Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Bromet over het artikel 'Toezichthouder NVWA stond kwekers gebruik van een verboden middel toe'

Antwoord van Minister Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit) (ontvangen 19 mei
2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 2533.

Vraag 1

Bent u bekend met het artikel «Toezichthouder NVWA stond kwekers gebruik van een verboden
middel toe»?1

Antwoord 1

Ja.

Vraag 2

Hoe kan het dat telers 14 jaar lang een verboden middel konden gebruiken?

Antwoord 2

In 2005 heeft de toenmalige Plantenziektenkundige Dienst (PD) een eerste signaal ontvangen
dat er mogelijk een praktijkproef met een middel op basis van milde isolaten van het
pepinomozaïekvirus (hierna: PMV) gestart zou worden. In 2007 werd duidelijk dat het
bij de praktijkproef om wijdverbreid gebruik ging, nl. 4 hectare opkweek tomatenplanten
ten behoeve van 200 hectare productieteelt. De PD heeft op dat moment de betrokkenen
meegedeeld dat voor het gebruik van dit middel in de praktijk een toelating of vrijstelling
vereist is. De PD had geen bevoegdheden voor toezicht op het gebied van gewasbescherming
en heeft daarom contact opgenomen met de toenmalige Algemene Inspectie Dienst (AID)
over deze situatie. In 2008 vermeldt de PD aan de betrokkenen dat de AID geen redenen
zag om actie te ondernemen, omdat er geen sprake was van milieuschade. Daarbij is
opnieuw door de PD aan de betrokkenen meegedeeld dat bewuste toediening in deze proef
alleen toegestaan is als het een toegelaten middel betreft en is als alternatief de
mogelijkheid van een proefontheffing geopperd.

In 2009 heeft de AID een aantal gewasbeschermingscontroles bij tomatentelers gedaan.
Daarbij is ten algemene gekeken naar het gebruik van niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddelen.
De nadruk lag hier vooral op teeltbedrijven van vruchten en niet op de opkweekbedrijven
van planten. Hierbij zijn naar verluid geen overtredingen t.a.v. het gebruik van milde
isolaten van PMV vastgesteld.

De situatie is in 2013 voor V10 – het desbetreffende middel op basis van milde isolaten
van PMV – gewijzigd, omdat vanaf dat moment het gebruik van V10 door de eerste vrijstelling
was toegestaan. In 2012 was al vrijstelling verleend voor een ander middel op basis
van één mild isolaat van PMV. In de jaren daarna zijn nog een aantal vrijstellingen
gevolgd. Op 13 juli 2018 heeft het middel V10 een toelating gekregen voor de productieteelt
van tomaat. Op 25 september 2020 is toelating uitgebreid en mag V10 ook worden toegepast
in de opkweek van tomaat. Gebruik van een gewasbeschermingsmiddel als V10 dient plaats
te vinden conform het wettelijk gebruiksvoorschrift.

Via handhavingscommunicatie in het rapport fytosanitaire signalering van de NVWA is
in 2012 en 2013 nadrukkelijk benoemd dat toepassing van het middel V10 alleen is toegestaan
in de teeltfase en volgens de methode waarvoor vrijstelling verleend is. Gebruik in
de opkweekfase was niet toegestaan. Het toegelaten gebruik was beperkt tot de productiefase.
Dit is in 2013 nog eens nadrukkelijk benoemd. Ook werd aangekondigd dat de NVWA in
2014 over de wijze van handhaven zou besluiten.

In 2013 en 2014 heeft de NVWA in het kader van een vrijstelling ondersteuningsbrieven
ontvangen van vertegenwoordigers van telers, die er op wezen dat er al sinds 2006
sprake was van wijdverbreide toepassing van milde isolaten van PMV in de opkweekfase.
De NVWA heeft in 2014 uiteindelijk besloten niet tot actief toezicht over te gaan
op het gebruik van het middel V10 in strijd met het wettelijk gebruiksvoorschrift
van de vrijstelling.

Wel heeft de NVWA naar aanleiding van een melding een gesprek gehad met de producent
van het middel V10 toen deze, buiten de periode van vrijstelling, het middel toch
aanprees op zijn website. De aanprijzing is daarop verwijderd. De melding richtte
zich ook op besmetting van geïmporteerd Nederlands materiaal in België door beweerdelijke
behandeling met de milde isolaten van PMV. Hierop is verder niet geacteerd.

In 2015 heeft de NVWA net als in 2009 wel een aantal tomatentelers gecontroleerd op
naleving ten algemene van de regelgeving op het gebied van gewasbescherming; hierbij
zijn geen overtredingen op dit vlak vastgesteld. N.a.v. een melding zijn er daarnaast,
in 2017 en begin 2018, twee inspecties uitgevoerd in verband met mogelijk niet toegelaten
gebruik van het middel V10 in de opkweek; daarbij zijn geen overtredingen vastgesteld.

Vraag 3

In hoeverre was u hier voor de publicatie van het artikel zelf ook van op de hoogte?

Antwoord 3

Nee, ik was hiervan niet op de hoogte. Ik zal een externe deskundige vragen antwoord
te geven op de vragen hoe dit heeft kunnen gebeuren en wat we hiervan kunnen leren.
Dit ter uitvoering van de motie Bromet c.s. die de regering verzoekt, om een onderzoek
in te stellen naar hoe het kan dat er op deze schaal illegaal gebruik van gewasbescherming
heeft kunnen plaatsvinden (Kamerstuk 33 835, nr. 184), Ik zal uw Kamer over de uitkomst hiervan informeren voor het einde van het jaar.

Vraag 4

Waarom is er toen het verboden gebruik aan het licht kwam, niet voor gekozen een onderzoek
in te stellen?

Antwoord 4

Zie het antwoord op vraag 2.

Vraag 5

Hoe verloopt de handhaving op middelen zoals V10 die via vaccinatie aan de plant worden
toegediend?

Antwoord 5

Het gebruik van niet-toegelaten gewasbeschermingsmiddelen is verboden. Inspecteurs
van de NVWA voeren fysieke en administratieve controles uit om dit uit te sluiten.
Daarbij kunnen zij ook besluiten monsters te nemen van het gewas, de grond of het
product.

Bij vaststellen van niet-toegelaten gebruik wordt gehandhaafd volgens het Algemene
Interventiebeleid NVWA en specifieke interventiebeleid voor gewasbeschermingsmiddelen.
In bijzondere gevallen kan hiervan worden afgeweken mits de verantwoordelijke leidinggevende
daarmee heeft ingestemd.

Vraag 6

Denkt u dat de strategie van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) om
op basis van meldingen en risicoanalyses te controleren, voldoende is om goed te handhaven,
gelet op het feit dat de NVWA zegt over dit illegale gebruik geen meldingen gekregen
te hebben? Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 6

Ik vind dat op het moment dat er signalen zijn over mogelijk (grootschalig) gebruik
van niet toegelaten gewasbeschermingsmiddelen de samenleving beschermd moet worden
en effectief aan de naleving moet worden gewerkt. Ik zal de externe deskundige vragen
te onderzoeken op welke wijze dit ten aanzien van V10 gebeurd is.

Vraag 7

Denkt u dat de capaciteit van de NVWA een van de oorzaken is van de gebrekkige handhaving?
Kunt u uw antwoord toelichten?

Antwoord 7

De NVWA zet haar capaciteit vooral in daar waar de risico’s het grootst zijn. De ruimte
om keuzes te maken wordt daarbij beperkt door onder andere het aandeel (EU) verplichte
werkzaamheden die de toezichthouder moet uitvoeren. Met de beschikbare capaciteit
beoog ik het toezicht op het domein gewasbescherming evenals op alle andere domeinen
zo goed mogelijk vorm te geven.

Vraag 8

Wat gaat u doen om de handhaving hierop te verbeteren?

Antwoord 8

Aan uw Kamer heb ik op 16 oktober 2020 het onderzoek naar de taken en middelen NVWA
toegezonden. De conclusie van dit onderzoek is dat van de 152 taken van de NVWA voor
100 taken in meer of mindere mate sprake is van ontoereikende capaciteit bij uitvoering
daarvan. De uitkomsten van het onderzoek zijn verder uitgewerkt en vastgelegd in het
rapport «Toezicht met beleid». Dit rapport heb ik op 29 januari 2021 aan uw Kamer
toegezonden. Ik heb gemeld dat voor 2021 een aantal dringende risico’s is ondervangen.
Daarbij heb ik ook aangegeven dat deze versterkingen niet voorkomen dat ook een nieuw
kabinet keuzes moet maken in de opgaves voor de NVWA.

Vraag 9

Klopt het dat er geen nieuwe inzichten zijn geweest die geleid hebben tot het uiteindelijk
toestaan van V10 in de tomatenkweek en -teelt in september 2020? Zo nee, kunt u uitgebreid
ingaan op de redenen om het middel V10 nu juist in 2020 wel toe te staan?

Antwoord 9

Het middel V10 bevat twee milde isolaten van PMV. Het product wordt ingezet als virusbestrijdingsmiddel
voor professioneel gebruik in tomaat en werkt door middel van vaccinatie met milde
isolaten tegen agressieve pepinomozaïekvirusstammen, die in Nederland in voorkomen.

Het Ctgb heeft het middel V10 in 2018 toegelaten voor gebruik in de tomatenteelt,
maar met restrictie tot gebruik in de productiefase, dus bij de tomatenteler. Reden
daarvoor was het voorkomen van de ongewenste verspreiding van jonge planten behandeld
met milde isolaten van het virus naar lidstaten of gebieden waar agressieve stammen
van PMV niet aanwezig zijn of waar gewasbeschermingsmiddelen op basis van PMV niet
zijn toegelaten. Dergelijke ongewenste verspreiding zou kunnen optreden als het middel
V10 gebruikt zou worden in de opkweekfase van tomatenplanten.

In 2020 heeft het Ctgb deze restrictie op aanvraag van de toelatinghouder opgeheven
en V10 ook toegelaten voor gebruik in de opkweekfase, met daarbij de voorwaarde dat
de toelatinghouder en de gebruiker van V10 in de opkweekfase van tomaat een onderling
contract afsluiten, met daarbij een voorgeschreven protocol over de toepassing van
het middel, de in acht te nemen hygiënemaatregelen en voorschriften over de verdere
opkweek en logistiek van behandelde planten. Daarmee wordt bovengenoemde ongewenste
verspreiding volgens het College in voldoende mate voorkomen en kon deze toepassing
worden toegelaten.

Het besluit van het College, het voorgeschreven contract en het protocol zijn in te
zien via de website van het Ctgb2.

Vraag 10

Is er onderzoek gedaan naar de effecten van het gebruik van V10 op het milieu buiten
de kassen, mocht het zich verder verspreiden via mutaties?

Antwoord 10

Het beoordelen van risico’s voor het milieu is onderdeel van de toelatingsprocedure.
Het Ctgb kijkt bij kastoepassingen ook naar blootstelling aan het milieu buiten de
kas voor zover die blootstelling relevant wordt geacht. Het Ctgb heeft bij de beoordeling
van het middel V10 meegewogen dat agressieve varianten van PMV al aanwezig zijn in
Nederland.

Vraag 11

Wat vindt u ervan dat het blijkbaar loont om regels omtrent het gebruik van bestrijdingsmiddelen
te negeren en hiermee mogelijk het milieu en de plantgezondheid op het spel te zetten?

Antwoord 11

Ik vind het onacceptabel dat wet- en regelgeving niet door iedereen wordt nageleefd.

Toelichting:

Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Verstering
(PvdD), ingezonden 7 april 2021, vraagnummer 2021Z05532, en het lid Tjeerd de Groot (D66), ingezonden 8 april 2021, vraagnummer 2021Z05537