Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden : Verslag houdende een lijst van vragen en antwoorden

Nr. 3 VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN

Vastgesteld 25 mei 2021

De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek
van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te brengen in de vorm van een lijst
van vragen met de daarop gegeven antwoorden.

De vragen zijn op 22 april 2021 voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties. Bij brief van 21 mei 2021 zijn ze door de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties beantwoord.

Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare behandeling van
het wetsvoorstel voldoende voorbereid.

De fungerend voorzitter van de commissie, Martin Bosma

De adjunct-griffier van de commissie, Hendrickx

1

Hoeveel procent van de te verwachten extra kosten die gemeenten maken wordt ongeveer
gedekt via de extra middelen via deze begrotingswijziging?

Antwoord

Deze begrotingswijziging gaat niet over compensatie van gemeenten voor extra uitgaven
of gederfde inkomsten als gevolg van het coronavirus, maar om het feit dat het coronavirus
impact heeft op het sociaal en mentaal welzijn van mensen in alle lagen van de bevolking.
Dat geldt in het bijzonder voor mensen die al kwetsbaar waren, zoals kwetsbare jongeren
en eenzame, geïsoleerde ouderen, volwassenen met psychische problematiek, mensen met
een licht verstandelijke beperking en mensen zonder dak boven hun hoofd. En de crisis
raakt ook aan het welzijn en de leefstijl van iedereen, jong en oud, die nu langere
tijd in een isolement leeft. Eenieder die vanwege thuiswerken van dagelijkse contacten
verstoken blijft, geen uitzicht heeft op stages of werk, of juist op het werk met
een zeer hoge werkdruk te maken heeft. Het kabinet heeft daarom een Steunpakket sociaal
en mentaal welzijn en leefstijl opgesteld.

2

Hoeveel procent van de te verwachten gederfde inkomsten van gemeenten wordt ongeveer
gedekt via de extra middelen via deze begrotingswijziging?

Antwoord

Zoals hierboven aangegeven gaat het niet om dekking van kosten of niet gederfde inkomsten,
maar gaat het om aanvullende middelen gericht op een steunpakket voor sociaal en mentaal
welzijn en leefstijl.

3

Hoeveel extra kosten maken gemeenten ongeveer vanwege de coronacrisis? Kan dit per
categorie worden weergegeven in een tabel?

Antwoord

Voor de compensatie van de extra kosten en inkomstenderving als gevolg van corona
is in 2020 ruim € 1,8 mld. beschikbaar gesteld, waarvan ruim € 1,5 mld. ook in 2020
is uitgekeerd aan gemeenten. De overige circa € 0,3 mld. wordt in 2021 aan de gemeenten
uitgekeerd, zie ook onderstaande tabel. Van de uitgekeerde middelen in 2020 is bijna
€ 1 mld. via het gemeentefonds verstrekt.

Daarnaast is indicatief € 250 mln. gereserveerd op de Aanvullende Post bij het Ministerie
van Financiën voor compensatie inkomstenderving van gemeenten, provincies en waterschappen
voor 2020. Voor het bepalen van de definitieve reële compensatie van de inkomstenderving
over 2020 van gemeenten, provincies en waterschappen geldt de afspraak dat dit in
2021 gebeurt op basis van de vastgestelde jaarrekeningcijfers 2020.

Daarnaast is ook voor in ieder geval het eerste en tweede kwartaal van 2021 reële
compensatie van de extra uitgaven en van de inkomstenderving afgesproken voor de reeds
in kaart gebrachte dossiers. Hiervoor zijn reeds indicatief middelen gereserveerd
op de Aanvullende Post. Vanzelfsprekend blijft het Rijk in gesprek met de medeoverheden
of aanvullende reële compensatie aan de orde is.

Op sommige terreinen zijn al specifieke afspraken voor 2021 gemaakt. Zo is voor geheel
2021 volledige compensatie afgesproken voor de meerkosten van jeugd en Wmo en voor
de extra kosten van GGD-en en veiligheidsregio’s op basis van declaratie van de daadwerkelijke
uitgaven. Voor het ov is afgesproken de beschikbaarheidsvergoeding te verlengen voor
heel 2021. Voor de extra kosten voortkomend uit de Tijdelijke Wet COVID-19, onder
andere op het gebied van Toezicht en Handhaving, is besloten dat de kosten in 2021
worden vergoed. Ook zijn reeds eerder middelen ter beschikking gesteld voor bijzondere
bijstand, gemeentelijk schuldenbeleid, crisisdienstverlening, re-integratie, additionele
impuls re-integratie, verkiezingen, jeugdpakket en de opschalingskorting.

Op 15 februari jl. heb ik u een overzicht gegeven van de compensatie van medeoverheden
als onderdeel van de antwoorden op uw vragen aangaande de 1e Incidentele Suppletoire
Begroting gemeentefonds voor 2021 (Kamerstuk II 2020/21, 35 679, nr. 3). Hieronder heb ik dit overzicht geactualiseerd naar aanleiding van het Steunpakket
sociaal en mentaal welzijn en leefstijl van 12 februari jl. (Kamerstukken II 2020/21,
25 295, nr. 988).

(in mln.)

2020

2021

Voor 28 mei 2020

 

 

Lokale media tot 1 juni

11

 

 

Sport: regeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties

90

 

 

Eigen bijdrage Wmo

18

 

 

Peuter, SMI, VE

8

 

Brief 28 mei 2020

 

 

Parkeer- en toeristenbelasting tot 1 juni

225

 

 

Jeugd en Wmo voorschot 144 eindafrekening 170

170

Verlengd voor 2021

 

Noodopvang kinderen

23

 

 

Sw-bedrijven tot 1 juni

90

 

 

Lokale culturele voorzieningen tot 1 juni

60

 

 

Lokale media na 1 juni

24

 

 

Cultuur gemeenten matchingsgeld OCW

49

 

Brief 28 augustus en 31 augustus 2020

 
 

 

OV beschikbaarheidsvergoeding

Verlengd voor 2021

 

Meerkosten GGD’s

350

Dekking obv nacalculatie

 

Vergoeding Veiligheidsregio’s

15

 

Inkomstenderving tot 1 juni

20

 

 

Inkomstenderving na 1 juni (indicatief op Aanvullende Post)

100

 

 

Lokale culturele voorzieningen gemeenten na 1 juni en provincies tot 1 juni (€ 60
mln. gemeenten en € 8 mln. provincies)

68

 

 

Lokale culturele gemeentelijke infrastructuur

 

150

 

Buurt- en dorpshuizen

17

 

 

Toezicht en handhaving

50

Artikel 2 Fvw

 

Vrijwilligersorganisaties Jeugd (scouting, speeltuin)

7

 

 

Verkiezingen

30

 

 

Sw-bedrijven na 1 juni

50

 

 

Opschalingskorting gemeenten

70

160

SZW flankerend beleid

 
 

 

Bijzondere bijstand

5

10

 

Gemeentelijk schuldenbeleid

15

30

 

Re-integratie

40

90

 

Additionele impuls re-integratie

 

50

 

Crisisdienstverlening

16

48,5

Brief 27 oktober 2020. Economisch steun- en herstelpakket

 
 

 

Inkomstenderving na 1 juni (indicatief op Aanvullende Post)

150

 

 

Opnieuw openstelling regeling TVS

 
 

 

Cultuur theaterproducenten

40

 

Overige brieven

 
 

 

Verkiezingen stemmen per post etc.

 

27

 

Welbevinden van Jeugd: Jeugd aan Zet (0,47) en Jeugdpakket (58,5)

21,5

37,5

 

Compensatie quarantainekosten

4

 

Brief 16 december 2020

 
 

 

IJsbanen en zwembaden

100

 

 

Afvalverwerking

32

 

Brief 21 januari 2021 Economisch steun- en herstelpakket

 
 

 

Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke kosten

 

130

 

Inkomstenderving 2021 (indicatief op Aanvullende Post)

 

200

 

Medeoverheden reserveren weggevallen huur lokale cultuur, buurt en dorpshuizen (indicatief
op Aanvullende Post)

 

60

 

IJsbanen en zwembaden

 

80

 

Sport: regeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties

 

80

Brief 12 februari 2021 Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl

 
 

 

Activiteiten en ontmoetingen jeugd

 

8

 

Jongerenwerk jeugd

 

14

 

Mentale ondersteuning jeugd

 

11,5

 

Bestrijden eenzaamheid ouderen

 

36,5

 

Extra contactmomenten kwetsbare groepen

 

47

Overig

 
 

 

Peuter, SMI, VE

 

5

 

Waterschappen monitoren rioolwater: 5 jaar jaarlijks 15 mln.

 

15

 

Waterschappen meetinfrastructuur

 

4,65

 

Jeugd aan zet

 

3,1

4

Hoeveel inkomsten lopen gemeenten ongeveer mis door de coronacrisis? Kan dit per categorie
inkomsten worden weergegeven in een tabel?

Antwoord

Het overzicht van de gederfde inkomsten over 2020 kan pas opgemaakt worden als de
jaarrekeningen van de gemeenten over 2020 beschikbaar zijn. Deze gegevens zullen in
de tweede helft van 2021 beschikbaar komen. Overigens is met de gemeenten afgesproken
dat de gederfde inkomsten over 2020 gecompenseerd zullen worden.

Ten aanzien van de compensatie van de extra uitgaven en gederfde inkomsten van gemeenten
over 2020 heeft de VNG het onderzoeksbureau AEF gevraagd om de financiële effecten
van de coronacrisis voor gemeenten in kaart te brengen. Volgens dit onderzoek geeft
ca. 60% van de gemeenten die hebben deelgenomen aan het onderzoek aan ongeveer net
zo veel compensatie te hebben ontvangen als dat er in 2020 financiële effecten zijn
ondervonden. Daarnaast geeft ongeveer 15% van de deelnemende gemeenten aan, dat ze
na compensatie middelen hebben overgehouden.

Circa 25% van de gemeenten die aan het onderzoek hebben deelgenomen geeft aan onvoldoende
compensatie te hebben ontvangen. Echter, zoals opgemerkt in het onderzoek zullen deze
tekorten in 2021 nog deels aangevuld worden. Zo meldt volgens het rapport de helft
van de bovengenoemde 25% onvoldoende compensatie te hebben ontvangen voor de geleden
inkomstenderving en meldt een aantal gemeenten dat zij geen of te weinig compensatie
hebben ontvangen voor effecten op afvalverwerking en op het sociaal domein. Met gemeenten
is echter afgesproken dat op basis van de vastgestelde jaarcijfers 2020 de definitieve
compensatie van de inkomstenderving zal worden vastgesteld. Hiervoor is reeds € 250
mln. op de aanvullende post gereserveerd. Bovendien is in 2021 nog circa 300 mln.
compensatie over 2020 uitgekeerd. Dit betreft onder andere compensatie van de extra
uitgaven voor afvalverwerking in 2020.

5

Hoeveel gemeenten kunnen naar verwachting geen sluitende begroting presenteren voor
het jaar 2022?

Antwoord

Gemeenten hebben tot 15 november 2021 de tijd om hun vastgestelde begroting voor 2022
in te sturen naar de provincie in het kader van het financieel toezicht. De financieel
toezichthouder velt op basis daarvan voor het einde van het jaar een oordeel over
de sluitendheid van de begroting en de meerjarenraming. Over de uitkomsten daarvan
word ik eind 2021/begin 2022 door de provincies geïnformeerd. Dat betekent dat ik
dan pas zicht heb op het aantal gemeenten dat geen sluitende begroting weet te presenteren
voor 2022.

Ik herken de zorgen die gemeenten en toezichthouders hebben over de financiële situatie
van gemeenten en de zorgen die zij hebben over het sluitend krijgen van de begroting
voor komend jaar. Het kabinet heeft meerdere malen extra middelen beschikbaar gesteld
om gemeenten financieel te ondersteunen, zowel op het terrein van de jeugdzorg als
ter compensatie van extra uitgaven of gederfde inkomsten vanwege de coronacrisis.
Verdere besluitvorming over verschillende onderwerpen die raken aan de financiële
positie van gemeenten in 2022 en latere jaren is aan een volgend kabinet.