Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Van Esch over de leefstijlcampagne ‘Fit op jouw manier’ en het aanpakken van de grondoorzaken van ongezond leven

Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen
2 juli 2021).

Vraag 1

Kent u het bericht «Overheid wil mensen met tips aansporen gezonder te worden» over
de leefstijlcampagne «Fitopjouwmanier», waarbij tips worden gegeven om gezonder te
leven zoals «maak als lunch eens een salade», «loop een rondje in de avond» en «ruil
die cola in voor water»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoeveel heeft de leefstijlcampagne «Fitopjouwmanier» de belastingbetaler gekost?

Antwoord 2

Voor de gehele leefstijlcampagne «Fit op jouw manier» is voor 2021 een budget van
€ 3,44 miljoen gereserveerd (inclusief btw). Daarin zitten de kosten voor ontwikkeling
van de strategie, het concept, uitwerking en productie van materialen, tests bij de
doelgroep, campagne effectmetingen en de media inkoop en -analyse. De media-inzet
(totaal € 2,1 miljoen, inclusief btw) bestaat uit een mix van uitingen op radio, tv,
online en social media. Daarnaast zijn verspreid over het land (digitale) posters
te vinden in bijvoorbeeld winkelcentra en in, op en nabij het openbaar vervoer. In
de loop van dit jaar komen daar nog andere kanalen bij om de brede doelgroep zo goed
mogelijk te bereiken. Ter vergelijking: De gemiddelde media-inzet van campagnes met
televisiespots was in 2019 € 1,2 miljoen en in 2020 € 1,7 miljoen. «Fit op jouw manier»
zit op dat vlak dus hoger dan gemiddeld, maar lager dan bijvoorbeeld de donorcampagne
en de campagne «Alleen samen». Het mediabudget is vergelijkbaar met de campagne «Werken
in de zorg» en campagnes van de Belastingdienst, waarmee de rijksoverheid ook een
hele brede doelgroep wil informeren en aanzetten tot ander gedrag.

Vraag 3

Erkent u dat de leefstijlcampagne «Fitopjouwmanier» mensen voorspiegelt dat gezond
leven een kwestie is van het aanleren van goede gewoontes?

Antwoord 3

Het stimuleren van een gezonde leefstijl bestaat uit een combinatie van individuele
leefstijlkeuzes en een gezonde leefomgeving. In deze coronatijd is het belangrijk
voor mensen om te weten dat ze met kleine veranderingen in de leefstijl al iets aan
hun weerstand kunnen doen. Dat neemt niet weg dat daarnaast ook wordt ingezet op een
gezonde omgeving. Er wordt door heel veel partijen en mensen gewerkt aan een gezonder
Nederland. Bijvoorbeeld via het Nationaal Preventieakkoord en het Nationaal Sportakkoord,
met interventies in de buurt zoals de inzet van een buurtsportcoach in de wijk, afspraken
met de industrie over het verminderen van zout, suiker, en vet en diverse acties om
het voedselaanbod in verschillende onderdelen van de omgeving gezonder te maken, van
kinderopvang en school tot sportkantine en van ziekenhuis tot (tank)station. In mijn
brief van 4 juni jl. ga ik verder in op het belang van een gezonde leefomgeving en
de juridische mogelijkheden om in te grijpen in de voedselomgeving.2

Vraag 4

Wat zegt u tegen mensen met een bijstandsuitkering die geen gezonde, biologische salade
kunnen betalen en van de overheid nog geen boodschappentas cadeau mogen krijgen?

Antwoord 4

De kern van de campagne is dat er veel verschillende manieren zijn om fitter te worden.
Iedereen is anders: er is altijd wel iets dat bij je past. Uitgangspunt bij de tips
die we geven is dat ze makkelijk uitvoerbaar zijn, ook voor mensen met een bijstandsuitkering.
Wat betreft het ontvangen van giften in de bijstand is de Minister van SZW een traject
gestart3 om te komen tot een Participatiewet die werkt vanuit vertrouwen en met oog voor de
menselijke maat. Binnen dit traject zal ook gekeken worden naar de regelgeving rond
schenkingen. De Minister van SZW zet daarbij in op een beleidsplan met oplossingen/oplossingsrichtingen
bij aantreden van het nieuwe kabinet.

Vraag 5

Wat zegt u tegen inwoners van de gemeenten rondom Tata Steel die tijdens het rondje
in de avond vervuilde lucht inademen en zich tot de rechter moeten wenden omdat de
overheid hen geen gezonde lucht garandeert?

Antwoord 5

In deze publiekscampagne komen verschillende leefstijlaspecten aan bod. Er worden
veel verschillende tips gegeven om gezondere keuzes te maken en je fitter te voelen.
Maar wat voor de één werkt, werkt voor de ander niet en omgekeerd. Met deze leefstijlcampagne
willen we iedereen in Nederland heel praktisch laten zien welke verschillende stappen
mensen zelf kunnen zetten naar een gezondere leefstijl. De tips hebben niet alleen
betrekking op meer bewegen, maar ook op gezond eten, goed slapen, ontspannen en de
invloed van sociaal contact.

Uiteraard begrijp ik de zorgen van de inwoners van de gemeenten rondom Tata Steel
over de invloed van de leefomgeving op de gezondheid. Het Rijk, de provincie Noord-Holland
en de IJmondgemeenten Beverwijk, Heemskerk en Velsen werken daarom samen in het Schone
Lucht Akkoord om een permanente verbetering van de luchtkwaliteit te realiseren. Dit
gebeurt door emissies van luchtvervuilende stoffen in diverse sectoren, waaronder
de industrie, terug te dringen via een groot aantal maatregelen. Die maatregelen liggen
zowel op lokaal als op nationaal en Europees niveau. De lokale inspanningen zijn omschreven
in de «Visie op een gezondere leefomgeving IJmond». Tegelijkertijd werkt de provincie
ook aan een gezondere leefomgeving met het «Programma Gezonde Leefomgeving» en het
«Programma Tata Steel 2020–2050: Samenwerken aan een gezondere en veilige IJmond».4 Alles met als doel de leefomgeving voor inwoners in die omgeving gezonder te maken.

Vraag 6

Wat zegt u tegen mensen die netjes hun cola hebben ingeruild voor water en vervolgens
in goed vertrouwen per ongeluk thuiskomen met boodschappen vol met verborgen zout
en suiker, omdat de vrijblijvende afspraken die de overheid met de voedingsmiddelenindustrie
maakt nauwelijks resultaten opleveren?

Antwoord 6

Consumenten maken gezondere keuzes door meer volgens de Schijf van Vijf en minder
bewerkte producten te eten. Bewerkte producten bevatten vaak veel zout, suiker en
verzadigd vet. Minder bewerkte producten eten en bij bewerkte producten kiezen voor
een betere samenstelling (minder zout, suiker, verzadigd vet) dragen bij aan een betere
gezondheid. Om de samenstelling van bewerkte producten verder te verbeteren wordt
er gewerkt aan de nieuwe aanpak voor productverbetering. In mijn brief van 13 november
20205 ga ik in op de onderdelen van deze nieuwe aanpak productverbetering. Na de zomer
wordt u geïnformeerd over de verdere uitwerking van de nieuwe aanpak die van start
gaat in 2022.

Vraag 7

Erkent u dat gezond(er) leven volgens wetenschappers slechts in beperkte mate wordt
bereikt door middel van bewustwording van gezonde en ongezonde gewoontes?

Antwoord 7

De aanpak van leefstijl gerelateerde gezondheidsproblemen is complex en vraagt om
een integrale aanpak. Onderdeel van deze aanpak is bewustwording en stimuleren om
een eerste stap te zetten naar een gezonde leefstijl. Dat is waar deze campagne zich
op richt. De campagne is mede ontstaan door een oproep van diverse wetenschappers
en medici. Deze groep heeft het kabinet opgeroepen om gezond leven vanaf nu een nadrukkelijker
onderdeel te maken van onze aanpak van en communicatie over COVID-19. Ook vanuit de
sport en beweegsector is een oproep gedaan om sport en bewegen meer te integreren
in het dagelijkse leven. Naast de campagne wordt er ook ingezet op de gezonde omgeving
– van kinderopvang en school tot sportkantine en van ziekenhuis tot (tank)station
– en programma’s zoals Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG), sportstimulering via buurtsportcoaches
en 2diabeat.

Vraag 8

Erkent u dat gezond leven voor veel mensen nauwelijks haalbaar is, door sociaaleconomische
ongelijkheid, luchtvervuiling en een ongezonde voedselomgeving?

Antwoord 8

Ik erken dat er veel verschillende factoren van invloed zijn op een gezond leven.
De campagne is onderdeel van een diversiteit aan maatregelen en aanpakken. De inzet
van de campagne is om mensen te inspireren met kleine veranderingen gezondere keuzes
te maken. Er zijn altijd mogelijkheden om gezondere keuzes te maken. Daarom zijn er
veel verschillende tips verzameld die te vinden zijn op de campagnewebsite fitopjouwmanier.nl.
Op deze manier zit er altijd wel iets bij dat past.

Vraag 9

Erkent u dat artsen en wetenschappers al jaren waarschuwen dat ongezond leven een
sluimerende gezondheidscrisis veroorzaakt en dat betekenisvolle verbetering alleen
kan worden bereikt door collectieve actie en het aanpakken van bovengenoemde grondoorzaken?

Antwoord 9

De coronacrisis maakt extra zichtbaar hoe belangrijk een gezonde leefstijl is. Eind
2020 hebben artsen, wetenschappers en bestuurders in een gezamenlijke oproep benadrukt
dat overgewicht bij COVID-19 patiënten de kans op een ongunstig ziektebeloop vergroot.
Daarbij geven de experts duidelijk aan dat ook kleine veranderingen in leefstijl –
bijvoorbeeld dagelijks wandelen, goed slapen en gezonder eten – binnen enkele weken
een positief effect kunnen hebben op je weerstand. Deze campagne richt zich daarom
op keuzes die het individu zelf kan maken om gezonder te leven. Mensen moeten weten
dat kleine veranderingen al binnen enkele weken effect hebben op hun weerstand. Dat
neemt niet weg dat er ook andere gezondheidsdeterminanten zijn die impact hebben op
de volksgezondheid. In eerdere brieven aan de Kamer ben ik nader ingegaan op de gezonde
voedselomgeving6, het Programma Gezonde Groene Leefomgeving,7 gezonde schoollunches,8 Nederland vitaal en in beweging9 en de landelijke nota gezondheidsbeleid.10

Vraag 10

Erkent u dat «kleine stapjes» niet voldoende zijn om Nederland gezonder te maken?

Antwoord 10

Met kleine veranderingen in leefstijl kunnen we de weerstand van Nederlanders wel
degelijk verbeteren. Daarbij erken ik dat de aanpak van leefstijl gerelateerde gezondheidsproblemen
complex is en breder dan alleen het geven van leefstijladviezen. Zoals hierboven beschreven
lopen er verschillende programma’s die bijdragen aan een gezonder Nederland. Ook in
het Nationaal Preventieakkoord, dragen zo’n 200 acties van ruim 70 partijen hieraan
bij. Deze campagne laat zien wat je zelf kunt doen om je leefstijl te verbeteren.
Hiermee willen we mensen inspireren die veranderingen door te voeren. In de volgende
fase van de campagne gaan we meer in op het volhouden van die gezonde leefstijl. Als
er begeleiding of hulp nodig is, dan kun je daar op de website ook informatie over
vinden. Zo kunnen bijvoorbeeld mensen met (ernstig) overgewicht via het basispakket
gebruik maken van een gecombineerde leefstijlinterventies (GLI), een leefstijlprogramma
waarin wordt gecoacht op een duurzame gedragsverandering op voeding en bewegen.

Vraag 11

Wat gaat u doen om de ongezonde leef- en voedselomgeving, ofwel de structurele oorzaak
van gezondheidsschade en ongezond leven, aan te pakken?

Antwoord 11

Er wordt door heel veel partijen en mensen gewerkt aan een gezonder Nederland. De
recente brief11 over het Programma Gezonde Groene Leefomgeving is daar een voorbeeld van. Ook met
het Nationaal Preventieakkoord zijn al mooie stappen gezet (zie ook mijn antwoord
op vraag 3). Ik erken dat er verdere stappen nodig zijn en heb daarom het RIVM gevraagd
om te onderzoeken welke extra maatregelen ingezet kunnen worden om problematisch alcoholgebruik
en overgewicht verder te verminderen. Dit rapport12 is op 7 april aan de Kamer verstuurd en geeft weer welke mogelijkheden er zijn om
de ambities van het Nationaal Preventieakkoord in 2040 dichterbij te brengen. Daarnaast
ga ik in mijn brief van 4 juni jl. verder in op het belang van een gezonde voedselomgeving
en de juridische mogelijkheden om in te grijpen in de voedselomgeving. De besluitvorming
hierover laat ik aan de Kamer dan wel het nieuwe kabinet.