antwoord 11

Het Openbaar Ministerie doet geen uitspraken over de vraag of er strafrechtelijke
onderzoeken of rechtszaken tegen bepaalde rechtssubjecten lopen.

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken blijft zich inzetten om corruptie in onder andere
de Democratische Republiek Congo tegen te gaan en onder de aandacht te brengen van
Nederlandse handhavingsinstanties. Vertegenwoordigers van het Openbaar Ministerie
en Nederlandse banken, het Financieel-Expertise Centrum (FEC) en het anti-corruptiecentrum
van de FIOD waren op initiatief van het Ministerie van Buitenlandse Zaken bijvoorbeeld
aanwezig bij een vertrouwelijke briefing van The Sentry. Deze briefing ging over een
onderzoek5 dat The Sentry in opdracht van het ministerie heeft uitgevoerd naar de koppeling
tussen corrupte geldstromen in algemene zin vanuit het Grote Merengebied in Afrika
en de Nederlandse financiële sector.

Vraag 12

Deelt u de analyse van Financial Times-journalist Tom Burgis, geuit in de aflevering Crimineel Kobalt, dat Glencore, sinds de inwerkingtreding van Amerikaanse sancties tegen Dan Gertler,
de betalingen aan hem nu in euro’s voldoet via bedrijven in Europa? Zo ja, wat vindt
u hiervan?

Antwoord 12

Het is niet aan het kabinet om die bewering te verifiëren.

Vraag 13

Wordt er, nu een Europese sanctieregeling van kracht is, gewerkt aan het voorbereiden
van sancties tegen Dan Gertler? Zo ja, op welke termijn verwacht u resultaten op dit
vlak? Zo nee, waarom niet, en bent u dan bereid om zich hiervoor in te zetten in Europees
verband?

Antwoord 13

Het EU-mensenrechtensanctieregime kent in tegenstelling tot zijn Amerikaanse tegenhanger
(«Global Magnitsky») geen rechtsbasis om personen wegens corruptie op de sanctielijst
te plaatsen. In lijn met de motie Omtzigt Jetten (vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 1632) onderzoekt het kabinet de wenselijkheid en haalbaarheid van het brengen van corruptie
onder de zogenaamde listingcriteria van dit sanctieregime. Over voorbereiding van
sancties tegen specifieke individuen wordt omwille van de effectiviteit en vertrouwelijkheid
van het proces geen uitspraken gedaan.

Vraag 14

Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het wetgevingsoverleg Jaarverslag
en Slotwet Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking 2020 dat plaats zal vinden
op 24 juni 2021?

Antwoord 14

Er is naar gestreefd de vragen zo snel mogelijk te beantwoorden.