Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Paul, Erkens en Van Strien over het rapport 'The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions' van het Internationale Energieagentschap (IEA)

Antwoord van Minister Blok (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 22 juni 2021).

Vraag 1

Bent u bekend met het rapport «The Role of Critical Minerals in Clean Energy Transitions»
van het IEA?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Bent u ook van mening dat het risicovol is dat westerse landen te afhankelijk zijn
van slechts enkele landen, zoals China, voor het verwerken van metalen? Bent u tevens
van mening dat de energietransitie gefrustreerd kan worden door schaarste aan metalen
en mogelijkheden tot metaalverwerking?

Antwoord 2

De analyse van het Internationale Energie Agentschap (IEA) laat goed zien dat er een
snel toenemende hoeveelheid grondstoffen nodig is om de mondiale klimaat- en energietransitie
te realiseren. Hierdoor ontstaan er uitdagingen rond de tijdige beschikbaarheid van
grondstoffen en bijbehorende milieu en sociale impact. De concentratie van onder andere
mijnbouw en verwerkende industrie in een aantal grondstoffen producerende landen zoals
China, vraagt om aandacht op het Europese niveau. In het Nederlandse klimaat- een
energiebeleid wordt het belang van grondstoffenbeschikbaarheid steeds meer onderkend.
Daarom zet Nederland in op ambitieus grondstoffenbeleid op Europees niveau. Het Europese
grondstoffenbeleid rond de circulaire economie en specifiek kritieke grondstoffen
speelt hierop in door in te zetten op betere toegang tot grondstoffen elders, het
duurzaam winnen van grondstoffen binnen Europa en het slimmer hergebruiken van grondstoffen
binnen Europa. Zo zet Europa via haar industriële allianties in op het (weder)opbouwen
van belangrijke ketenschakels rond bijvoorbeeld batterijen om minder geopolitiek afhankelijk
te zijn. Nederland steunt deze aanpak en sluit daar zo veel mogelijk op aan. Hierdoor
is het mogelijk om tijdig te anticiperen op problemen rond de beschikbaarheid van
metalen en metaalverwerking.

Vraag 3, 4, 5, 6

Deelt u de analyse van het IEA dat westerse landen strategische voorraden moeten aanhouden
van zeldzame aardmetalen en andere waardevolle grondstoffen die onder meer van belang
zijn voor de chips- en halfgeleiderindustrie, batterijen van elektrische voertuigen
en voor windmolens?

Welke maatregelen heeft u reeds genomen om strategische voorraden aan te houden van
zeldzame aardmetalen?

Welke inspanningen bent u van plan te verrichten om te borgen dat Nederland kan beschikken
over een strategische voorraad van zeldzame aardmetalen en grondstoffen en er hiermee
ook voor te zorgen dat Nederland zo onafhankelijk mogelijk kan zijn van landen buiten
de EU zoals China?

Welke acties gaat u nemen om te bevorderen dat er in EU-verband strategische voorraden
van zeldzame aardmetalen en grondstoffen worden aangelegd, met hetzelfde doel als
omschreven in vraag vijf?

Antwoord 3, 4, 5, 6

Het IEA noemt in haar rapport verschillende oplossingsrichtingen om de beschikbaarheid
van de benodigde grondstoffen voor de mondiale klimaat- en energieambities te borgen.
Allereerst worden circulaire strategieën als recycling, hergebruik en efficiënter
materiaalgebruik benoemd. Daarnaast zal de bestaande en nieuwe winning en verwerking
van grondstoffen sterk verduurzaamd moeten worden om negatieve milieu en sociale impact
te minimaliseren. Als laatste wordt aangeraden te werken aan de schokbestendigheid
van waardeketens. Naast verbeterde risicoanalyses zoals stresstesten, wordt aangegeven
dat onder bepaalde omstandigheden strategische voorraden behulpzaam kunnen zijn. De
aard van specifieke grondstof en de mate van transparantie van de desbetreffende markt
bepalen of dit raadzaam is om vooral korte termijn verstoringen op te vangen. Met
name industrieën in Europa die de ruwe grondstoffen verwerken tot tussenproduct spelen
hier al op in. Zij zijn beter dan overheden in staat om in te spelen op marktomstandigheden
en benodigde voorraadzekerheden voor hun productieprocessen. Zoals in het antwoord
op vraag 1 beschreven, biedt Europa het juiste niveau om de grondstoffenbelangen van
het Nederlandse bedrijfsleven te verzekeren. Toegang hebben tot grondstoffen elders
en in Europa, maar ook het bevorderen van circulaire businessmodellen helpt bedrijven
om toekomstbestendig grip te houden op grondstoffen. Het Ministerie van Economische
Zaken en klimaat steunt de huidige Europese aanpak en zal extra aandacht vragen voor
verbeterde risicoanalyse van belangrijke Europese waardeketens. Hierdoor kan beter
bekeken worden of en wanneer strategische voorraden benodigd zijn.

Vraag 7

Bent u ook van mening dat kernenergie in Nederland een belangrijke rol kan spelen
om minder afhankelijk te worden van metalen uit landen als China die nu gebruikt worden
voor windmolens en batterijen? Welke energie-productie mogelijkheden ziet u hiertoe
nog meer?

Antwoord 7

Omdat uranium op veel plaatsen wordt gedolven, kan kernenergie bijdragen aan meer
diversificatie in de aanvoer van grondstoffen voor elektriciteitsopwekking (en dus
aan grotere strategische autonomie met behoud van een open economie).

Kernenergie kan in de toekomst mogelijk een rol vervullen in de energiemix, maar dit
is uiteraard ook van andere factoren afhankelijk, zoals de vormgeving van de energietransitie,
financieringskosten, leveringszekerheid en afhankelijkheid van het buitenland.

Vraag 8

Bent u het met de conclusie van het IEA eens dat er technologie moet worden ontwikkeld,
waardoor er efficiënter met grondstoffen kan worden omgegaan? Welke maatregelen nemen
het kabinet en de EU hiertoe?

Antwoord 8

In het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid wordt binnen de vier overkoepelende
thema’s, waaronder «energie en duurzaamheid», gewerkt aan het efficiënter omgaan met
grondstoffen via de inzet van technologieën. Via materiaalsubstitutie, efficiëntere
en slimmere productieprocessen zoals 3D-printen en circulair ontwerpen wordt gewerkt
aan het realiseren van de maatschappelijke uitdagingen met zo min mogelijk verspilling
van grondstoffen. Meer specifiek wordt via het nationale uitvoeringsprogramma circulaire
economie binnen vijf domeinen (maakindustrie, kunststoffen, bouw, consumptiegoederen
en biomassa en voedsel) gewerkt aan efficiënter grondstoffengebruik via circulaire
strategieën zoals recycling en hergebruik. Hierbij worden de ontwikkelde technologieën
uit het missiegedreven topsectoren- en innovatiebeleid toegepast. Ook Europa zet hier
stevig op in via onder andere via het onderzoek- en innovatiebeleid van Horizon Europe.
In de nieuwe plannen staan de klimaat-, grondstoffen- en digitaliseringstransities
centraal.